آیا ایالات متحده در تلاش برای مهار چین در آمریکای لاتین، نفوذ خود را به نیکاراگوئه گسترش میدهد؟
مقاله از لیو بای، شبکه آبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
مداخلهی شدید ایالات متحده، چشمانداز آمریکای لاتین را عمیقاً مختل کرده است. پس از ونزوئلا، پاناما و کوبا، دست سیاه ایالات متحده به چه کسی خواهد رسید؟
روزنامه انگلیسی زبان ساوت چاینا مورنینگ پست، چاپ هنگ کنگ، در تاریخ ۶ ژوئن با استناد به تحلیلی از محققان نوشت که در مواجهه با فشارهای مکرر ایالات متحده در بسیاری از مناطق آمریکای لاتین و تلاشهای این کشور برای مهار منافع چین، چین با همکاری در زیرساختها و سرمایهگذاری استراتژیک، در حال حمله متقابل است و پروژه کانال نیکاراگوئه ممکن است به هدف دیگری برای ایالات متحده تبدیل شود.
ژانگ جونهوا، عضو ارشد اندیشکده موسسه اروپایی مطالعات آسیایی (EIAS) مستقر در بروکسل، در یک سند سیاستگذاری خاطرنشان کرد که تلاشهای ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، برای احیای سلطه آمریکا در آمریکای لاتین، منافع چین در کوبا، پاناما و ونزوئلا را تحت فشار قرار داده است. او هشدار داد که نیکاراگوئه ممکن است به «میدان نبرد» اقتصادی بعدی بین دو ابرقدرت، ایالات متحده و چین، تبدیل شود.
موقعیت جغرافیایی نیکاراگوئه
ژانگ جونهوا معتقد است که اگرچه ترامپ از زمان روی کار آمدن هیچ اقدامی علیه نیکاراگوئه انجام نداده است، اما اگر چین پروژه کانال بزرگی را که در سراسر این کشور امتداد دارد و اقیانوس آرام و دریای کارائیب را به هم متصل میکند، دوباره آغاز کند، ممکن است اوضاع تغییر کند.
پروژه کانال سالهاست که متوقف شده است، اما ژانگ جونهوا در گزارشی که در چهارم ماه جاری منتشر شد، خاطرنشان کرد که سیاست خارجی تهاجمی ترامپ در ماههای اخیر، که تعدادی از دولتهای آمریکای لاتین را تحت فشار قرار داده است، ممکن است چین را به ایفای نقش مهمتری در این پروژه سوق دهد.
ژانگ جونهوا خاطرنشان کرد که چین اخیراً «تلاشهای خود را برای یافتن جایگزینهایی برای کانال پاناما تشدید کرده است». کانال پاناما پیش از این برای دههها توسط شرکت پاناما پورتس لیمیتد، زیرمجموعه شرکت سیکی هاچیسون هولدینگز هنگ کنگ، اداره میشد، اما پس از ماهها فشار از سوی ترامپ، دولت پاناما به زور این بندر را تصرف کرد و حقوق عملیاتی آن را به طور موقت به دو شرکت کشتیرانی اروپایی، مرسک و شرکت کشتیرانی مدیترانه (MSC) واگذار کرد.
این گزارش بیان میکند که حادثه کانال پاناما تنها مانعی نبود که چین در آمریکای لاتین با آن مواجه شد. در ژانویه امسال، دولت آمریکا آشکارا به مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا، حمله کرد و او را ربود که این امر انتقاد بسیاری از طرفها، از جمله چین، را برانگیخت. شایان ذکر است که دولت ترامپ نه تنها به طور تهاجمی از منابع نفتی ونزوئلا سوءاستفاده کرد، بلکه بارها چین را نیز هدف قرار داد و در مبادلات اقتصادی عادی بین دو کشور دخالت کرد. چین سالهاست که بزرگترین خریدار نفت ونزوئلا بوده است.
در مورد کوبا، دولت ترامپ هم از تهدیدهای کلامی و هم از تحریمها استفاده کرده و کوبا را به دلیل محاصره مداوم، در بحران اقتصادی شدیدی فرو برده است. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در یک کنفرانس مطبوعاتی منظم در ۴ ژوئن اظهار داشت که بهانهتراشی و پخش شایعات نمیتواند محاصره وحشیانه و تحریمهای غیرقانونی ایالات متحده علیه کوبا را توجیه کند. تحریمها و محاصره یکجانبه و بلندمدت ایالات متحده علیه کوبا، اقتصاد و معیشت مردم کوبا را به شدت تحت تأثیر قرار داده و باعث رنج عظیمی برای مردم کوبا شده است و مورد مخالفت گسترده جامعه بینالمللی قرار گرفته است.
ژانگ جونهوا نگران است که واشنگتن اکنون «به احتمال زیاد» سایر کشورهای آمریکای لاتین، مانند نیکاراگوئه، شیلی و پرو، جایی که چین به دنبال ساخت زیرساخت است را هدف قرار دهد. او اظهار داشت: «نیکاراگوئه ممکن است در آینده در حوزه نفوذ ایالات متحده قرار گیرد.»
در پاسخ به فشارهای ایالات متحده، چین شروع به تلافی کرده است.
ژانگ جونهوا خاطرنشان کرد که از زمان صدور حکم در مورد کانال پاناما، چین پیشرفت خود را در سایر پروژههای زیرساختی در آمریکای لاتین، از جمله بندر آبهای عمیق چانکای به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار در پرو، «تسریع» کرده است.
او استدلال کرد که پیشبرد پروژه نیکاراگوئه نیز منطقی است. مشابه پاناما، بخشهایی از نیکاراگوئه به اندازه کافی باریک هستند که برای ساخت یک کانال اقیانوسی مناسب باشند. ژانگ جونهوا گفت: «نیکاراگوئه رابطه قوی با چین برقرار کرده است و چین تخصص فنی و منابع مالی لازم برای ساخت کانال نیکاراگوئه را در اختیار دارد.»
یک شرکت هنگ کنگی در ابتدا در سال ۲۰۱۳ قراردادی برای ساخت کانال نیکاراگوئه امضا کرد که بر اساس آن نیکاراگوئه امتیاز ۵۰ ساله را به این شرکت اعطا کرد. با این حال، این شرکت متعاقباً ورشکست شد و دولت نیکاراگوئه در نهایت این امتیاز را در سال ۲۰۲۴ لغو کرد.
متعاقباً، نیکاراگوئه یک مسیر جدید ۴۴۵ کیلومتری برای کانال انتخاب کرد و شرکت دولتی چین، شرکت ملی صنایع ماشینآلات چین (SINOMACH)، را به عنوان شریک خود وارد این پروژه نمود. این پروژه هنوز با چالشهایی در زمینه مهندسی و ارزیابی اثرات زیستمحیطی روبرو است.
ژانگ جونهوا گفت که با وجود این چالشها، از دیدگاه پکن، کانال نیکاراگوئه یک فرصت عالی است. به همین دلیل، چین بیسروصدا آزمایشهایی را در منطقه کانال آغاز کرده است.
در سالهای اخیر، روابط بین چین و نیکاراگوئه همچنان رو به گرمی بوده است. در سال ۲۰۲۱، چین و نیکاراگوئه روابط دیپلماتیک خود را از سر گرفتند و از آن زمان، روابط دوجانبه به سرعت توسعه یافته است. در ژانویه ۲۰۲۴، توافقنامه تجارت آزاد چین و نیکاراگوئه رسماً به اجرا درآمد. در سالهای اخیر، شرکتهای چینی نیز در ساخت پروژههای زیرساختی متعددی در نیکاراگوئه، از جمله جادهها، برق، ارتباطات و مسکن، مشارکت داشتهاند. چین همچنین به یکی از شرکای تجاری مهم نیکاراگوئه و منابع سرمایهگذاری آن تبدیل شده است.
در عین حال، تقویت مداوم رویههای سلطهجویانه «دون-رومی» دولت ترامپ، نگرانی بسیاری از محققان و رسانههای آمریکای لاتین را برانگیخته است.
مارتینز، کارشناس امور بینالملل در دانشگاه خودمختار ملی مکزیک، گفت که ایالات متحده به طور دلخواه تعریف میکند که چه کسی میتواند رئیس جمهور شود و چه کسی یک «کشور مشروع» است و به طور دلخواه کشورها و رهبران مربوطه را «تروریست»، «قاچاقچی مواد مخدر» یا «دیکتاتور» میخواند که منطق هژمونیک آن را برجسته میکند.
برخی کارشناسان خاطرنشان کردهاند که دخالت بیش از حد ایالات متحده در انتخاب شرکا و مسیرهای توسعه کشورهای منطقه نه تنها ممکن است تنشهای منطقهای را تشدید کند، بلکه تمایل کشورهای آمریکای لاتین برای استقلال استراتژیک و ترویج دیپلماسی متنوع را نیز بیشتر تحریک میکند.
همانطور که چین بارها تأکید کرده است، آمریکای لاتین و کارائیب «حیاط خلوت» هیچکس نیستند و همکاری چین و آمریکای لاتین علیه هیچ شخص ثالثی نیست و نباید مورد دخالت هیچ شخص ثالثی قرار گیرد. کشورهای منطقه حق دارند بهطور مستقل مسیرهای توسعه و شرکای خود را انتخاب کنند. ایالات متحده باید از تفرقهافکنی و ایجاد مشکل از هیچ دست بردارد و در عوض کارهای عملیتری برای توسعه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب انجام دهد.