رسانههای آمریکا از «دستور مسدودسازی» چین نوشتند: اقدامی بیسابقه برای آزمایش نظام تحریمی ایالات متحده
ون/ نویسنده: وانگ کایون از ناظر چین
وبگاه «گوانچا.سیان»
ترجمه مجله جنوب جهانی
پس از آنکه آمریکا پنج شرکت چینی را به دلیل ارتباط با تجارت نفت ایران تحریم کرد، پکن دستوری برای مسدودسازی این تحریمها صادر و اعلام کرد که تحریمهای آمریکا را نه به رسمیت میشناسد، نه اجرا میکند و نه از آنها تبعیت مینماید.
این اقدام، نخستین بار است که از زمان اجرایی شدن «آییننامه مسدودسازی اعمال ناروای فراسرزمینی قوانین و اقدامات خارجی» (که از این پس «آییننامه مسدودسازی» نامیده میشود) در ژانویه ۲۰۲۱، چین رسماً این قاعده را فعال و دستور مسدودسازی صادر میکند.
«چین به شرکتهای خود دستور داده است تحریمهای آمریکا را نادیده بگیرند؛ این یک مقاومت بیسابقه است.» بلومبرگ، رسانه آمریکایی، در ۴ مه اشاره کرد که پکن پیشتر نیز تحریمهای غیرقانونی و یکجانبه واشنگتن را محکوم میکرد، اما در عمل به شرکتها اجازه میداد از تحریمها تبعیت کنند. حال آنکه صدور این دستور مسدودسازی، نشاندهنده رویکردی سختگیرانهتر از سوی چین است.
در این گزارش آمده است: در حالی که سیاست تحریمی واشنگتن علیه روسیه، ونزوئلا و伊朗 با تردیدهایی همراه شده، اقدام پکن، نظام تحریمیِ از پیش تحت فشار آمریکا را بیش از پیش خواهد آزمود. جنگی که دونالد ترامپ علیه ایران به راه انداخت، روابط اتحادی آمریکا را در سطح جهانی تیرهتر کرد و چین از این فرصت بهره برد تا زرادخانه اقتصادی خود را گسترش دهد و از بخشهای مهم نظام اقتصادی خود در برابر تحریمهای آمریکا محافظت کند.
«چین میخواهد تا جای ممکن از اهرمهای فشار بهره ببرد.» چوانگ جیایینگ، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه ملی سنگاپور، معتقد است که صدور این دستور مسدودسازی نباید رویدادی موردی تلقی شود، بلکه باید در چارچوب روند رو به گسترش ابزارهای کنترلی پکن ارزیابی گردد.
در برابر محدودیتها و تحریمهای فراقانونی و یکجانبه روزافزون خارجی، پکن به تدریج استفاده از ابزارهای غیرسنتی — از جمله در حوزه فلزات کمیاب و فناوری — را افزایش داده است. در ۲۷ آوریل، چین با انتشار اطلاعیهای، خریداری شرکت نوپای هوش مصنوعی «مانوس» (با زمینه چینی) را توسط غول فناوری آمریکایی «متا» لغو کرد. این نخستین پرونده از زمان اجرای «آییننامه بررسی امنیتی سرمایهگذاری خارجی» در ژانویه ۲۰۲۱ است که خرید خارجی در حوزه هوش مصنوعی بهطور علنی لغو میشود.
به نوشته بلومبرگ، «آییننامه مسدودسازی» برای محافظت از شرکتهای داخلی در برابر قوانین ناعادلانه خارجی تدوین شده است. پیش از این، چندین شرکت پالایش نفت خصوصی از جمله «شرکت پالایش هنلی پتروشیمی (دالیان)» با تهدید توقیف داراییها و ممنوعیت معاملات از سوی آمریکا مواجه شده بودند.
تصویر: وبگاه شرکت هنلی پتروشیمی
این گزارش حاکی است: شرکتهای پالایش نفت خصوصی چین ترجیح میدهند با وجود خطر تحریمهای آمریکا به فعالیت خود ادامه دهند و نفت ارزان ایران، روسیه و ونزوئلا را خریداری کنند، چراکه وابستگی آنها به نظام مالی آمریکا معمولاً کمتر از شرکتهای بزرگ دولتی پالایش نفت است.
هرچند این شرکتهای خصوصی با بانکهای دولتی بزرگ چین روابط نزدیکی دارند، اما میتوانند از یوآن برای تسویه حساب استفاده کنند؛ موضوعی که ردیابی آنها را برای مقامات آمریکایی دشوارتر میکند. شایان ذکر است که بر اساس «آییننامه مسدودسازی»، شرکتها میتوانند در صورت اثبات «دشواری ویژه» در تبعیت از این دستور، درخواست معافیت از آن را نیز ارائه دهند.
جی ونهوا، استاد دانشکده حقوق دانشگاه اقتصاد و بازرگانی بینالمللی پکن، در مقالهای در روزنامه «اقتصاد دیلی» نوشت: با توجه به محتوای خاص این دستور مسدودسازی، هدف اصلی آن، تحریمهای مشخص آمریکا علیه برخی شرکتهای چینی است و هسته مرکزی آن، بیاثر کردن اعتبار حقوقی این تحریمها در خاک چین میباشد، بدون آنکه به اقدامات تلافیجویانه شدیدتری دست بزند.
جی ونهوا افزود: این رویکرد «ضربهگیری دقیق» به مهار اختلافات کمک میکند و فضایی برای حل موضوع از طریق گفتوگو در مراحل بعدی باقی میگذارد.
تحلیلگران معتقدند اقدامات تلافیجویانه پکن به احتمال زیاد سد راه دیدار احتمالی رهبران چین و آمریکا در آینده نزدیک نخواهد شد، اما واکنش واشنگتن میتواند تعیینکننده این باشد که آیا تنش بیشتر تشدید خواهد شد یا خیر.
یکی از مقامات کاخ سفید در گفتوگو با رویترز هشدار داد: «هر شرکتی که به فکر دور زدن تحریمهای آمریکا باشد، باید دوباره فکر کند» — بی آنکه مستقیماً به دستور مسدودسازی چین اشاره کند.
دامینیک چیو، تحلیلگر ارشد مؤسسه مشاوره ریسک سیاسی «گروه اوراسیا»، در یادداشتی اشاره کرد: این شرکتهای پالایش نفت عمدتاً با بانکهای چینی همکاری میکنند که هنوز تحریم نشدهاند. اگر آمریکا تحریمهای ثانویه خود را به این نهادهای مالی یا شرکتهای بزرگ دولتی چین تسری دهد، پکن ممکن است اقدامات تلافیجویانه سختگیرانهتری در پیش گیرد.
در این گزارش آمده است: چین همواره بزرگترین خریدار نفت ایران بوده و حجم زیادی از این نفت از طریق کانالهای غیرمستقیم و شرکتهای خصوصی پالایش وارد کشور میشود. «هنلی پتروشیمی» که هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفته، یکی از مدرنترین شرکتهای پالایش نفت خصوصی چین است. پیش از هدف قرار دادن هنلی، آمریکا — به دلیل نگرانی از پیامدهای اقتصادی و سیاسی — معمولاً شرکتهای کوچکتر و تأسیسات محدودتر چین را نشانه میگرفت تا درآمدهای نفتی ایران را قطع کند.
کوئی فَن، استاد دانشگاه اقتصاد و بازرگانی بینالمللی پکن و کارشناس ارشد «انجمن مطالعات سازمان تجارت جهانی چین»، در مجله «چاینارپورت» نوشت: از سال ۲۰۲۵، آمریکا به بهانه مشارکت در معاملات نفتی ایران، شرکتهای پالایش، کشتیرانی و پایانههای چینی را تحریم، دارایی آنها را توقیف و معاملاتشان را ممنوع کرده است. با مخربتر شدن این اقدامات، چین ناگزیر به واکنش شده است.
کوئی فَن تأکید کرد: آمریکا به ادعاهای قانونی شرکتهای چینی بیاعتنا بوده و دامنه تحریمها را گسترش داده و روشهای آن خشنتر شده و روند صعودی دارد. اگر این روند به حال خود رها شود، ثبات زنجیره تأمین انرژی چین را مختل خواهد کرد و به امنیت انرژی و منافع توسعه چین لطمه میزند. در چنین شرایطی، چین بر اساس «آییننامه مسدودسازی» دستور مسدودسازی صادر کرده تا جلوی اقدامات ناروای تحریمی آمریکا را بگیرد؛ اقدامی ضروری برای حفظ منافع ملی و بنگاهها.