دوستان چین سوسیالیستی
ترجمه مجله جنوب جهانی
در ۲۰ مه، دولت ترامپ در میامی، کیفرخواست جنایی فدرالی علیه رائول کاسترو، رهبر ۹۴ ساله و رئیسجمهور پیشین کوبا و یکی از چهرههای تاریخی و کلیدی انقلاب کوبا، به همراه پنج مقام عالیرتبه دیگر کوبایی را منتشر کرد. این کیفرخواست با اتهاماتی از قبیل توطئه برای قتل اتباع آمریکایی و انهدام هواپیما، یک تحریک سیاسی حسابشده و زمانبندیشده در اوج اعمال فشار حداکثری ایالات متحده بر این جزیره کارائیب بود.
پاسخ چین، یک روز بعد، صریح و بیپرده بود: محکومیت علنی واشنگتن با فراخوانی برای «توقف تحریمها و اقدامات قضایی علیه کوبا» و تأکید مجدد بر حمایت قاطع و بیچونوچرای پکن از حاکمیت و تمامیت ارضی کوبا.
در مقاله پیشرو، کارلوس مارتینز، سردبیر مشترک این رسانه، این اتهامات را در چارچوب کارزار گستردهتر واشنگتن برای تغییر رژیم در کوبا قرار میدهد، همبستگی دیپلماتیک و مادی چین با هاوانا را واکاوی میکند و شش دهه همکاری استراتژیک که به این اتحاد اعتبار میبخشد را ردیابی مینماید.
روز چهارشنبه ۲۰ مه، دولت ترامپ در میامی کیفرخواست جنایی فدرالی علیه رائول کاسترو، رهبر ۹۴ ساله و رئیسجمهور پیشین کوبا و یکی از معماران اصلی انقلاب کوبا، به همراه پنج مقام کوبایی دیگر را صادر و منتشر کرد. اتهامات وارده شامل توطئه برای قتل اتباع آمریکایی، چهار فقره قتل عمد و دو فقره انهدام عمدی هواپیما میشود.
بهانهای که برای این اقدام حقوقیِ سیاسیشده ارائه شده، سرنگونی دو فروند هواپیمای متعلق به گروه تبعیدی مستقر در میامی موسوم به «برادران نجات» توسط جنگندههای میگ نیروی هوایی کوبا در سال ۱۹۹۶ است.
این کیفرخواست، یک تحریک سیاسی آشکار و بیپرده است. همانطور که دولت کوبا در بیانیه رسمی خود بهوضوح تصریح کرد، گروه «برادران نجات» یک سازمان بشردوستانه نبود، بلکه یک عملیات تروریستی ضدانقلابی بود که توسط خوزه باسولتو، تبعیدی کوبایی وابسته به سیا، تأسیس شده و بین سالهای ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۶، علیرغم شکایات رسمی و مکرر کوبا به وزارت امور خارجه ایالات متحده، اداره هوانوردی فدرال و سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی، حداقل ۲۵ بار حریم هوایی کوبا را نقض کرده بود.
سرنگونی هواپیماهای این گروه تروریستی، چیزی فراتر از یک اقدام دفاعی مشروع برای صیانت از حریم هوایی مستقل کوبا نبود — عملی که صراحتاً توسط منشور سازمان ملل متحد، کنوانسیون ۱۹۴۴ شیکاگو در مورد هوانوردی غیرنظامی بینالمللی و اصول تثبیتشده حاکمیت هوایی و تناسب در دفاع، مورد تأیید و حمایت قرار گرفته است.
در همین حال، ریاکاری دولت ایالات متحده نفسگیر و حیرتانگیز است. همان دولتی که امروز کوبا را به قتل متهم میکند، در ماههای اخیر، نزدیک به ۲۰۰ نفر را کشته و ۵۷ فروند کشتی را در آبهای بینالمللی کارائیب و اقیانوس آرام، تحت اتهامات آشکارا دروغین و بیپایه قاچاق مواد مخدر، منهدم کرده است. این اقدامات، به تعبیر دقیق حقوقی که دولت کوبا به کار میبرد، طبق قوانین بینالمللی «اعدامهای فراقضایی» و طبق قوانین داخلی خود ایالات متحده، قتل محسوب میشوند. متهمکننده، پرکارترین و بیپرواترین قاتل فراقضایی در عرصه جهانی است.
کیفرخواست علیه رائول کاسترو، یک پرونده قضایی مجزا و فنی نیست. این آخرین حلقه از یک کمپین آشکار، سیستماتیک و چندوجهی برای تغییر رژیم در کوبا است. دولت ترامپ محاصره اقتصادی ششدههای را به یک تحریم انرژی نسلکشی تمامعیار ارتقا داده و هر کشوری را که جرأت کند به کوبا نفت بفروشد، تهدید به اعمال تعرفههای تنبیهی کرده است؛ اقدامی که واردات سوخت به این جزیره را حدود ۹۰ درصد کاهش داده است. خاموشیهای اجباری تا ۲۲ ساعت در روز، با تمام تأثیرات فاجعهباری که بر معیشت، سلامت و زندگی روزمره مردم کوبا دارد، نتیجه مستقیم و عمدی این سیاستهای خصمانه است.
ترامپ خود بهصراحت و بدون پردهپوشی اعلام کرده است که هدف نهایی، سرنگونی دولت کوبا «تا پایان امسال» است. هنگامی که در کنفرانس مطبوعاتی پیرامون این کیفرخواست از او پرسیده شد که آیا در حال بررسی گزینه آدمربایی نظامی (همان سناریویی که علیه نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا و سیلیا فلورس، نخستین مبارز آن کشور اجرا شد) است یا خیر، او تنها با پاسخ مبهم «نمیخواهم بگویم» از کنار آن گذشت. سناتور لیندسی گراهام از کارولینای جنوبی، چهرهای بسیار بانفوذ (و البته کاملاً غیرقابل پیشبینی) در اردوگاه ترامپ، پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، رسماً و علناً اعلام کرد که «جنگ بعدی، کوبا خواهد بود».
واکنش چین: محکومیتی صریح و حمایتی قاطع
در ۲۱ مه، گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در پاسخ به پرسش خبرگزاری پرنسا لاتینا کوبا پیرامون این کیفرخواست، در جمع خبرنگاران اعلام کرد که پکن «قاطعانه» با تحریمهای یکجانبه غیرقانونی که هیچ مبنایی در حقوق بینالملل یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد ندارند، مخالف است و «با سوءاستفاده از ابزارهای قضایی و اعمال فشار بر کوبا به هر بهانهای توسط نیروهای خارجی» بهشدت مخالفت میورزد.
او در ادامه تأکید کرد که ایالات متحده «باید دست از بهکارگیری چماق تحریمها و اقدامات قضایی علیه کوبا بردارد و از تهدید کوبا با زور و ارعاب در هر فرصتی دست بردارد». گوئو جیاکون خاطرنشان ساخت که چین «قاطعانه از کوبا در حفاظت از حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و عزت ملیاش حمایت میکند و با هرگونه دخالت خارجی در امور داخلی این کشور مخالف است».
محکوم کردن تجاوزگریهای ایالات متحده به چنین شیوهی مستقیم، بیابهام و صریح، در پاسخ به پرسش یک روزنامهنگار کوبایی و در مقابل دیدگان مطبوعات جهانی، یک بیانیه دیپلماتیک مهم و معنادار است. این بیانیه، یک سرزنش مستقیم و بیپرده از کمپین غیرقانونی و غیراخلاقی دولت ایالات متحده علیه کوبا و اعلام آشکار همبستگی استراتژیک با دولت انقلابی کوبا محسوب میشود.
این واکنش قاطع، تنها یک روز پس از آن صورت میگیرد که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در بیانیهای مشترک، «حملات نظامی خائنانه علیه سایر کشورها، استفاده ریاکارانه از مذاکرات بهعنوان پوششی برای آمادهسازی چنین حملاتی، ترور رهبران کشورهای مستقل، بیثباتسازی اوضاع سیاسی داخلی در این کشورها و تحریک به تغییر رژیم، و آدمربایی گستاخانه رهبران ملی برای محاکمههای نمایشی» را محکوم کردند.
چنین محکومیتهای تند و صریحی علیه جنگهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران و لبنان، ترور شخصیتهایی مانند سید علی خامنهای، ربودن نیکولاس مادورو و سیلیا فلورس و اکنون کیفرخواست علیه رائول کاسترو، نشاندهندهی تغییر جهت به سمت لحنی قاطعتر، بیپرواتر و اصولیتر در دیپلماسی بینالمللی است و پیام روشنی به واشنگتن میفرستد مبنی بر اینکه رفتار جنایتکارانه، زورگویانه و امپریالیستی ایالات متحده دیگر تحمل نخواهد شد و با مقاومت دیپلماتیک و عملی روبرو خواهد گردید.
همبستگیای که طی شش دهه آزمون پس داده است
روابط چین و کوبا به دهههای دور و روزهای نخست انقلاب بازمیگردد. در سپتامبر ۱۹۶۰، کوبا نخستین کشور در نیمکره غربی بود که با جمهوری خلق چین روابط دیپلماتیک رسمی برقرار کرد. فیدل کاسترو همواره با انقلاب چین احساس نزدیکی ایدئولوژیک و تاریخی میکرد و در سال ۲۰۰۴ چین را «امیدبخشترین امید و بهترین الگو برای همه کشورهای جهان سوم» توصیف نمود.
فیدل کاسترو در سفری تاریخی به چین در سال ۱۹۹۴، جملهای بهیادماندنی بر زبان راند: «اگر میخواهید درباره سوسیالیسم صحبت کنید، فراموش نکنید که سوسیالیسم در چین چه دستاوردهای شگرفی داشته است. زمانی چین سرزمین گرسنگی، فقر و فجایع انسانی بود. امروز هیچکدام از این مصائب وجود ندارد. امروز چین قادر است ۱.۲ میلیارد نفر را تغذیه کند، بپوشاند، آموزش دهد و از سلامت آنان مراقبت نماید. من معتقدم چین یک کشور سوسیالیستی است و ویتنام نیز یک ملت سوسیالیستی است. و آنها اصرار دارند که تمام اصلاحات لازم را برای ایجاد انگیزه در توسعه ملی و ادامه جستجوی آرمانهای سوسیالیسم انجام دادهاند.»
شی جینپینگ نیز بهنوبه خود، رابطه چین و کوبا را «نمونه بارز و الگویی از همبستگی و همکاری راهبردی بین کشورهای سوسیالیستی» نامیده است. کوبا در سال ۲۰۱۸ به ابتکار کمربند و جاده و در سال ۲۰۲۱ به طرح مشارکت انرژی کمربند و جراه پیوست که نشاندهنده تعمیق همکاریهای دوجانبه در چارچوب چشمانداز توسعه مشترک است.
در سالهای اخیر، این همکاری استراتژیک برای کوبا به یک شریان حیاتی و راه نجات تبدیل شده است. چین متعهد شده است که تا سال ۲۰۲۸، ۹۲ پارک خورشیدی در کوبا احداث کند — با ظرفیت ترکیبی تقریباً ۲ گیگاوات، معادل کل تولید فعلی کوبا از سوختهای فسیلی. بیش از نیمی از این پروژهها هماکنون به شبکه سراسری برق متصل شدهاند. سهم انرژی خورشیدی کوبا در تولید برق از ۵.۸ درصد به بیش از ۲۰ درصد در طول دوازده ماه گذشته افزایش یافته است — به گفته دیو جونز، تحلیلگر برجسته انرژی، این روند «یکی از سریعترین انقلابهای خورشیدی» در هر نقطه از جهان محسوب میشود.
در ژانویه ۲۰۲۶، شی جینپینگ شخصاً دستور تخصیص ۸۰ میلیون دلار کمک مالی اضطراری برای تأمین تجهیزات الکتریکی ضروری، به همراه اهدای ۶۰ هزار تن برنج را صادر کرد. پکن همچنین ۱۰ هزار سیستم فتوولتائیک برای خانههای مناطق دورافتاده، بخشهای زایمان و درمانگاههای روستایی تحویل داده است. هوآ شین، سفیر چین در کوبا، این رابطه را بهاختصار و با صراحت «حمایت قاطع و بیقیدوشرط تحت هر شرایطی» خلاصه میکند.
کیفرخواست دولت ترامپ علیه رائول کاسترو، یک تحریک حسابشده، زمانبندیشده و سیاسی است که با هدف تهدید، تحقیر و ایجاد رعب در لحظه اوج فشار حداکثری ایالات متحده طراحی شده است. اما این طرح شوم موفق نخواهد شد. دولت انقلابی کوبا «تصمیم تزلزلناپذیر و راسخ خود را برای دفاع از میهن، استقلال و انقلاب سوسیالیستیاش» مجدداً و با صدایی رسا تأیید کرده است.
چین — بزرگترین اقتصاد جهان از نظر قدرت خرید، بزرگترین تولیدکننده صنعتی جهان و مهمترین عضو و شریک استراتژیک جنوب جهانی — همچنان کاملاً، قاطعانه و بیچونوچرا پشت کوبا ایستاده و در مقابل هژمونیطلبی، زورگویی و امپریالیسم در همه اشکال و شمایلی که تجلی یابد، مقاومت خواهد کرد. این همبستگی، نه یک انتخاب تاکتیکی، بلکه یک تعهد اصولی و تاریخی است که ریشه در آرمانهای مشترک ضد امپریالیستی، استقلالطلبی و عدالت جهانی دارد.