امروز (۱۱ نوامبر، به وقت محلی)، عراق شاهد برگزاری انتخابات دوره جدید مجلس نمایندگان این کشور است. در این انتخابات بیش از ۷۷۰۰ داوطلب از ۱۱۴ حزب برای تصاحب ۳۲۹ کرسی پارلمان رقابت میکنند. پس از پایان رأیگیری، احزاب سیاسی باید طی چند هفته یا حتی چند ماه مذاکره کنند تا بتوانند ائتلافی اکثریت تشکیل داده و دولت جدید را معرفی کنند.
این ششمین انتخابات پارلمانی عراق از زمان جنگ ۲۰۰۳ و سقوط حکومت صدام حسین است. اما پیش از آنکه حتی شمارش آرا آغاز شود، سایه نفوذ ایالات متحده بار دیگر بر فراز بغداد سنگینی میکند.
روزنامه فرانسوی «لوموند» گزارش داده است که دولت دونالد ترامپ در هفتههای اخیر بارها به بغداد هشدار داده و خواستار خلع سلاح شبهنظامیان شیعه طرفدار ایران و کنار گذاشتن آنان از ترکیب دولت آینده شده است؛ در غیر اینصورت عراق ممکن است با تحریمهای جدید آمریکایی مواجه شود.
وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، ماه گذشته آشکارا تأکید کرده بود که «شبهنظامیان مورد حمایت ایران باید در اسرع وقت خلع سلاح شوند». همچنین مارک ساوایا، فرستاده جدید آمریکا در بغداد که اصالتاً عراقیتبار است، در پیامی خطاب به مردم عراق نوشت: «ایالات متحده در کنار عراقی ایستاده است که نیرومند، مستقل و رها از نفوذ نیروهای خارجی است.»
به گزارش نیویورک تایمز، ساوایا بازتابدهنده دیدگاههای شخصی رئیسجمهور ترامپ است. سیاستمداران عراقی بر این باورند که واشنگتن نه تنها به دنبال نخستوزیری طرفدار آمریکا است، بلکه میخواهد هیچ حزب وابسته به شبهنظامیان نزدیک به ایران در کابینه جدید حضور نداشته باشد.
علی الحمدانی، مدیر ستاد انتخاباتی یکی از گروههای سیاسی عراق، گفته است: «صرف انتخاب چنین فرستادهای از سوی ترامپ، موجب شگفتی همه مقامات عراقی شده است. آنها میدانند که این تصمیم پیام روشنی در خود دارد.»
در همین حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران، ناصر کنعانی، در روز ۱۰ نوامبر فشارهای آمریکا را محکوم کرد و گفت دخالت خارجی در انتخابات «غیرقابل قبول» است. وزارت خارجه عراق نیز بلافاصله واکنش نشان داد و از تهران خواست در امور داخلی کشور مداخله نکند.
پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سرنگونی رژیم صدام، ساختار سیاسی جدیدی تحت نظارت واشنگتن بنا شد که بر پایه نظام سهمیهبندی قومی و مذهبی استوار بود؛ بر اساس آن، ریاستجمهوری در اختیار کردها، نخستوزیری در دست شیعیان و ریاست پارلمان در اختیار اهل سنت قرار گرفت. این نظام، که با واقعیتهای جامعه عراق سازگار نبود، بارها موجب بنبست سیاسی و نابسامانی اجتماعی شد.
به نوشته نیویورک تایمز، عراق سالهاست در میان کشمکش نفوذ آمریکا و ایران گرفتار مانده است. در سال ۲۰۱۴ و همزمان با ظهور گروه تروریستی داعش، بغداد نیروهای موسوم به «بسیج مردمی» (PMF) را تشکیل داد که بخش عمدهای از آن تحت حمایت مالی و نظامی ایران قرار داشت. با فروکش کردن تهدید داعش، این گروههای شبهنظامی روزبهروز قدرتمندتر شدند. رهبران بسیج مردمی مدعیاند تا زمانی که نیروهای آمریکایی در خاک عراق حضور دارند، سلاحهای خود را تحویل نخواهند داد.
نخستوزیر کنونی عراق، محمد شیاع السودانی، تلاش دارد روند خروج تدریجی نیروهای آمریکایی را پیش ببرد. بر اساس برنامه ارائهشده از سوی او، پیشبینی میشود تا سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۱۳۰۰ سرباز آمریکایی از عراق خارج شوند. با این حال، واشنگتن خواستار تداوم حضور نظامی خود بهمنظور «مبارزه با بقایای داعش» است.
در انتخابات کنونی، تقریبا تمام گروههای شبهنظامی نزدیک به ایران فهرستهای انتخاباتی مستقلی ارائه کردهاند. از جمله پرنفوذترین گروهها، «کتائب حزبالله» است که هفته گذشته در شهر کوت با کاروان خودروهای تبلیغاتی و پرچمهایی با نماد مشت گرهکرده، نمایش قدرت برگزار کرد.
السودانی میکوشد چهرهای میانهرو از خود ارائه دهد و مدعی است کنترل این گروهها در دست اوست، اما منتقدان به نیویورک تایمز گفتهاند او صرفاً شبکههای حمایت و تقسیم منافع را گسترش داده است. افزایش درآمدهای نفتی نیز فضایی ایجاد کرده که در آن پروژههای بزرگ سرمایهگذاری دولتی به منبع درآمدی کلان برای شبهنظامیان تبدیل شده است.
احسان شَمّری، استاد علوم سیاسی دانشگاه بغداد، میگوید: «ایران، عراق را رکن امنیت ملی خود میداند و هرگز بهراحتی از نفوذ خود چشمپوشی نخواهد کرد.» به گفته او، حضور احزاب وابسته به شبهنظامیان در ساختار دولت خطرناک است. با این حال، السودانی معتقد است ادغام این گروهها در نظام سیاسی و اقتصادی کشور میتواند راهحلی مؤثر باشد.
از سوی دیگر، نخستوزیر عراقی تلاش میکند تصویر «متعادلکننده» خود را در برابر آمریکا تقویت کند. او اخیراً قراردادهایی با شرکتهای نفتی آمریکایی چون شورون و اکسونموبیل امضا کرده و در مقالهای برای روزنامه نیویورک پست، عراق را بهعنوان شریک مناسب سرمایهگذاری برای آمریکا معرفی کرده است. السودانی قرار است ماه آینده در رأس هیأتی شامل ۵۰ میلیاردر عراقی به واشنگتن سفر کند تا در کنفرانس «سرمایهگذاری در آمریکا» شرکت کرده و نشان دهد مسیر او با سیاستهای رئیسجمهور ترامپ همسو است.
در همین حال، شبهنظامیان اعلام کردهاند تسلیم نخواهند شد. سه شب پیش از انتخابات، جعفر الحسینی، سخنگوی کتائب حزبالله، در تجمعی گفت: «عراق تحت حمایت شیعیان باقی خواهد ماند؛ چه دیگران بخواهند و چه نه، سلاحها در دست ما خواهد ماند.»
به گزارش نیویورک تایمز، مجموعه این کشمکشها سبب شده بسیاری از شهروندان عراقی نسبت به روند سیاسی ناامید شوند. نظرسنجیها نشان میدهد مشارکت انتخاباتی احتمالاً به پایینترین سطح دو دهه اخیر میرسد. طبق دادههای خبرگزاری آسوشیتدپرس، از میان ۳۲ میلیون واجد شرایط رأیدهی، تنها ۲۱.۴ میلیون نفر کارت رأی جدید دریافت کردهاند.
محمد عباس، فروشنده ۲۰ ساله تشک در بغداد، میگوید: «چرا باید رأی بدهیم؟ این فقط دری چرخان است که چهرهها عوض میشوند اما قدرت همان است. انتخابات ما تبدیل به نمایش شده است.»