سایه جنگ: مذاکرات و تجارت در اوکراین
نوشته: لیس آلخاندرو مارکو دل پونت
دیپلماسی و دلار، تجارت بزرگ جنگ اوکراین (ال تابانو اکونومیست)
در ۱۸ فوریه، مقامات روسیه و ایالات متحده به مدت چهار ساعت در عربستان سعودی دیدار کردند، دیداری که هر دو طرف آن را «مثبت» توصیف کردند. این ملاقات به عنوان گامی اولیه به سوی عادیسازی روابط بین دو کشور و آغاز گفتوگوها درباره جنگ در اوکراین معرفی شد. مارکو روبیو، نماینده وزارت خارجه ایالات متحده، این نشست را «اولین گام در یک سفر طولانی و دشوار» خواند. با این حال، فراتر از بیانیههای دیپلماتیک، به نظر میرسد مذاکرات در بنبست قرار گرفتهاند، در حالی که گمانهزنیها و منافع استراتژیک دو طرف بر صحنه مسلط شدهاند.
روسیه مجبور شد یک سفر دیپلماتیک را آغاز کند تا به متحدان خود، مانند چین، کره شمالی و ایران، جزئیات این نشست را توضیح دهد. سقوط سوریه از دید این شرکا پنهان نماند، و نزدیکی مسکو به واشنگتن باعث ایجاد نگرانی در میان آنها شده است. از سوی دیگر، نیات واقعی دونالد ترامپ برای روسیه همچنان یک معما باقی مانده است. در حالی که برخی در ایالات متحده معتقدند ترامپ باید یک استراتژی مذاکرهای را در پیش بگیرد که برای مسکو معضل ایجاد کند، تنها چیزی که تاکنون به دست آمده، ایجاد یک روایت کاذب است که نگرانیها در اوکراین و اروپا را افزایش داده است.
این وضعیت یادآور استراتژی ریچارد نیکسون و هنری کیسینجر در سال ۱۹۷۱ است، زمانی که ایالات متحده برای تضعیف اتحاد جماهیر شوروی در طول جنگ سرد به چین نزدیک شد. حرکت استادانه نیکسون رقابت چین و شوروی را به نفع خود به کار گرفت، بلوک کمونیست را تقسیم کرد و موقعیت استراتژیک ایالات متحده را تقویت کرد. امروز، ایده ترامپ با روسیه به نظر میرسد مشابه باشد: دور کردن مسکو تا حد امکان از مدار چین.
گمانهزنیها درباره این نشست حول محور منافع اقتصادیای میچرخد که هر دو کشور میتوانند به دست آورند. برای روسیه، سه جزء کلیدی وجود دارد: بازگشت شرکتهای غربی که بازار روسیه را ترک کردهاند، سرنوشت ۳۰۰ میلیارد دلار داراییهای مسدود شده توسط غرب، و منافع شرکای چینی در بازسازی چهار منطقه الحاق شده توسط روسیه: دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا.
در طول نشست در ریاض، مقامات روسیه به همتایان آمریکایی خود نموداری ارائه کردند که جزئیات ضرر ۳۲۴ میلیارد دلاری شرکتهای آمریکایی که بازار روسیه را ترک کردهاند، نشان میداد. بر اساس صندوق سرمایهگذاری مستقیم روسیه (RDIF)، این ضررها در بخشهایی مانند فناوری و رسانه (۱۲۳ میلیارد)، کالاهای مصرفی (۹۴ میلیارد)، تأمین مالی (۷۱ میلیارد)، صنعت (۲۶ میلیارد) و انرژی (۱۰ میلیارد) توزیع شدهاند. سه روز پس از نشست، رئیسجمهور ولادیمیر پوتین اعلام کرد که روسیه به یک مکانیسم نظارتی برای شرکتهای غربی که به دنبال بازگشت هستند، نیاز دارد، تا اطمینان حاصل شود که شرکتهای روسی مزیت رقابتی خود را از دست ندهند.
یکی از حساسترین موضوعات، سرنوشت ۳۰۰ میلیارد دلار داراییهای حاکمیتی روسیه است که در اروپا مسدود شدهاند. روسیه ممکن است بپذیرد که این وجوه برای بازسازی اوکراین استفاده شود، اما اصرار خواهد داشت که بخشی از این پول به مناطق الحاق شده اختصاص یابد. بر اساس بانک مرکزی روسیه، این داراییها به یورو (۲۰۷ میلیارد)، دلار آمریکا (۶۷ میلیارد)، پوند استرلینگ (۳۷ میلیارد)، ین ژاپن (۳۶ میلیارد)، دلار کانادا (۱۹ میلیارد)، دلار استرالیا (۶ میلیارد) و دلار سنگاپور (۱.۸ میلیارد) توزیع شدهاند.
برخی پیشنهاد میکنند که این وجوه از طریق یک «وام بازگشتی» پیچیده به اوکراین تحویل داده شود، که در آن روسیه و ایالات متحده میتوانند شرکا باشند، به شرطی که تضمینهایی برای پاسخگویی وجود داشته باشد. در اینجا بلکراک، غول مالی که به دنبال مشارکت در صندوقهای بازسازی است، وارد بازی میشود. اخیراً، بلکراک Global Infrastructure Partners (GIP) را خریداری کرده است، یکی از بزرگترین مدیران داراییهای زیرساختی جهان، با سرمایهگذاریهایی در خطوط لوله گاز، انرژیهای تجدیدپذیر، مخابرات، بنادر و فرودگاهها.
چین نیز در این سناریو نقش مهمی دارد. حداقل یک دوجین شرکت خصوصی چینی به طور فعال با شرکتهای مناطق اشغالی دونتسک و لوهانسک همکاری میکنند و به آنها تجهیزات و سایر محصولات ارائه میدهند. یک مثال معدن کاران است، سایتی متروکه که در اکتبر ۲۰۲۲ مجدداً افتتاح شد. در مه ۲۰۲۳، ۲۴۳ نفر در آنجا مشغول به کار بودند، و در سال ۲۰۲۴ دو کارخانه جدید برای تولید بتن و خرد کردن سنگ ساخته شد. این محصولات برای ساخت جادهها و تولید بتن در دونتسک، خرسون و زاپوریژیا استفاده میشوند.
ایده بازپسگیری وجوه سرمایهگذاری شده توسط ایالات متحده در اوکراین به نظر میرسد در حال شکلگیری است. این توافق، که احتمالاً شامل تضمینهای امنیتی مورد درخواست کیف نخواهد بود، بر بهرهبرداری از ذخایر گسترده مواد معدنی حیاتی اوکراین، مانند لیتیوم و تیتانیوم، که برای تولید خودروهای الکتریکی، انرژیهای پاک و دفاع ضروری هستند، متمرکز خواهد بود. بیش از ۵۳٪ از این منابع در چهار منطقه الحاق شده توسط روسیه قرار دارند، که میتواند به تجارتی دیگر برای ۳۰۰ میلیارد دلار مسدود شده تبدیل شود.
با این حال، همه از این سناریو راضی نیستند. به عنوان مثال، بلکراک نیاز دارد که ایده یک ارتش اروپایی، که با احتمال خروج ایالات متحده تقویت میشود، محقق شود. وجوه طرح ماریو دراگی میتواند به این صندوق سرمایهگذاری گزینه مشارکت در بازسازی اوکراین را بدهد، چیزی که قبلاً با ولودیمیر زلنسکی مذاکره شده بود. علاوه بر این، بلکراک سهامدار شرکتهای نظامی، مانند آلمانی Rheinmetall، به همراه گلدمن ساکس، بانک آمریکا و سوسیته ژنرال است.
در نهایت، همه فرصتها موضوع مذاکره هستند، چه با جنگ و چه بدون آن. نشست در عربستان سعودی ممکن است تنها آغاز یک بازی بسیار بزرگتر باشد، جایی که منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک همچنان بر صحنه مسلط خواهند بود.