ائتلاف «آزادی دریانوردی» واشنگتن در تنگه هرمز؛ طرحی محرمانه با خطقرمزِ چین و روسیه
نویسنده: چن سیجیا / گوانچا.سیان
ترجمه مجله جنوب جهانی
از زمان توقف درگیریها و آغاز مذاکرات میان ایالات متحده و ایران، عبور و مرور در تنگه هرمز همچنان احیا نشده و این امر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، را بر آن داشته تا طرح تشکیل «ائتلاف چندملیتی» را پیش کشد. این نخستین بار نیست که ترامپ پیشنهاد تشکیل «ائتلاف اسکورت» را مطرح میکند؛ با اینحال، طرحهای پیشین او با استقبال چندانی از سوی کشورها روبهرو نشد و کشورهای اروپایی نهتنها با رویکرد ایالات متحده با فاصله برخورد کردند، بلکه تمایل بیشتری به همکاری با چین از خود نشان دادند.
به گزارش روزنامه والاستریت ژورنال در تاریخ ۲۹ آوریل، دولت ایالات متحده در پی رهبری تشکیل «ائتلاف آزادی دریانوردی» جهت بازگرداندن کشتیرانی در تنگه هرمز است. وزارت امور خارجه ایالات متحده به سفارتخانههای خود در سراسر جهان دستور داده است تا از کشورهای همپیمان جویا شوند که آیا مایل به پیوستن به این ائتلاف هستند یا خیر؛ همچنین از دیپلماتهای آمریکایی خواسته شده است که این موضوع را از کشورهایی نظیر چین و روسیه — که در زمره «رقبای ایالات متحده» قلمداد میشوند — محرمانه نگه دارند.
در یک پیام دیپلماتیک مورخ ۲۸ آوریل که از سوی وزارت امور خارجه ایالات متحده برای سفارتخانههای این کشور ارسال شده، جزئیات طرح «ائتلاف آزادی دریانوردی» تشریح گردیده است. بر اساس این سند، رهبری این ائتلاف بهصورت مشترک بر عهده وزارت امور خارجه و فرماندهی مرکزی ایالات متحده خواهد بود؛ وزارت خارجه بهعنوان «کانون اقدامات دیپلماتیک» عمل خواهد کرد و فرماندهی مرکزی مسئولیت تأمین «آگاهی لحظهای از وضعیت دریایی» برای کشتیهای تجاری و هماهنگی در تبادل اطلاعات نظامی میان کشورهای مشارکتکننده را بر عهده خواهد داشت.
در این پیام دیپلماتیک آمده است: «مشارکت شما توانایی مشترک ما را در احیای آزادی کشتیرانی و حفاظت از اقتصاد جهانی تقویت خواهد کرد. اقدام هماهنگ، بهمنظور نمایش عزمی واحد و تحمیل هزینهای ملموس به ایران بابت ممانعت از عبور و مرور در تنگه هرمز، امری حیاتی است.»
همچنین در این سند تأکید شده که کشورهای دیگر میتوانند از طرق مختلفی از جمله اقدامات دیپلماتیک، تبادل اطلاعات، اعمال تحریمها یا اعزام شناورهای نیروی دریایی در «ائتلاف آزادی دریانوردی» مشارکت نمایند: «ما از هر سطحی از مشارکت استقبال میکنیم و از کشورها انتظار نداریم که نیروها و منابع دریایی خود را از سازوکارها و نهادهای منطقهای موجود خارج سازند.»
این پیام دیپلماتیک افزوده است که «ائتلاف آزادی دریانوردی» اقدامی متمایز از سیاست «فشار حداکثری» ترامپ علیه ایران و مذاکرات جاری محسوب میشود.
وزارت امور خارجه ایالات متحده به سفارتخانههای خود دستور داده است که تا پیش از اول مه، این یادداشت دیپلماتیک را به کشورهای همپیمان ابلاغ و از تمایل آنان برای تبدیلشدن به «شریک دیپلماتیک یا نظامی» ایالات متحده پرسوجو نمایند. همچنین بهصراحت به دیپلماتهای آمریکایی هشدار داده شده است که از انتقال هرگونه اطلاعات مرتبط به کشورهایی نظیر چین، روسیه، بلاروس و کوبا — که در زمره «رقبای ایالات متحده» طبقهبندی شدهاند — خودداری ورزند.
در واکنش به این اخبار، یکی از مقامات ارشد دولت ایالات متحده به روزنامه والاستریت ژورنال تأیید کرده است که این اقدام، یکی از «منابع دیپلماتیک و سیاستی» در اختیار ترامپ به شمار میآید.
با وجود آنکه دولت ایالات متحده بارها رهبران اروپایی را به «کندی در عمل» متهم کرده است، وزارت امور خارجه این کشور در جدیدترین پیام دیپلماتیک خود اعلام نموده که «ائتلاف آزادی دریانوردی» به رهبری ایالات متحده، با سایر مأموریتهای اسکورت — از جمله ابتکارات مطرحشده از سوی بریتانیا و فرانسه — «تکمیلکننده» خواهد بود.
به باور والاستریت ژورنال، این نشان میدهد که دولت ترامپ همچنان در تلاش است تا عبور و مرور در تنگه هرمز را احیا کند و ایالات متحده امیدوار است کشورهای دیگر در مدیریت فعلی و آتی این آبراه مشارکت نمایند. با اینحال، پیشقدمشدن ایالات متحده در تشکیل یک ائتلاف، ظاهراً با خواسته پیشین ترامپ در تضاد است؛ چرا که او بارها از متحدان خود خواسته بود تا نخستین گامهای عملی را بردارند.
این نخستین بار نیست که ترامپ ایده تشکیل چنین ائتلافی را مطرح میکند. وی در اواسط مارس اعلام کرده بود که قصد دارد «ائتلاف اسکورت هرمز» را تشکیل دهد و از سایر کشورها فراخواند تا در تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، ایالات متحده را یاری رسانند؛ اما واکنش اکثر کشورها به این فراخوان سرد بود و تمایلی به پاسخ مثبت نشان ندادند.
ماه گذشته، ترامپ به دستیاران خود گفته بود که حاضر است جنگ را بدون حلوفصل مسئله عبور و مرور در تنگه هرمز به پایان برساند و این پرونده را به کشورهای اروپایی واگذار کند. ترامپ در ۳۱ مارس در شبکههای اجتماعی نوشت: «شجاعت به خرج دهید، به تنگه بروید و آن را تحت کنترل درآورید. شما باید بیاموزید که برای منافع خود بجنگید؛ ایالات متحده دیگر به شما کمک نخواهد کرد، همانگونه که شما در گذشته به ما کمک نکردید.»
ترامپ با گلایه از اینکه کشورهای اروپایی از اقدام نظامی ایالات متحده علیه ایران حمایت نکردهاند، تهدید به «خروج از ناتو» نمود. وی در ۱ آوریل در گفتوگو با روزنامه دیلی تلگراف بریتانیا، ناتو را «ببر کاغذی» خواند و اظهار داشت که خروج از ناتو «دیگر مسئلهای برای بحث نیست، بلکه اقدامی ضروری و اجتنابناپذیر است».
با اینحال، مقامات اروپایی در پاسخ تأکید کردند که ترامپ پیش از آغاز حملات، کشورهای اروپایی را در جریان نگذاشته بود و همین امر ارائه هرگونه پشتیبانی را برای آنان دشوار ساخته است. همچنین رهبران چندین کشور اروپایی بهصورت علنی اقدام نظامی ایالات متحده را محکوم و آن را اشتباهی استراتژیک توصیف کردند.
بریتانیا و فرانسه پیشتر نشستی با حضور بیش از ۵۰ کشور برگزار کردهاند تا درباره احیای عبور و مرور در تنگه هرمز گفتوگو نمایند. به گزارش روزنامه جنوب چین مورنینگ پست مستقر در هنگکنگ، بریتانیا و فرانسه تمایل دارند ایالات متحده را از این فرآیند کنار بگذارند، اما انتظار دارند چین در آن مشارکت کند. یکی از مقامات فرانسوی در این باره اظهار داشت: «ما با کمال میل از مشارکت چین استقبال میکنیم و همچنین از حضور سایر کشورهایی که ذینفع این بحران هستند، استقبال خواهیم کرد.»
تنگه هرمز بهعنوان شریان حیاتی انتقال نفت و گاز جهانی، یکی از محورهای کلیدی مذاکرات میان ایالات متحده و ایران بوده است. ایران در حال ممانعت از عبور کشتیهایی است که عوارض عبور نپرداختهاند و ایالات متحده نیز بنادر ایران را تحت محاصره قرار داده است. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، از ۲۸ فوریه تاکنون، حجم تردد شناورهای مرتبط با تنگه هرمز ۹۵.۳ درصد کاهش یافته است.
والاستریت ژورنال فاش ساخته است که ترامپ در ۲۷ آوریل به دستیاران خود دستور داده است تا برای مواجهه با احتمال تداوم طولانیمدت این محاصره، آمادگی لازم را کسب نمایند. ترامپ در ۲۹ آوریل در گفتوگو با رسانهها ادعا کرد: «محاصره، اقدامی نبوغآمیز و کاملاً تضمینشده است.» وی افزود که آماده است محاصره ایران را تداوم بخشد و جنگ را ادامه دهد، «مگر آنکه ایران موافقت کند که به دنبال توسعه سلاح هستهای نباشد.»
جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در ۲۸ آوریل اعلام کرد که ایران کنترل مطلق تنگه هرمز را در اختیار دارد و از کشتیهای عبوری مطالبه عوارض مینماید. وی تصریح کرد: «بدون دستور مقام معظم رهبری و اراده ملت، ایران هرگز اجازه نخواهد داد حتی یک لیتر نفت از این تنگه عبور کند.»
به گفته ترامپ، ایالات متحده و ایران از طریق تماس تلفنی در حال مذاکره هستند و این گفتوگوها تا حدی پیشرفت داشته است؛ اما مسئله اصلی این است که آیا امتیازات پیشنهادی از سوی ایران، نیازهای ایالات متحده را برآورده میسازد یا خیر. از سوی دیگر، مجمع خبرگان رهبری ایران اعلام کرده است که تیم مذاکرهکننده در چارچوب دستورات و رهنمودهای مقام معظم رهبری فعالیت میکند و تمام تلاش خود را برای دیپلماسی و میانجیگری به کار گرفته است.