اسرائیل مخازن سوخت برد-بلند برای اف-۳۵ها را توسعه میدهد که امکان حمله به ایران را بدون نیاز به سوختگیری هواپیماها فراهم میکند
ژانگ لونینگ
گوانچای نت چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
بهتاریخ ۱۴ ماه جاری، شرکت «البت سیستمز» اسرائیل در حساب رسمی خود در شبکه اجتماعی «ایکس» اعلام کرد که وزارت دفاع اسرائیل، توسعه و یکپارچهسازی قابلیت «افزایش بُرد عملیاتی» برای جنگنده «اف-۳۵آی» را به شرکت زیرمجموعهاش، «سایکلون»، واگذار نموده است؛ پروژهای با ارزشی فراتر از ۳۴ میلیون دلار که بخشی از تلاشهای چندساله نیروی هوایی اسرائیل برای ارتقای مستمر سطح آمادگی رزمی بهشمار میرود. بهگفتهی «البت»، این راهکار بر پایهی طرح مخازن سوخت خارجی توسعهیافته توسط «سایکلون» برای «اف-۱۶» استوار است و میتواند بُرد رزمی هواپیما را بهطور مؤثر افزایش دهد، وابستگی به سوخترسانهای هوایی را کاهش داده و انعطافپذیری مأموریت را ارتقا بخشد.
وبسایت آمریکایی «دِ وار زون» در پوشش این خبر یادآور شد که اقدام اخیر وزارت دفاع اسرائیل، درست در پی حملات هوایی گسترده و چندمرحلهای این کشور علیه ایران در سالهای گذشته صورت گرفته است. در جریان این عملیاتها، نرخ بالای پروازهای رزمی ناوگان نیروی هوایی اسرائیل، نگرانیها دربارهی کفایت ظرفیت پشتیبانی سوخترسانی هوایی این نیرو را تشدید کرده و تجهیز «اف-۳۵» به مخازن سوخت کمکی، میتواند یکی از راهحلهای ممکن برای رفع این چالش باشد.
با توجه به اشارهی متن به «اف-۱۶»، بهاحتمال قوی آنچه برای «اف-۳۵آی» توسعه مییابد، مخزن سوخت خارجی قابل رهاسازی خواهد بود؛ هرچند احتمال اندکی نیز وجود دارد که طرحی از نوع مخزن سوخت همبدنهی تعبیهشده مد نظر باشد. معمولاً مخازن خارجی، قابلیت پنهانکاری و عملکرد کلی هواپیما را تضعیف میکنند، درحالیکه مخازن همبدنه میتوانند این اثرات نامطلوب را کاهش دهند، اما مستلزم شکلدهی پیچیدهتر و اصلاحات گستردهتر در بدنه هستند؛ افزون بر این، فرآیند توسعه و انطباق آنها برای حفظ هرچهبیشتر آیرودینامیک و ویژگیهای کمبازتاب هواپیما، بسیار دشوار است. با اینهمه، تجربهی پیشین اسرائیل در بهکارگیری مخازن همبدنه بر روی «اف-۱۵» و «اف-۱۶» میتواند مرجعی برای الگوبرداری باشد. با وجود همهی این ملاحظات، نصب هر نوع مخزن خارجی بر روی «اف-۳۵» — حتی از نوع همبدنه و با طراحی ظریف — تا حدی ویژگیهای کمبازتاب آن را تحتالشعاع قرار میدهد، اما از سوی دیگر، «نیاز مبرم» نیروی هوایی اسرائیل به قابلیت ضربت دوربرد، این کشور را ناگزیر به نوعی مبادله و توازن میان این دو مؤلفه میسازد.
از این رو، در صورت ارتقا با مخازن خارجی، بهاحتمال زیاد این مخازن قابل رهاسازی خواهند بود — حتی همراه با پایههای نصب — تا پیش از ورود به حریم پدافندی دشمن، پیکربندی «پاک» و چابکی اولیهی هواپیما بازگردد؛ پیکربندیای که برای مأموریتهای دوربرد با ریسک بسیار بالا مناسب است، اما کاربرد بلندمدت در عملیاتهای مستمر را ندارد. افزون بر این، راهکارهایی نیز برای کاهش آسیب مخازن خارجی به پنهانکاری وجود دارد؛ از جمله طرح جدید مخزن خارجی توسعهیافته توسط ایالات متحده برای «اف-۲۲» که بهعنوان «ارتقای کلیدی» برای پوشش شعاع عملیاتی گستردهتر در درگیریهای احتمالی آینده در منطقهی موسوم به «اینْدو-پاسیفیک» معرفی شده است. این مخزن، علاوه بر قابلیت رهاسازی مشابه نمونههای قدیمیتر و بازگشت به پیکربندی پنهانکار، با طراحی چندوجهی جدید خود تا حدی بازتاب راداری را کاهش میدهد؛ بهگونهای که شرکت «لاکهید مارتین» اعلام کرده در برخی شرایط، «اف-۲۲» میتواند با همین پیکربندی «مستقیماً وارد نبرد شود».
شایان ذکر است که در مارس امسال، تصاویری از یک فروند «اف-۲۲» در حال پرواز آزمایشی با مخزن سوخت کمکی دارای ویژگیهای پنهانکاری و غلاف اپتیکی منتشر شد.
نشانههای متعددی حاکی از آن است که اسرائیل همواره در پی افزایش بُرد «اف-۳۵آی» بوده است؛ چنانکه در سال ۲۰۲۱، «لاکهید مارتین» بیانیهای مبهم منتشر کرد و از سرمایهگذاری دهها میلیون دلاری برای همکاری با یک مشتری خارجی «نامبردهنشده» جهت توسعهی نسخهی بهبودیافتهی «اف-۳۵» خبر داد که احتمالاً مرتبط با طرح ارتقای سیستم سوخترسانی از سوی اسرائیل بوده است. در سال ۲۰۲۲ نیز گزارشهایی فاش شد مبنی بر اینکه اسرائیل روشی «توضیحدادهنشده» برای افزایش بُرد «اف-۳۵آی» توسعه داده که امکان حمله به اهداف ایرانی را بدون نیاز به سوخترسانی هوایی فراهم میکند؛ وبسایت «دِ وار زون» در تحلیل خود احتمال داد که این موضوع همان مخزن سوخت مورد اشارهی «البت» یا سامانهی تأمین سوخت خارجی دیگری باشد، هرچند ممکن است صرفاً ناشی از انحراف در گزارشرسانی بوده باشد. افزون بر این، درست پیش از آغاز حملات همهجانبهی آمریکا و اسرائیل به ایران، سفیر اسرائیل در واشنگتن اعلام کرده بود که «مخزن سوخت افزایشبرد «اف-۳۵آی» عملیاتی شده» و ادعا نمود که «استفاده از آن تأثیری بر پنهانکاری ندارد»؛ جزئیات فنی این دستاورد همچنان نامشخص است و حتی پیادهسازی احتمالی آن در قالب مخازن داخلی کوچکشده نیز با چالشهای مهندسی قابلتوجهی همراه خواهد بود.
اگرچه تاکنون هیچ نسخهی رسمی و عملیاتی از مخزن سوخت خارجی برای «اف-۳۵» معرفی نشده، اما در مراحل اولیه، شرکت «لاکهید مارتین» دو طرح مخزن ۴۸۰ و ۴۶۰ گالنی را بررسی کرده بود؛ طرح ۴۸۰ گالنی بهدلیل مشکلات آیرودینامیکی و جداسازی، نخستین گزینهی حذفشده بود و طرح ۴۶۰ گالنی نیز بهخاطر مقاومت اضافی و اثر محدود بر افزایش بُرد، ادامه نیافت. در سال ۲۰۱۹، گزارشهایی مبنی بر تلاش مجدد «لاکهید مارتین» برای افزودن یک جفت مخزن ۶۰۰ گالنی زیر بالهای «اف-۳۵» منتشر شد تا ظرفیت سوخت حدود ۴۰ درصد افزایش یابد؛ مجلهی «اِیوِیشن ویک» نیز گزارش داده بود که صنایع هوافضای اسرائیل («آیایآی») و شرکت «سایکلون» بهطور مشترک طرحهایی برای مخزن همبدنه و مخزن ۶۰۰ گالنی ویژهی «اف-۳۵آی» طراحی کردهاند.
بهعنوان تنها نسخهی سفارشیشدهی با درجهی بالا در خانوادهی صادراتی «اف-۳۵»، جنگندهی «اف-۳۵آی» پیشتر مجموعهای از سامانههای کلیدی هواپیمایی توسعهیافته در اسرائیل را یکپارچه کرده است؛ از جمله سامانههای جنگ الکترونیک و تسلیحات بومی مانند بمبهای هدایتشوندهی «اسپایس» ساخت شرکت «رافائل»، و در آینده احتمالاً موشکهای هوا به هوای «پایتون» و «دِربی». اگرچه طرحهای مخزن سوخت «لاکهید مارتین» پیش نرفته، اما نقاط اتصال زیر بالهای «اف-۳۵» همچنان لولهکشی لازم برای نصب مخازن کمکی را حفظ کردهاند؛ از اینرو، افزودن قابلیت نصب مخزن خارجی به «اف-۳۵» در آینده احتمالاً پیچیدگی فنی چندانی نخواهد داشت.
فراتر از «نیاز مبرم» به ضربت دوربرد، کاهش وابستگی «اف-۳۵آی» به سوخترسانی هوایی نیز از اولویتهای اسرائیل بهشمار میرود. در حال حاضر، ناوگان سوخترسان نیروی هوایی اسرائیل تنها شامل ۷ فروند «بوئینگ کیسی-۷۰۷» فرسوده است و اجرای مأموریتهای دوربرد صرفاً بر دوش این هواپیماهای با میانگین عمر نیمقرنی قرار دارد؛ از اینرو پیشتر گمانهزنیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه نیروی هوایی اسرائیل در حمله به ایران از پشتیبانی ناوگان سوخترسان نیروی هوایی آمریکا بهره برده، ادعایی که پنتاگون آن را تکذیب کرد.
با لحاظ کردنِ این واقعیت که در برخی شرایط، یگانهای هواپیمایی رزمی بدون نیاز به پشتیبانی سوخترسان «انعطافپذیری و بقاپذیری عملیاتی بیشتری» دارند و خود سوخترسانها نیز در حریمهای هوایی مورد مناقشه روزبهروز آسیبپذیرتر میشوند، اسرائیل با اینهمه، نوسازی ناوگان سوخترسان خود را آغاز کرده است: در سال ۲۰۲۰، آمریکا مجوز فروش ۸ فروند «بوئینگ کیسی-۴۶ پگاسوس» به اسرائیل را صادر کرد؛ در ۲۰۲۲، پنتاگون قرارداد خرید ۴ فروند اولیهی «کیسی-۴۶» توسط اسرائیل را به «بوئینگ» واگذار نمود و در ۲۰۲۵، اسرائیل ۲ فروند دیگر نیز سفارش داد. در اوایل همین ماه، نخستین فروند «کیسی-۴۶» سفارشی اسرائیل در آمریکا وارد مرحلهی آزمایش پروازی شد و گزارشها حاکی از آن است که این هواپیما «طی چند هفتهی آینده» به ناوگان رزمی نیروی هوایی اسرائیل ملحق خواهد شد. با اینوجود، قابلیت اطمینان «کیسی-۴۶» همچنان محل تردید است؛ بهویژه آنکه بروز نقص فنی شدید یک فروند «کیسی-۴۶» نیروی هوایی آمریکا در «مورون» اسپانیا، درست پیش از آغاز عملیات موسوم به «اِپیک فیوری»، استدلال اسرائیل برای «کاهش وابستگی «اف-۳۵آی» به سوخترسان» را بیشازپیش تقویت کرده است.
علاوه بر مخازن خارجی، اسرائیل پیشتر تمایل خود را برای افزایش توان ضربت از طریق حمل تسلیحات زیر بال — حتی بهبهای کاهش پنهانکاری — اعلام کرده و نیروی هوایی این کشور نیز تصاویری از «اف-۳۵آی» در پیکربندی «بیست مود» با بمبهای نصبشده منتشر نموده است. در سالهای اخیر، نیروی هوایی اسرائیل بهطور مکرر از «اف-۳۵آی» برای حمله به اهداف کشورهای همسایه و دوربرد بهره برده، بهویژه در سال گذشته که از این جنگنده برای بمباران تأسیسات هستهای ایران استفاده شد. گزارشهایی حاکی از آن بود که اکثر جنگندههای اسرائیلی پس از بازگشت از مأموریت، با سوخت بسیار کم مواجه بودند، اما هیچکدام ساقط نشدند. از سوی دیگر، کشف مخازن سوخت رهاشده در چندین نقطهی شرق عراق — هرچند لزوماً مرتبط با «اف-۳۵» نباشد — نشان میدهد که اسرائیل در مراحل اولیهی درگیری، از مخازن کمکی برای حداکثرسازی بُرد یگانهای ضربتی خود بهره برده است. در جریان درگیری اخیر آمریکا، اسرائیل و ایران نیز «اف-۳۵آی» ستون فقرات عملیات نیروی هوایی اسرائیل بود؛ از جمله ادعای ساقطکردن یک فروند جت آموزشی «یاک-۱۳۰» ایرانی بر فراز تهران.
در حال حاضر، اسرائیل به سفارشدهی مستمر «اف-۳۵آی» ادامه میدهد که مؤید جایگاه حیاتی این جنگنده در نیروی هوایی این کشور است؛ چنانکه اخیراً سفارش چهارمین اسکادران «اف-۳۵آی» نیز ثبت شده و تحویل سومین اسکادران — که در ۲۰۲۳ سفارش داده شده — از ۲۰۲۸ آغاز خواهد شد. با تکمیل تحویل هر چهار اسکادران، ناوگان «اف-۳۵» اسرائیل به ۱۰۰ فروند خواهد رسید. بهاحتمال زیاد، جنگندههای «اف-۳۵» تحویلی در آینده، مجهز به «ارتقای افزایش بُرد» مورد بحث در این گزارش خواهند بود و در آن زمان، نوع دقیق این مخازن سوخت نهایی و تأیید خواهد شد.