هشدار آژانس بینالمللی انرژی: ذخایر سوخت هواپیمایی اروپا تنها برای شش هفته کافی خواهد بود؛ این بزرگترین بحران انرژی است که تاکنون با آن روبرو شدهایم
نوشته وانگ یی، اوبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
هشدار آژانس بینالمللی انرژی: ذخایر سوخت هواپیما در اروپا تنها برای شش هفته کافی است؛ این بزرگترین بحران انرژی است که تاکنون با آن روبرو بودهایم
تنشهای خاورمیانه زنجیرهی تأمین انرژی جهان را به شدت تحت فشار قرار داده و اروپا اکنون با بحرانی قریبالوقوع در تأمین سوخت هواپیما دستبهگریبان است. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) روز ۱۶ آوریل (۲۷ فروردین) هشدار داد که ذخایر سوخت جت در اروپا احتمالاً فقط برای شش هفته کفایت میکند و در صورت تداوم بسته بودن تنگهی هرمز، «به زودی» شاهد لغو پروازها خواهیم بود که ضربهی سنگینی به اقتصاد وارد میآورد.
«فاتیح بیرول»، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی، در گفتوگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس، وضعیت کنونی را «بزرگترین بحران انرژی که تاکنون با آن مواجه بودهایم» توصیف کرد. به گفتهی او، اختلال در انتقال نفت، گاز و سایر حاملهای کلیدی انرژی از طریق تنگهی هرمز، سیستم جهانی انرژی را به طور جدی متأثر ساخته است.
بیرول با اشارهای طنزآمیز گفت: «روزگاری گروه موسیقی به نام “دایرِ استریتس” (تنگهی وحشت) داشتیم. اما امروز خود این تنگه واقعاً وحشتناک شده است. این وضعیت تأثیرات عمیقی بر اقتصاد جهان خواهد گذاشت و هرچه بیشتر طول بکشد، آسیب آن بر رشد اقتصادی و تورم جهانی شدیدتر خواهد شد.»
به گفتهی او، نخستین پیامد این بحران، جهش بیسابقهی قیمت بنزین، گاز طبیعی و برق خواهد بود. اما این آسیب به طور نامتوازنی توزیع میشود: کشورهای در حال توسعه، به ویژه ملتهای فقیر در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین، بیشترین ضربه را خواهند خورد. بیرول تأکید کرد که اگر برای جنگ ایران راهحلی صلحآمیز یافت نشود و تنگهی هرمز مجدداً بازگشایی نشود، «هیچ کشوری نمیتواند خود را از این آسیب مصون بدارد».
در شرایط عادی، حدود ۲۰ درصد از تجارت نفت جهان از طریق تنگهی هرمز انجام میشود. بیرول هشدار داد که در شرایط کنونی، «ذخایر سوخت هواپیما در اروپا احتمالاً تنها برای حدود شش هفته کافی است. اگر تنگه باز نشود، به زودی شاهد لغو پروازها در برخی خطوط هوایی به دلیل کمبود سوخت خواهیم بود.»
به گزارش شبکهی سیانبیسی، آژانس بینالمللی انرژی در بیانیهای اعلام کرد که طی شش هفتهی آینده، برخی از کشورهای اروپایی ممکن است با خطر کمبود سوخت هواپیما روبرو شوند. این مسأله تا حد زیادی به توانایی آنها در جبران سریع کمبود نفت خاورمیانه از بازارهای بینالمللی بستگی دارد. پیش از آغاز درگیریها، خاورمیانه تأمینکنندهی ۷۵ درصد از واردات خالص سوخت هواپیمای اروپا بود.
«پاتریک دهان»، مدیر بخش تحلیل نفت شرکت GasBuddy (ارائهدهنده خدمات ردیابی قیمت و تحلیل دادههای سوخت)، در گفتوگو با مجلهی فوربس آمریکا اظهار داشت که در میان تمام فرآوردههای نفتی تصفیهشده، سوخت هواپیما بیشترین آسیب را دیده است، زیرا کمترین میزان تولید را دارد و تنها حدود ۱۰ درصد از هر بشکه نفت خام به سوخت جت تبدیل میشود.
سوخت هواپیما که محصولی تصفیهشده و مبتنی بر نفت سفید است، بزرگترین اقلام هزینهای خطوط هوایی را تشکیل میدهد و تقریباً ۳۰ درصد از کل هزینههای آنها را شامل میشود. دادههای انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) نشان میدهد که از زمان آغاز جنگ، قیمت سوخت هواپیما تقریباً دو برابر شده است و گام بعدی، کمبود عرضه خواهد بود.
«آمار خان»، مدیر بخش قیمتگذاری سوخت هواپیما در اروپا از شرکت کالایی آرگوس (Argus)، اعلام کرد: «هر روزی که تنگهی هرمز بسته بماند، اروپا به کمبود سوخت هواپیما نزدیکتر میشود.» به گفتهی او، حدود ۴۰ درصد از واردات سوخت هواپیمای اروپا از این تنگه عبور میکند، اما از زمان آغاز جنگ، هیچ محمولهای از این مسیر منتقل نشده است.
گزارش هفتهجاری آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که ذخایر سوخت برخی از کشورهای اروپایی در حال حاضر برای کمتر از ۲۰ روز کفایت میکند، در حالی که از سال ۲۰۲۰ تاکنون این رقم هرگز از ۲۹ روز کمتر نبوده است. اگر میزان ذخایر از مرز هشدار ۲۳ روز پایینتر رود، برخی فرودگاههای اروپا با کمبود سوخت مواجه خواهند شد که به لغو پروازها و کاهش تقاضای سفر میانجامد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که اگرچه شرکت هواپیمایی هلندی کیالام (KLM) و شرکت ارزانقیمت بریتانیایی ایزیجت (easyJet) روز ۱۶ اعلام کردند که در حال حاضر با کمبود سوخت روبرو نیستند و شرکت دلتا ایرلاینز آمریکا که رفتوآمد مکرر به اروپا دارد نیز پیشبینی میکند که فعلاً تحت تأثیر «مشکل احتمالی تأمین سوخت هواپیما در اروپا» قرار نگیرد، اما هر سه شرکت فشار ناشی از افزایش هزینههای سوخت را در بودجهی خود احساس کردهاند.
شرکت کیالام اعلام کرده است که ماه آینده ۱۶۰ پرواز رفتوبرگشت از فرودگاه شیپول آمستردام را کاهش خواهد داد که حدود یک درصد از کل مسیرهای اروپایی آن را تشکیل میدهد. این شرکت اعلام کرد که با افزایش هزینههای سوخت، برخی پروازها «دیگر از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه نیستند».
در همین حال، برخی خطوط هوایی قیمت بلیط و هزینههای جانبی را افزایش دادهاند و این افزایش هزینه را به تدریج به مسافران منتقل میکنند.
«کریستوفر اندرسون»، استاد عملیات، فناوری و مدیریت اطلاعات دانشگاه کرنل، هشدار داد که مسافران نه تنها باید خود را برای افزایش قیمت بلیط آماده کنند، بلکه «این دیگر فقط مسئلهی قیمت سوخت نیست. برای خطوط هوایی، اکنون یک مسئلهی شبکهای و برنامهریزی است.»
او توضیح داد که اگرچه افزایش هزینههای سوخت مهم است، اما طولانی شدن مسیرها، کاهش انعطافپذیری در برنامهریزی، و عدم قطعیت تقاضا در هفتههای آینده نیز به همان اندازه حیاتی هستند. اگر این اختلالات تا فصل اوج سفر در تابستان ادامه یابد، مسافران شاهد «الگوی دیرتر رزرو کردن، نوسانات بیشتر در پروازها، و گزینههای کمتری برای بلیطهای کمقیمت» خواهند بود.
بیرول اشاره کرد که در حال حاضر بیش از ۱۱۰ نفتکش مملو از نفت خام و بیش از ۱۵ کشتی حمل گاز طبیعی مایع در خلیجفارس توقف کردهاند. اگر این کشتیها بتوانند از تنگهی هرمز عبور کرده و وارد بازارهای بینالمللی شوند، به کاهش بحران کمک خواهد کرد، اما «این هنوز کافی نیست». او توضیح داد که حتی در صورت دستیابی به توافق صلح، تخریب تأسیسات انرژی در جریان جنگ به این معناست که بازگشت به سطح تولید پیش از جنگ زمان قابل توجهی نیاز دارد.
بیرول گفت: «بیش از ۸۰ تأسیسات کلیدی انرژی در منطقه آسیب دیده که بیش از یکسوم آنها به شدت یا بسیار شدید تخریب شدهاند. تصور اینکه روند بازیابی بسیار سریع باشد، خوشبینانهی محض است. بهبودی تدریجی خواهد بود و ممکن است تا دو سال طول بکشد تا به ظرفیت پیش از جنگ بازگردیم.»
به اعتقاد بیرول، این شوک جهانی ممکن است کشورها را به سمت استفاده از منابع جایگزین انرژی از جمله انرژی هستهای سوق دهد که «چشمانداز انرژی جهان را در سالهای آینده دگرگون خواهد کرد».
بیرول در پایان افزود: «انرژی و ژئوپلیتیک همواره به طور عمیقی در هم تنیده بودهاند، اما من هرگز سایهی ژئوپلیتیکی به این شدت و پایدار را ندیده بودم. متأسفانه، انرژی در مرکز بسیاری از منازعات قرار دارد و صادقانه بگویم، به عنوان یک فعال حوزهی انرژی، این برایم بسیار تأسفبار است.»
—
نظرسنجی تازه: هفتاد درصد کشاورزان آمریکایی قادر به تأمین کود کافی نیستند و شصت درصد با وخامت اوضاع مالی دستبهگریبانند
در آن سوی دنیا، کاخ سفید در منازعهی ایران درمانده شده و اینک کشاورزان آمریکایی از فشار هزینههای سرسامآور به تنگ آمده و زنگ خطر فروپاشی را به صدا درآوردهاند.
به گزارش روزنامهی اینترنتی «اینترنشنال بیزینس تایمز»، تازهترین نظرسنجی فدراسیون مزارع آمریکا (AFBF) حاکی از آن است که هفتاد درصد کشاورزان این کشور از ناتوانی خود در تأمین کود کافی برای فصل کشت گلایه دارند. نزدیک به شصت درصد نیز به دلیل قیمتهای نجومی کود و سوخت، دچار وخامت مالی شدهاند. این کشاورزان از دولت ترامپ خواستهاند هرچه سریعتر دست به کار شده و بستههای حمایت اقتصادی ارائه دهد؛ در غیر این صورت، مزارعشان دیگر تاب مقاومت نخواهند داشت.
ادامهدار شدن جنگ، ضربات سنگینی بر بسیاری از صنایع وارد کرده است و کشاورزی بیش از دیگر بخشها آسیب دیده است. کشاورزان آمریکایی میگویند که فشار این جنگ را به خوبی بر پیکرهی کار خود حس میکنند.
واحد تحلیل اقتصادی فدراسیون مزارع آمریکا، «مارکت اینتل»، هشدار میدهد که تصمیمگیری برای کشت بهاره به شدت به دسترسی به کود و سوخت دیزل وابسته است و ریسکهای ژئوپلیتیک، بازارهای جهانی را به کلی آشفته کرده است. آمارها نشان میدهد که از ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند) – زمانی که حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد – قیمت کودهای نیتروژنه بیش از سی درصد، هزینهی ترکیبی سوخت و کود بین ۲۰ تا ۴۰ درصد، و قیمت اوره به طور چشمگیری ۴۷ درصد افزایش یافته است.
از آنجا که بیش از یکسوم تجارت جهانی کود از تنگهی هرمز عبور میکند، بسته شدن این آبراه به عامل اصلی اختلال در تولید محصولات کشاورزی و تأمین کود تبدیل شده است. در شرایط کمبود، کشاورزان ناچار به کاهش مصرف کود شدهاند که پیشبینی میشود کاهش چشمگیر برداشت محصول در این فصل را در پی داشته باشد.
«پاملا کوک-همیلتون»، رئیس مرکز تجارت بینالملل (ITC)، با صراحت اعلام کرده است که کمبود کود اکنون به فوریترین معضل تبدیل شده و مستقیماً امنیت غذایی را تهدید میکند – همان امنیتی که خود شالودهی ثبات اجتماعی است. او تأکید کرد: «شکاف عظیمی در عرضهی کود وجود دارد، و کشاورزی نیز تابع فصل و زمان معینی است. اکنون زمان طلایی کشت از دست رفته است.»
انتظار میرود کاهش تولید، مستقیماً به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود. کارشناسان پیشبینی میکنند طی ماههای آینده، قیمت اقلام خوراکی در فروشگاهها به طرز محسوسی گران شود.
«ایندرمیت گیل»، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، در حاشیهی نشست بهارهی صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی هشدار داد که به دلیل وخامت اوضاع اقتصادی، حدود ۳۰۰ میلیون نفر در جهان ممکن است با ناامنی شدید غذایی روبرو شوند و این رقم به سرعت تا بیست درصد دیگر نیز افزایش یابد. به گفتهی او، افزایش قیمت کود ممکن است کشورها را به سمت محدود کردن صادرات مواد غذایی و انباشت ذخایر سوق دهد که خود تورم مواد غذایی را تشدید میکند.
در مقابل، «بروک رالینز»، وزیر کشاورزی آمریکا، در مصاحبهی مارس خود با شبکهی فاکس بیزینس، تلاش کرد تا اوضاع را کماهمیت جلوه دهد و گفت درگیری بر بیشتر کشاورزان تأثیری نخواهد گذاشت. او ادعا کرد که هشتاد درصد کشاورزان از سال ۲۰۲۵ پیشاپیش کود مورد نیاز کشت بهاره را ذخیره کردهاند و دولت فدرال در حال بررسی بستههای حمایت مالی است.
دونالد ترامپ در روزهای اخیر بارها اعلام کرده است که منازعه با ایران «به زودی پایان مییابد» یا «نزدیک به پایان است»، اما واقعیت میدانی پیچیده و آکنده از تناقض است. او در مصاحبهای که ۱۵ آوریل (۲۶ فروردین) پخش شد، گفت که معتقد است جنگ با ایران «به پایان خود نزدیک میشود»، اما در عین حال هشدار داد که این جنگ ممکن تا انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر ادامه یابد.
بسیاری از نهادهای تحلیلی ابراز تردید کردهاند که حتی در صورت حصول پیشرفت دیپلماتیک، اختلالات زنجیرهی تأمین، عقبماندگی تولید و عدم قطعیتهای ژئوپلیتیک همچنان برای ماهها باقی خواهند ماند و بازارها نمیتوانند به سرعت ثبات را بازیابند.
نکتهی قابل تأمل آنکه در حالی که قیمت جهانی اوره سر به فلک کشیده، قیمت اوره در چین همواره ثابت مانده است. خبرگزاری رویترز این وضعیت را چنین توصیف کرده که کشاورزان چینی «با خیالی آسوده به کار خود ادامه میدهند»، زیرا این کشور اوره را عمدتاً از زغال سنگ تولید میکند، نه گاز طبیعی متداول در جهان، و افزون بر خودکفایی، ذخایر راهبردی قابل توجهی نیز در اختیار دارد.
«ویلیس توماس»، مدیر تحلیل کود در گروه CRU (شرکت پیشرو در تحلیل بازارهای معدن، فلزات و کود)، گفت: «چین در تولید اوره تا حد زیادی خودکفاست. به همین دلیل، قیمت اوره در چین نسبت به بسیاری از مناطق تولیدکنندهی دیگر، نوسانات کمتری را تجربه میکند.»
در همین حال، آثار سرریز این منازعه به سرعت در حال انتقال به بخش مصرفکنندهی داخلی آمریکاست. برای شهروندانی که هنوز در حال هضم نرخهای بهرهی بالا و تورم مزمن هستند، این جنگِ به ظاهر دورافتاده در خاورمیانه، هر روز ملموستر میشود.
رسانههای متعدد آمریکا گزارش دادهاند که افزایش هزینههای انرژی و حملونقل، هزینههای زندگی مردم را بالا برده است.
قیمت بنزین در آمریکا به طرز محسوسی جهش کرده است. میانگین قیمت بنزین در سراسر کشور به حدود ۴.۱ تا ۴.۲ دلار در هر گالن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل بیش از ۲۵ درصد افزایش نشان میدهد و در ماه گذشته به تنهایی بیش از ۲۰ درصد بالا رفته است.
تحلیلگران معتقدند افزایش هزینههای تولید کشاورزی و قیمت انرژی در کنار هم اثری تشدیدکننده دارند: از یک سو، افزایش سرسامآور قیمت کود و سوخت دیزل، حاشیه سود کشاورزان را میفشارد؛ از سوی دیگر، هزینههای حملونقل، زنجیرهی سرد و خردهفروشی همزمان افزایش مییابد و در نهایت این مصرفکننده است که صورتحساب را پرداخت میکند. بسیاری از خردهفروشان در نقاط مختلف آمریکا هشدار دادهاند که در ماههای آینده شاهد موج تازهای از افزایش قیمت مواد غذایی خواهیم بود.
برخی اقتصاددانان صراحتاً اعلام کردهاند که اگر منازعه ادامه یابد و بازارهای انرژی و کالاهای اساسی در سطح بالای نوسان باقی بمانند، فشار تورمی در آمریکا دوباره سر برخواهد آورد و خانوادههای معمولی فشار مضاعف «گرانتر شدن بنزین و گرانتر شدن خواربار» را تجربه خواهند کرد.