۲۲۸ مکان! میزان خسارت به پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه بسیار فراتر از ارقام اعلامشده عمومی است.
رسانه چینی گوانچا
ترجمه مجله جنوب جهانی
آسیبهای پنهان پایگاههای آمریکا در برابر حملات ایران؛ واشنگتن پست: ۲۲۸ نقطه هدف قرار گرفته است
«واشنگتن پست» ششم مه در تحلیلی از تصاویر ماهوارهای گزارش داد که از آغاز جنگ، حملات هوایی ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه، دستکم ۲۲۸ سازه یا تجهیزات شامل آشیانه، پادگان، انبار سوخت، هواگردها و نیز سامانههای حیاتی راداری، ارتباطی و پدافند هوایی را تخریب یا از کار انداخته است. این میزان خسارت، بسیار فراتر از ارقامی است که دولت آمریکا رسماً تأیید کرده یا پیشتر منتشر شده بود.
مقامات آمریکایی میگویند تهدید حملات هوایی، نگهداری سطح عادی نیرو در برخی پایگاهها را به شدت پرخطر ساخته و فرماندهان در مراحل نخست جنگ، بیشتر نیروهای خود را از این پایگاهها به خارج از برد آتش ایران منتقل کردهاند.
ارتش آمریکا اعلام کرده از ۲۸ فوریه تا پایان آوریل، هفت سرباز در حملات به تأسیسات آمریکایی در منطقه جان باختهاند (شش نفر در کویت و یک نفر در عربستان) و بیش از ۴۰۰ تن زخمی شدهاند. گرچه بیشتر زخمیها ظرف چند روز به خدمت بازگشتهاند، اما به گفتۀ مقامات آمریکایی (که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود)، دستکم ۱۲ مجروحیت در رده «شدید» طبقهبندی شده است.
در شرایط عادی، دسترسی به تصاویر ماهوارهای از خاورمیانه با دشواری بیسابقهای روبهجلو است. دو تأمینکننده بزرگ تجاری یعنی «ونتور» (Vantor) و «پلنت» (Planet) بنا به درخواست بزرگترین مشتری خود یعنی دولت آمریکا، پذیرفتهاند در طول جنگ انتشار تصاویر این منطقه را محدود، با تأخیر یا به طور نامحدود متوقف کنند. این محدودیتها کمتر از دو هفته پس از آغاز جنگ اعمال شده و ارزیابی حملات متقابل ایران را دشوار، بلکه غیرممکن ساخته است.
با این حال، خبرگزاری دولتی ایران از همان ابتدا تصاویر ماهوارهای با قدرت تفکیک بالا را به طور منظم در شبکههای اجتماعی خود منتشر و مدعی ثبت خسارتهای وارد شده به تأسیسات آمریکایی شده است.
«واشنگتن پست» با مقایسه بیش از ۱۰۰ تصویر پُروضوح ایران با تصاویر کمدقت «سامانه کوپرنیک» اتحادیه اروپا (و نیز تصاویر شرکت پلنت در مواردی که در دسترس بوده)، اصالت ۱۰۹ تصویر ایرانی را تأیید کرده است. این رسانه ۱۹ تصویر دیگر را به دلیل عدم تطابق قطعی با تصاویر کوپرنیک از تحلیل خود کنار گذاشته است. نکته قابل توجه آنکه به اعتراف «واشنگتن پست»، هیچ نشانهای از دستکاری در تصاویر منتشرشده از سوی ایران دیده نمیشود.
در جستجوی جداگانه در میان تصاویر شرکت پلنت، خبرنگاران این روزنامه ۱۰ سازۀ تخریب یا آسیبدیده دیگر نیز یافتند که در تصاویر ایران ثبت نشده بود. در نهایت، «واشنگتن پست» در ۱۵ پایگاه نظامی آمریکا در منطقه، ۲۱۷ ساختمان و ۱۱ قطعه تجهیزات را تأیید کرده که تخریب یا آسیب دیدهاند.
کارشناسانی که این تحلیلها را بررسی کردهاند میگویند وضعیت آسیبدیدگی پایگاهها نشان میدهد ارتش آمریکا توانایی تهاجمی ایران را دستکم گرفته، خود را با جنگ نوین پهپادی بهدرستی وفق نداده و شماری از پایگاههایش نیز پدافند کافی ندارند.
«مارک کانسیان» (Mark Cancian)، مشاور ارشد «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» (CSIS) و سرهنگ بازنشسته تفنگداران دریایی آمریکا، اظهار داشت: «حملات ایران دقیق بودهاند. هیچ جای خالی یا برخورد تصادفی دیده نمیشود.»
برخی از خسارتها ممکن است پس از تخلیۀ سربازان آمریکایی از پایگاهها رخ داده باشد که در آن صورت، حفاظت از ساختمانها چندان هم حیاتی نبوده است. کانسیان و دیگر کارشناسان بر این باورند که این حملات، توان بمباران ایران توسط آمریکا را به طور چشمگیری محدود نکرده است.
«فرماندهی مرکزی آمریکا» (سنتکام) که مسئول امور خاورمیانه است، از پاسخ به یافتههای جزیی «واشنگتن پست» خودداری کرد. یکی از سخنگویان ارتش، دیدگاه کارشناسان درباره گستردگی خسارتها یا شکست پدافند را رد کرده و گفته ارزیابی خسارت امری پیچیده و گاه گمراهکننده است، اما از ارائه جزئیات خودداری کرد. وی افزود که فرماندهان ارشد نظامی پس از پایان جنگ، تصویر جامعتری از حملات ایران ارائه خواهند داد.
پیشتر «ناظر» (guancha.cn) هزینهها و تلفات سختافزاری آمریکا را تا حدود ۶/۵ میلیارد دلار برآورد کرده بود. بر اساس گزارش «بیبیسی» در ۲۱ مارس، ارزش خسارت ساختمانها (بدون احتساب رادارها) حدود ۳۱۰ میلیون دلار تخمین زده شده بود. اما با یافتههای تازه «واشنگتن پست»، احتمالاً خسارتهای واقعی بسیار بیشتر از این ارقام باشد.
بررسی «واشنگتن پست» همچنین نشان میدهد در بیش از نیمی از پایگاههای مورد مطالعه، حملات به ساختمانهایی اصابت کرده که به نظر میرسد پادگان، آشیانه یا انبار بودهاند. «ویلیام گودهیند» (William Goodhind)، پژوهشگر پروژه «سرزمین مناقشه» (Contested Ground)، پس از بازبینی تصاویر گفت: «ایران عمداً ساختمانهای محل استقرار نیروها را در چندین نقطه هدف قرار داده تا تلفات انبوه ایجاد کند. نه فقط تجهیزات و انبار سوخت و زیرساختهای پایگاه، بلکه اهداف نرم مانند باشگاه ورزشی، سفرهخانه و خوابگاهها نیز مورد حمله قرار گرفتهاند.»
«واشنگتن پست» همچنین گزارش داد حملات به ایستگاه ارتباط ماهوارهای در پایگاه هوایی «العدید» قطر، تجهیزات پدافند «پاتریوت» در پایگاههای «ریفا» و «عیسی» بحرین و پایگاه هوایی «علیسالم» کویت، یک آنتن ماهوارهای در «پایگاه پشتیبانی نیروی دریایی بحرین» (مقر فرماندهی ناوگان پنجم آمریکا)، یک نیروگاه در «کمپ بوئرینگ» کویت و پنج مخزن سوخت در سه پایگاه تخریب شده است.
از جمله خسارتهایی که تصاویر ایران ثبت کرده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد: گنبدهای راداری در «کمپ اریفحان» کویت و پایگاه هوایی علیسالم و مقر ناوگان پنجم؛ رادار و تجهیزات پدافند «تاد» (THAAD) در پایگاه هوایی «موفقالسلطی» اردن و دو نقطه در امارات؛ دومین ایستگاه ارتباط ماهوارهای در پایگاه العدید؛ و یک فروند هواپیمای هشدار زودهنگام «ای-۳ سِنتری» (E-3 Sentry) و یک هواپیمای سوخترسان در پایگاه هوایی «امیر سلطان» عربستان.
بیش از نیمی از خسارتهای بررسیشده در «پایگاه پشتیبانی نیروی دریایی بحرین» و سه پایگاه در کویت (علیسالم، اریفحان و بوئرینگ) متمرکز است. کمپ اریفحان، مقر منطقهای نیروی زمینی آمریکا به شمار میرود.
برخی کشورهای حاشیه خلیجفارس، انجام عملیات تهاجمی آمریکا از خاک خود را ممنوع کردهاند. یک مقام آمریکایی گفت پایگاههای بحرین و کویت بیش از دیگران آسیب دیدهاند، احتمالاً به این دلیل که اجازه انجام حملات از قلمرو خود را صادر کرده بودند؛ از جمله استفاده از سامانه «هیمارس» (HIMARS) با برد بیش از ۳۱۰ مایل.
تحلیل «واشنگتن پست» تنها بخشی از خسارتهای قابل مشاهده در تصاویر موجود را نشان میدهد و احتمالاً خسارتهای بیشتری نیز وجود دارد. کانسیان توضیح میدهد که برخی آسیبها ممکن است نتیجه انتخاب راهبردی یا تاکتیک فریب ارتش آمریکا باشد: برای حفظ مهمات گرانقیمت رهگیر، گاهی اگر به نظر برسد موشک به هدف غیرحیاتی اصابت میکند، از رهگیری آن صرفنظر میشود. همچنین فرماندهان ممکن است با وانمود کردن به حضور نیرو در پایگاههای تخلیهشده، سعی در فریب ایران داشته باشند.
کارشناسان معتقدند آسیبپذیری پایگاهها در برابر ایران ریشه در عوامل متعددی دارد. نخست، تابآوری نیروهای ایرانی فراتر از پیشبینی دولت «ترامپ» بوده است. «کلی گرایکو» (Kelly Grieco)، پژوهشگر ارشد «انستیتو استیمسون» (Stimson Center)، گفت ارتش آمریکا برنامهریزی کرده بود با نابودی سریع موشکها و پهپادهای ایران از وارد شدن خسارت سنگین جلوگیری کند، اما ایران «کار اطلاعاتی خود را بر روی زیرساختهای ثابت آمریکا از پیش انجام داده بود» و عمق این کار را آمریکا دست کم گرفته است.
دوم، این راهبرد نتوانسته است میزان فرسایش توان پدافندی آمریکا و اسرائیل را در مناقشه ۱۲ روزه ژوئن گذشته میان ایران، اسرائیل و آمریکا در نظر بگیرد. به برآورد سیاسآیاس، از ۲۸ فوریه تا ۸ آوریل، ارتش آمریکا دستکم ۱۹۰ موشک رهگیر «تاد» و ۱۰۶۰ موشک «پاتریوت» مصرف کرده است که به ترتیب ۵۳ درصد و ۴۳ درصد ذخایر پیش از جنگ را تشکیل میدهد.
«جاستین برانک» (Justin Bronk)، پژوهشگر ارشد قدرت هوایی و فناوری در «مؤسسه سلطنتی خدمات متحد» لندن، گفت سامانههای پدافندی آمریکا و متحدانش در رهگیری حملات عملکردی قابل توجه داشتند، اما «بهای گزافی از نظر مهمات پرداختند».
سوم، کارشناسان بر این باورند آمریکا خود را با جنگ پهپادی «تکطرفه» وفق نداده و برنامهریزان نظامی باید از تجربیات جنگ اوکراین درس میگرفتند. «دکر اورلس» (Decker Eveleth)، تحلیلگر معاون مرکز تحلیلهای نیروی دریایی (CNA) گفت: «گرچه محموله انفجاری پهپادها کوچک است – و برخی خسارتهای ایجادشده چندان بزرگ نیست – اما رهگیری آنها دشوارتر و دقتشان بسیار بالاتر است؛ بنابراین پهپادها تهدید بزرگتری برای نیروهای آمریکایی به شمار میروند.»
چهارم، به مشکلات ساختاری از جمله نبود سنگرهای مستحکم در مکانهای کلیدی و اهداف بالقوه برای حفاظت از نیروها و تجهیزات اشاره شده است. برای نمونه، مرکز عملیات تاکتیکی در کویت که در اوایل مارس بر اثر حملات پهپادی ایران شش سرباز آمریکایی را از دست داد، تقریباً هیچ حفاظت سقفی یا استتاری نداشت – موضوعی که نمایندگان دموکرات کنگره در تحقیقات خود درباره این کشتهها به آن پرداختهاند.
در پایگاه هوایی امیر سلطان عربستان نیز یک فروند «ای-۳ سنتری» بارها در جایگاه محافظتنشده و در همان نقطه خاص پارک شده و نهایتاً منهدم گردید.
فرماندهی مرکزی آمریکا از پاسخ به تحلیلها و پرسشهای کارشناسان خودداری کرد. «ماکسیمیلیان برمر» (Maximilian Bremer)، پژوهشگر غیرمقیم «انستیتو استیمسون» و افسر بازنشسته نیروی هوایی، گفت این حملات، برنامهریزان نظامی را با یک دوگانگی جدید مواجه ساخته است: یا سربازان را به مکانهای امنتر عقب بکشند و توان عملیاتی خود را محدود کنند، یا پایگاهها را به همان شکل حفظ نمایند و احتمال تلفات آینده را بپذیرند.
یک مقام آمریکایی گفت خسارتهای وارد شده به «تأسیسات پشتیبانی نیروی دریایی بحرین» گسترده بوده و فرماندهی این پایگاه به «پایگاه نیروی هوایی مکدیل» در تامپای فلوریدا (مقر فرماندهی مرکزی آمریکا) منتقل شده است. نیروها، پیمانکاران یا کارمندان غیرنظامی «در کوتاه مدت» شانسی برای بازگشت به آن پایگاه ندارند. دو مقام دیگر گفتند شاید آمریکا هرگز در مقیاس وسیع به پایگاههای منطقه بازنگردد، اما تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است.
برمر در پایان گفت: «ما از دوران پنهانکاری وارد عصری شدهایم که کل فضای میدان نیمهشفاف و بهطور فزایندهای شفاف است. احساس میکنیم باید در حالت تهاجمی باشیم، اما در اطراف این پایگاهها قطعاً در حالت دفاعی گرفتار شدهایم.»