شورش‌های دی ماه 1396 تنها 7 ماه پس از دوازدهمین دوره‌ی انتخابات ریاست جمهوری بر پیشخوان جامعه‌ی ایران ظاهر شد. این شورش‌ها به سرعت ده‌ها شهر ایران را فرا گرفت. محتوا و مطالبات این شورش‌ها چه بود؟ نیروهایش کدام بودند و چگونه رهبری می‌شد؟ مهم‌تر از این، محتوا و مطالباتِ شورش‌ها در قالب چه شِکلی صورت‌بندی شد؟ چه روحی بر اعتراضات دی‌ماه 96 حاکم بود و افق و چشم‌انداز این اعتراضات چه بود؟ سوای این‌ها و سوای تمام پرسش‌هایی که به مولفه‌ی ذهنیِ این شورش‌ها مربوط می‌شود، شورش‌ها در کدام شرایط عینی شکل می‌گرفتند؟ چه شرایط عینی و کدام مولفه‌های اجتماعی–تاریخی در ایران وجود داشت که فضا را برای شکل‌گیری این شورش‌ها مهیّا کرده بود؟
ما در متن حاضر سعی کرده‌ایم به این پرسش‌ها پاسخ دهیم. تلاش برای پاسخ به این پرسش‌ها ضرورتاً ما را به وادی‌هایی وارد ساخت که بدون ورود به آن‌ها امکان یافتن پاسخ‌ها وجود نداشت. بدین ترتیب بود که تلاش شد به‌منظور درک این شورش‌ها و زمینه‌های مادی آن‌ها، دولتِ ایرانِ پس از انقلاب 57 و سیاست‌های کلانِ آن، درک شود. ضروری بود که جنبش طبقه‌ی کارگر، مبارزات و پروژه‌های آن در مقطع انقلاب و پس از آن، تحولات اجتماعیِ کلان پس از انقلاب و سیر توسعه‌ی روابط سرمایه‌داری در این دوره‌ها به بحث گذاشته و بررسی شود.
از این گذشته این شورش‌ها در بستری از تحولات جهانی صورت می‌گرفت و واکنشی که برخی از دولت‌های خارجی سریعاً به آن نشان دادند، ثابت می‌کرد که بحث ناتمام خواهد ماند، مگر این که جنگ سوریه که از سال 2011 تاکنون در جریان است نیز برای درک برخی از مولفه‌های شورش دی ماه 1396 به بحث گذاشته شود. بنابراین، ما از خیابان‌های مشهد و تویسرکان و تهران و سایر شهرهای ایران، سری به دمشق و درعا و حلب و کوبانی رقه زدیم، تا فهم‌مان از تمام جوانب این شورش‌ها تکمیل شود.
در سیر پیموده‌شده برای درک این رویداد، به‌ناگزیر مفاهیمی نظیر امپریالیسم، استالینیسم، راه رشد «غیرسرمایه‌داری»، جایگاه دولت و طبقه‌ی سرمایه‌دار، جنبش طبقه‌ی کارگر، سیر پیشروی یک انقلاب و غیره مطرح می‌شد که مجبور بودیم بر آن‌ها درنگی کرده و سعی کنیم آن‌ها را به فهم درآوریم. و البته همه‌ی این‌ها صورت گرفت تا «درک انضمامی» از «وضعیت و شرایط انضمامی‌ای» که سعی می‌کردیم، بررسی‌اش کنیم، حاصل شود. متن حاضر سعی کرده است، واقعیتِ مشخصِ موردبحث خود را به عنوان «کلّیتی غنی از روابط و تعیناتِ بسیار» درک کند. سعی شده در پرتو موضوعاتِ بحث‌شده، ایرانِ امروز تا آن‌جا که این مجال مختصر اجازه می‌دهد و تا آن‌جا که به موضوعِ مشخصِ شورش‌های دی ماه 96 مربوط می‌شود، به فهم درآید. علاوه بر این‌ها، و مهم‌تر از همه، سعی شده تا آن‌جا که میسّر است تحلیل به تبیین راهبردها و سیاست‌های رهایی‌بخش، گره بخورد. امیدواریم که در این راه موفق بوده باشیم و اگر ضعف‌ها و کاستی‌هایی وجود داشته باشد، که قطعاً وجود خواهد داشت، امیدواریم به مرور قادر به رفع آن‌ها باشیم.
اردیبهشت 1397؛ مه 2018