خط و نشان عریان در برابر دیدگان هاوانا؟ / وقتی رئیس سیا مأمور ترور را با خود به کوبا می‌برد: «این همان کسی است که کوبایی‌ها را کشت!»

بقلم: روان جیاقی – شبکه آبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی

هم‌زمان با تشدید فشارهای همه‌جانبه دولت ترامپ بر کوبا، جان راتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، در اواسط ماه مه دست به سفری کم‌سابقه به هاوانا زد؛ سفری که در آن، واشنگتن دستیابی به هرگونه «تعامل جدی» در حوزه‌های اقتصادی و امنیتی را به شکل مشروط، منوط به اعمال «تغییرات ساختاری و بنیادین» از سوی کوبا کرد.
اما در پس پرده این دیدار استثنایی، جریان‌های پنهانی و معناداری در حرکت است. در تاریخ ۲۲ مه به وقت محلی، شبکه خبری سی‌بی‌اس (CBS) به نقل از چندین منبع آگاه افشا کرد که در میان حلقه همراهان راتکلیف در این سفر، مأموری حضور داشته که مستقیماً در عملیات چند ماه پیش ایالات متحده برای ربایش نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور سابق ونزوئلا، ایفای نقش کرده است.
پیش از بازداشت مادورو، ونزوئلا و کوبا متحدانی استراتژیک به شمار می‌رفتند. در همین راستا، دولت کوبا پیش‌تر رسماً اعلام کرده بود که ۳۲ تن از نیروهای نظامی و پلیس این کشور در جریان عملیات حفاظت از مادورو در ژانویه امسال، جان خود را از دست داده‌اند.
بر اساس گزارش منابع متعدد، راتکلیف در این دیدار به طور کاملاً هدفمند، این فرمانده شبه‌نظامی را به طرف کوبایی معرفی کرده و با صراحت خاطرنشان ساخته است که او، همان عامل اصلی تلفات نیروهای کوبایی در ونزوئلا است.
در این گزارش تصریح شده است که تصمیم واشنگتن برای گنجاندن یک عنصر شبه‌نظامی — آن هم کسی که در سرنگونی متحد کلیدی هاوانا دست داشته — در ترکیب هیئت اعزامی، عامدانه و با هدف ارسال «سیگنالی خاص و تهدیدآمیز» صورت گرفته است. سازمان سیا تا این لحظه از هرگونه اظهار نظر در این باره خودداری کرده است.
محاصره سوختی و سایه سنگین جنگ بر فراز کارائیب
سفر راتکلیف به هاوانا، پس از ماه‌ها اعمال فشار بی‌امان ایالات متحده بر کوبا انجام می‌شود. دولت ترامپ متعاقب شبیخون نظامی به ونزوئلا و ربودن مادورو در اوایل سال جاری، با تهدید به وضع تعرفه‌های تنبیهی علیه کشورهای تأمین‌کننده سوخت کوبا، این جزیره را تحت یک محاصره سوختی تمام‌عیار قرار داد. این اقدام به خاموشی‌های گسترده و بی‌پایان در کوبا دامن زد؛ بحرانی که سیستم بهداشت و درمان، ناوگان حمل‌ونقل عمومی و بخش کشاورزی این کشور را به فلج کامل کشاند و ضربه مهلکی به اقتصادِ پیش از آن رنجور کوبا وارد ساخت.
افزون بر این، ترامپ بارها و به تناوب تهدید کرده است که پس از تکمیل و فرجام عملیات نظامی علیه ونزوئلا و ایران، «کوبا هدف بعدی خواهد بود».
پیش از عزیمت راتکلیف، واشنگتن در اوایل آوریل نیز یک هیئت بلندپایه را راهی کوبا کرده بود. به گزارش سی‌ان‌ان (CNN)، فهرست مطالبات ایالات متحده از کوبا بسیار سنگین و متعدد بوده است: از اصلاحات بنیادین ساختار اقتصادی و حاکمیتی گرفته تا توسعه بخش خصوصی و بسترسازی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی. طرفین همچنین درباره راه‌اندازی اینترنت ماهواره‌ای استارلینک و پرداخت غرامت به دارایی‌های مصادره‌شدۀ اشخاص و شرکت‌های آمریکایی به بحث نشستند. واشنگتن در عین حال خواستار آزادی زندانیان سیاسی و گسترش آنچه «آزادی‌های سیاسی» می‌نامد، شد.
به گفته یکی از مقامات سیا، محور اصلی مذاکرات ایالات متحده و کوبا بر سه رکن «تبادل اطلاعات، ثبات اقتصادی و همکاری‌های امنیتی» استوار بوده است؛ چرا که به تعبیر او، «کوبا دیگر نمی‌تواند پناهگاه امنی برای دشمنان در نیم‌کره غربی باشد». این مقام امنیتی البته از تشریح جزئیات مطالبات ترامپ یا تبیین دقیق این موضوع که منظور از «دشمنان» چه کسانی هستند، خودداری کرد.
پاسخ هاوانا و اهرم فشارهای حقوقی واشنگتن
در سوی دیگر، دولت کوبا با صدور بیانیه‌ای رسمی ضمن تأیید سفر مقامات آمریکایی، قاطعانه تأکید کرد که هاوانا هیچ‌گونه تهدیدی علیه امنیت ملی ایالات متحده محسوب نمی‌شود و واشنگتن هیچ مستمسک و دلیل موجهی برای ابقای نام کوبا در فهرست ادعایی «دولت‌های حامی تروریسم» ندارد.
در این بیانیه مجدداً صراحت یافته است که کوبا نه تنها به سازمان‌های تروریستی یا افراط‌گرا پناه نمی‌دهد و از آن‌ها حمایت مالی و لجستیکی نمی‌کند، بلکه اساساً اجازه هیچ‌گونه فعالیتی را به آن‌ها نمی‌دهد؛ هیچ پایگاه نظامی یا اطلاعاتی خارجی در خاک کوبا مستقر نیست؛ و این کشور هرگز از اقدامات خصمانه علیه ایالات متحده پشتیبانی نکرده و اجازه نخواهد داد از قلمرویش برای اقدام علیه سایر کشورها سوءاستفاده شود.
با این همه، به فاصله کمتر از یک هفته پس از این نشست، دستگاه قضایی ایالات متحده رائول کاسترو، رهبر انقلابی کوبا، و پنج مقام دیگر را به اتهاماتی سنگین از جمله قتل چهار نفر و خرابکاری در ماجرای سرنگونی یک فروند هواپیما در سال ۱۹۹۶ تحت پیگرد قرار داد.
در فوریه ۱۹۹۶، سازمان تبعیدیان کوبایی مقیم فلوریدا موسوم به «برادران امدادرسان»، دو فروند هواپیما را به حریم هوایی کوبا فرستادند که با نقض حریم هوایی این کشور همراه شد. ارتش کوبا پس از نادیده گرفته شدن هشدارهای مکرر، اقدام به انهدام و سرنگونی این دو فروند هواپیما کرد که منجر به کشته شدن هر چهار سرنشین آن شد.
میگل دیاز-کانل، رئیس‌جمهور کوبا، در بیستم ماه جاری با انتشار موضعی در شبکه‌های اجتماعی، اتهامات واشنگتن را به شدت رد کرد و اظهار داشت که این «کیفرخواست» ساخته و پرداخته دولت آمریکا علیه رائول کاسترو، کاملاً آغشته به انگیزه‌های سیاسی است و فاقد هرگونه وجاهت و مبنای قانونی است. به باور وی، هدف غایی واشنگتن از این اقدام، سری‌سازی و انباشت اتهامات واهی است تا زمینه‌ساز و بهانه‌ای برای یک تجاوز نظامی پوچ و بی‌منطق علیه کوبا شود.
شبیه‌سازی سناریوی ونزوئلا و آرایش نظامی در کارائیب
رسانه‌های بین‌المللی نظیر بی‌بی‌سی و نیویورک تایمز بر این باورند که صدور این کیفرخواست علیه کاسترو در مقطع کنونی، می‌تواند گامی در جهت «بازتولید» و تکرار همان مدل اقدام نظامی علیه ونزوئلا، این بار در خاک کوبا باشد.
دقیقاً پیش از ربایش مادورو در ژانویه امسال, دادگاه فدرال منطقه جنوبی نیویورک، وی را به اتهام «قاچاق بین‌المللی مواد مخدر» متهم کرده و حکم جلب او را صادر کرده بود؛ کما اینکه جان راتکلیف نیز بلافاصله پس از پایان عملیات سرنگونی مادورو، شخصاً از ونزوئلا بازدید کرده بود.
هم‌زمان با این تحرکات دیپلماتیک و قضایی، ارتش ایالات متحده نیز سطح فعالیت‌های نظامی خود را در منطقه کارائیب به شکل چشمگیری ارتقا داده است. در تاریخ بیستم ماه جاری، فرماندهی جنوبی ایالات متحده (SOUTHCOM) رسماً اعلام کرد که ناوگروه ضربت ناوهواپیمابر «یو‌اس‌اس نیمیتز» (USS Nimitz) وارد آب‌های دریای کارائیب شده است. این ناوگروه اسکورتِ ناوشکن «یو‌اس‌اس گریدلی» (USS Gridley) و اسکادران هوایی هفدهم (Carrier Air Wing 17) مجهز به جنگنده‌های سوپر هورنت F/A-18 و هواپیماهای جنگ الکترونیک را با خود همراه دارد.
مقامات نظامی آمریکا اعلام کرده‌اند که هدف از این استقرار، به رخ کشیدن «سطح آمادگی، حضور مستمر، برد عملیاتی بی‌نظیر، توان مرگبار و مزیت استراتژیک» ایالات متحده در منطقه است.
یک مقام رسمی آمریکا و همچنین یک منبع آگاه از رایزنی‌های درون‌حکومتی واشنگتن در خصوص پرونده کوبا، فاش کرده‌اند که دونالد ترامپ و مشاوران ارشدش به دلیل بی‌نتیجه ماندن کارزار «فشار حداکثری» — از جمله استراتژی قطع شریان‌های انرژی کوبا که نتوانست هیئت حاکمه هاوانا را به تسلیم و پذیرش اصلاحات سیاسی و اقتصادی کلان وادار کند — به شدت دچار سرخوردگی و ناامیدی شده‌اند. از همین رو، آن‌ها اکنون «گزینه‌های نظامی را بیش از هر زمان دیگری در گذشته، جدی گرفته‌اند».
این منبع آگاه از فضای داخلی کاخ سفید می‌افزاید: «اتمسفر حاکم بر تصمیم‌گیری‌ها به وضوح دگرگون شده است. در قبال ایران اوضاع ورق خورده و در کارائیب نیز کوبایی‌ها بسیار سرسخت‌تر از ارزیابی‌های اولیه ما ظاهر شده‌اند. بنابر این، گزینه اقدام نظامی اکنون به معنای واقعی کلمه روی میز قرار گرفته است؛ امری که در تاریخ روابط دو کشور کاملاً بی‌سابقه است.»
در واکنش به این فشارهای فزاینده، میگل دیاز-کانل رئیس‌جمهور کوبا اخیراً هشدار صریح و تکان‌دهنده‌ای صادر و تاکید کرد که هرگونه ماجراجویی نظامی از سوی ایالات متحده، «به یک فاجعه خونبار با پیامدهایی غیرقابل محاسبه و آخرالزمانی منجر خواهد شد».
وی در حساب کاربری خود در پلتفرم X نوشت که کوبا همواره «قربانی تجاوزات چندوجهی و سیستماتیک ایالات متحده بوده است» و هاوانا «از حق کامل، مشروع و ذاتی خود برای دفاع در برابر هرگونه تهاجم نظامی پاسداری خواهد کرد»؛ حقی که واشنگتن نباید از آن به عنوان دستاویزی برای برافروختن شعله جنگ علیه ملت کوبا استفاده کند.