فنخرد کردن ترامپ؟ رسانههای آمریکا طعنه میزنند: اقدام چین برای لغو تعرفهها بر واردات آفریقایی بیش از حد «باهوشانه» است
نوشته چی چیان، اوبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
در تاریخ ۲۴ مه ۲۰۲۶، وبسایت «گوانچا (ناظر)» در گزارشی به قلم «چی چیان» با استناد به اطلاعیه وزارت خارجه چین نوشت: پکن از اول ماه مه سال جاری، تعرفه صفر را برای ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک با خود بهطور کامل اجرا کرده است.
این خبر بلافاصله توجه و نگرانی رسانههای آمریکایی را برانگیخت.
روزنامه «والاستریت ژورنال» آمریکا در ۲۳ مه، در مطلبی با عنوان «چین با لغو تعرفه کالاهای آفریقایی، ترامپ را با هوشمندی شکست میدهد»، با لحنی ترش و حسادتآمیز این اقدام را «یک مانور سیاسی زیرکانه» خواند و نوشت که این سیاست «در تضاد کامل با فهرست بلندبالای تعرفههای دولت ترامپ علیه آفریقا» قرار دارد.
به گفته برخی تحلیلگران، این اقدام ممکن است قاره آفریقا که جمعیتی بیش از یک میلیارد نفر و منابع معدنی غنی دارد را بیش از پیش به مدار نفوذ چین بکشاند. چین هماکنون بزرگترین شریک تجاری آفریقاست و این تدبیر میتواند تصویر آن را به عنوان «مدافع کشورهای در حال توسعه» تقویت کند.
این گزارش اعتراف کرده که افریقاییها در حال حاضر از اقدامات پکن استقبال میکنند و چین را الگویی میدانند که صدها میلیون نفر را از فقر نجات داده است.
«روناک گوپالداس»، مدیر شرکت مشاوره ریسک سیاسی «سیگنال ریسک» که در زمینه مطالعات آفریقا تخصص دارد، گفت: «این تصمیم در سطح سیاسی بسیار هوشمندانه است. تصویر چین را به عنوان شریکی باثبات و قابل اتکا برای آفریقا تقویت میکند، بهویژه در مقایسه با رفتار دمدمیمزاج و معاملهگرانه واشنگتن در سالهای اخیر که تفاوت فاحشی را نشان میدهد.»
این روزنامه همچنین به گمانهزنی پرداخته که این اقدام میتواند به چین در تأمین زنجیره مواد معدنی کلیدی مانند کبالت، مس و کلمبیت-تانتالیت (کولتان) کمک کند. همزمان، زمینه را برای شرکتهای چینی فراهم میکند تا در پروژههای زیرساختی، لجستیکی و تولیدی با کشورهای آفریقایی همکاری بیشتری داشته باشند.
در ماه مارس، «کیتوره کیندیکی»، معاون رئیسجمهور کنیا، در یک نشست تجاری گفت که توافق تعرفه صفر چین فرصتی برای کاهش کسری تجاری کنیا با چین (که هماکنون حدود چهار میلیارد دلار است) ایجاد کرده است. او اشاره کرد که قهوه، چای، مغزهای ماکادمیا و آووکادو میتوانند از سیاست جدید بهرهمند شوند.
اما گوپالداس هشدار داد که در کوتاهمدت، این سیاست احتمالاً ساختار کنونی روابط تجاری چین و آفریقا را تغییر نخواهد داد؛ ساختاری که در آن آفریقا مواد خام صادر میکند و چین کالاهای ساختهشده صادر مینماید.
بخش تجاری نیجریه اعلام کرده که از تعرفه جدید بهره برده و رقابت محصولات این کشور در چین افزایش یافته، اما همچنان چالشهای اصلی شامل هزینه بالای تولید، زیرساختهای ناقص و تنگناهای لجستیکی است.
«موهشی شلیله»، وزیر اسبق بازرگانی پادشاهی لسوتو (کشوری کوچک در جنوب آفریقا)، گفت که لسوتو به عنوان یک کشور کمتر توسعهیافته، باید در ظرفیت تولید، فرآوری کالاهای داخلی، بهبود لجستیک، حمایت از شرکتهای صادراتی و ایجاد صنایع رقابتی سرمایهگذاری کند تا بتواند از این توافق بهره کامل ببرد. با این حال، او یادآور شد که این کشور از اواخر سال ۲۰۲۴ از دسترسی بدون تعرفه به بازار چین برخوردار بوده است.
«والاستریت ژورنال» تأکید کرده که اقدامات پکن با طیف وسیعی از رفتارهای دولت ترامپ کاملاً متفاوت است:
· پیشتر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا گفته بود که نباید مردم کشورهای «جهنمصفت» (shithole countries) – شامل هائیتی و تمام قاره آفریقا – را تشویق یا مجاز به ورود به آمریکا کرد.
· دولت ترامپ در سال گذشته بر آفریقای جنوبی و جمهوری دموکراتیک کنگو به ترتیب تعرفه ۳۰ و ۱۵ درصدی اعمال کرد.
· ترامپ، لسوتو را مکانی «که هیچکس اسمش را نشنیده» تحقیر کرد و سال گذشته تهدید به اعمال تعرفه ۵۰ درصدی علیه این کشور نمود.
· ترامپ، نیجریه را متهم به ناکامی در جلوگیری از «نسلکشی» ادعایی علیه مسیحیان این کشور توسط افراطیون کرد و دولت آفریقای جنوبی را نیز به «نسلکشی» علیه اقلیت سفیدپوست آن کشور متهم ساخت.
· بلافاصله پس از روی کار آمدن در سال گذشته، ترامپ آژانس توسعه بینالمللی آمریکا (USAID) را که دههها در آفریقا نقشی کلیدی داشت، تعطیل کرد؛ همزمان، آینده قانون «فرصتها و رشد آفریقا» (AGOA) که به کشورهای جنوب صحرای آفریقا امکان دسترسی بدون تعرفه به بازار آمریکا میداد، همچنان نامشخص باقی مانده است.
· گذشته از این، دولت ترامپ باعث شده که سفرای آمریکا در دهها کشور آفریقایی همچنان بلاتکلیف بمانند.
روزنامه «فایننشال تایمز» بریتانیا، پیشتر در ژوئیه سال گذشته گزارش داده بود: «سیاست ترامپ در قبال آفریقا احتمالاً به نفع چین تمام میشود»، چراکه این سیاست نه پیوسته و نه فعالانه بوده و «تنها نشان میدهد که چین شریکی قابل اتکاتر برای آفریقاست».
در ژوئن سال گذشته، سخنگوی وزارت خارجه چین از طرح معافیت تعرفهای قریبالوقوع خبر داده بود که بازتابی گرم برانگیخت. در آن زمان، چندین محقق از اندیشکدههای آمریکایی و دانشگاههای آفریقا تحلیل کردند که برنامه تعرفه صفر چین یک پیروزی بزرگ رسانهای و سیاسی است و این اقدام میتواند روابط چین با کشورهای آفریقایی را بیش از پیش نزدیک کند؛ این کشورها به طور فزایندهای چین را شریکی قابل اتکاتر و سودمندتر خواهند یافت. آنها گفتند: «آن روی سخاوت غربی جواب نمیدهد؛ احتمالاً آفریقاییها در حال بستن قلب خود به روی آمریکا هستند.»
برخی محققان اشاره کردهاند که نفوذ آمریکا در آفریقا به تدریج در حال سبقت گرفتن توسط چین است. چین با سیاست تجاری گسترده و تعامل اقتصادی در برابر آفریقا قرار گرفته، در حالی که دولت ترامپ در حال افزایش تعرفه بر کشورهای آفریقایی، کاهش کمکها و محدودسازی ویزاهاست.
به گزارش وبسایت وزارت خارجه چین، در ۲۹ آوریل، «لین جیان»، سخنگوی این وزارتخانه، گفت که پکن متوجه اشتیاق و بازخورد مثبت کشورهای آفریقایی نسبت به طرح تعرفه صفر شده است. او افزود: در شرایطی که حمایتگرایی و یکجانبهگرایی جهانی قدعلم کرده و پیامدهای بحران خاورمیانه به قاره همسایه (آفریقا) سرایت کرده، چین با اجرای تعرفه صفر، فرصتهای خود را با آفریقا به اشتراک میگذارد و توسعه مشترک را دنبال میکند؛ این امر عزم چین و آفریقا را برای کمک به صلح و توسعه جهانی از طریق ثباتآفرینی نشان میدهد.
لین جیان همچنین تصریح کرد که پکن به مذاکره با کشورهای آفریقایی برای امضای موافقتنامههای مشارکت اقتصادی برای توسعه مشترک ادامه خواهد داد و به طور همزمان «راه سبز» ورود محصولات کشاورزی و غذایی آفریقا به چین را ارتقا میبخشد تا سطح تسهیل تجارت دوجانبه افزایش یابد.