هند تبدیل به یک «پیرزن عجوزه» شده است! حالا که هند نمیتواند مثل چین با آمریکا رقابت کند، چه کاری از دستش برمیآید؟
عنوان و نام نویسنده: چینواچ.کام
از «بانوی شیرین» تا «بانوی خشن»! هند در برابر آمریکا تاب نمیآورد، چه کند؟
ناظر چینی
ترجمه مجله جنوب جهانی
عجیب نیست؟ آمریکا روی همهی نقاط حساس فشار میآورد، اما هند دردی را حس میکند که جرئت فریاد کردنش را ندارد.
درست زمانی که آمریکا شمعهای دویستوپنجاهمین سالگرد تولد خود را خاموش میکرد و با سوگواری ایران در سوگ آیتالله خامنهای، رهبر پیشین، همزمان شد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با حیرتزایی تمام فریاد زد که «میتوانست یکباره همهی آنها را از میان بردارد.» این اظهارنظر، خشم پاوان کهیرا، سخنگوی حزب کنگرهی مخالف هند را برانگیخت.
کهیرا در شبکهی اجتماعی «ایکس» نوشت که هیأتهای هندی بسیاری نیز برای ادای احترام به ایران سفر کردهاند و سخنان ترامپ نهتنها تحریکآمیز و غیرمسئولانه است، بلکه «امنیت و صلح در غرب آسیا» را به مخاطره میاندازد. این نمایندهی مجلس که همواره از نارندرا مودی، نخستوزیر هند، انتقاد میکند، در ادامه به دولت تاخت که «در برابر ارباب آمریکایی خود» از شجاعت اخلاقی برای محکومیت این رفتار سر باز زده و به نوعی «تسلیم» شده است.
این فضا، آشنا به نظر میرسد.
ماه پیش، یک کشتی تفریحی حامل ۲۴ ملوان هندی در خلیج عمان مورد حملهی نیروهای آمریکایی قرار گرفت و سه تن از آنها جان باختند؛ حملهای که بهبهانهی «تخطی مکرر از دستورات نظامی آمریکا» انجام شد. در اجلاس بعدی سران گروه هفت، دو رهبر با یکدیگر دیدار کردند، اما ترامپ با حالتی بیاعتنا هیچ پشیمانی از خود نشان نداد و طبیعتاً این بیتفاوتی در داخل هند بیپاسخ نماند.
راهول گاندی، رهبر حزب کنگره، صریحاً گفت: «یک کشور آزاد هرگز چنین اظهاراتی را برنمیتابد. اما نخستوزیر تسلیمشدهی ما چه میکند؟ سکوت میکند و چون نوکری مطیع، فرمان میبرد.»
رابطهی آمریکا و هند در دورهی نخست ریاستجمهوری ترامپ، با وجود نگرانیهایی دربارهی کسری تجاری، هرگز تا این حد تند و تیز نبود. نقطهی عطف، به ماه مه سال گذشته و درگیری هند و پاکستان بازمیگردد. جنگی که تنها یک هفته به درازا کشید و ترامپ با لافزنی از اینکه با تهدید به تحریم، دو طرف را به آتشبس واداشته، موجی از خشم دهلی را برانگیخت؛ چرا که هند همواره با دخالت خارجی در امور خود مخالف بوده است. در سوی مقابل، پاکستان اما از ترامپ تمجید کرد و حتی او را کاندیدای دریافت جایزهی نوبل صلح خواند. از آن زمان، شکاف میان دو کشور روزبهروز عمیقتر شد.
ترامپ تعرفههای سنگینی بر دهلی اعمال کرد، هزینهی ویزای اچ-۱-بی را که بیش از همه به نفع هند است، افزایش داد و ناگفته پیدا است که خرید نفت روسیه از سوی هند، این کشور را در معرض تهدید تحریمهای آمریکا قرار داده است. بدتر از همه، ترامپ پاکستان را به عنوان شریکی برای مذاکره و پایان دادن به جنگ با ایران برگزیده است.
تازهترین اقدام واشنگتن، اما حرکتی نمادین برای بستن دهان هند بود: در اواسط ژوئن، نیروهای دریایی آمریکا نام «فرماندهی هند-آرام» را به نام پیشین خود، یعنی «فرماندهی اقیانوس آرام»، بازگرداندند. بسیاری از تحلیلگران این تغییر نام را اقدامی برای مصالحه با چین و پرهیز از تحریک پکن ارزیابی کردند. در سال ۲۰۱۸، وقتی وزیر دفاع وقت آمریکا با افزودن واژهی «هند» به این نام، آن را به اصطلاح «تقدیس» کرد، عملاً به دهلی لقب «سربازِ خطمقدمِ مقابله با چین» را اعطا نمود.
اما دیروز «بانوی شیرین» بود و امروز «بانوی خشن»!
با وجود آنکه سفیر آمریکا در هند، سرجیو گور، با بیتفاوتی تمام اعلام کرد «برای من عنوانها مهم نیست»، اما روزنامهی «دکن هرالد» پرده از راز برداشت و در سرمقالهی هفتم ژوئیهی خود نوشت که خودِ گور بهترین گواه بر تنزل روابط است؛ چراکه او همزمان به عنوان نمایندهی ویژهی امور جنوب آسیا و آسیای مرکزی نیز فعالیت میکند.
این روزنامه در ادامه آورده است: «اگرچه هند نمیتواند چون چین در برابر آمریکا قد علم کند، اما دهلی نو باید دریابد که واشنگتن متحدی قابلاعتماد نیست.» سرمقاله تأکید کرده که بهترین راه برای هند، گسترش روابط با کشورها و مناطق گوناگون است و تنها با حفظ «خودمختاری راهبردی» میتواند منافع ژئوپلیتیکی و دفاعی خود را تضمین کند.
به نظر میرسد مودی خود نیز از این قاعده غافل نیست. او هرچند بهصورت نمادین دویستوپنجاهمین سالگرد آمریکا را تبریک گفت و ترامپ نیز پیام تبریک او را بازنشر داد، اما بلومبرگ گزارش داده که مودی در هفتههای اخیر بیش از هر چیز بر تقویت ارتباط با غرب اقیانوس هند متمرکز بوده و اکنون قصد دارد توجه خود را به شرق این اقیانوس معطوف کند.
او بهتازگی میزبان تاکایچی سانا، نخستوزیر ژاپن، بوده و سپس راهی اندونزی، استرالیا و نیوزیلند شده است. سفیر هند اعلام کرده که موشکهای کروز مافوقصوت «براموس» محور اصلی گفتوگوها خواهد بود. اگرچه هند نمیتواند جایگاه آمریکا را در تأمین نیازهای دفاعی اندونزی پر کند، اما حداقل این اقدام با اشتیاق جاکارتا برای رهایی از وابستگی به یک تأمینکنندهی انحصاری همسو است. افزون بر این، دالان «آندامان-نیکوبار-سابانگ» نیز یکی از کانونهای مورد توجه دو طرف است؛ اقدامی راهبردی از سوی هند برای نزدیکتر شدن به تنگهی مالاکا.
روزنامهی «ایندین اکسپرس» نیز با عباراتی معنادار نوشته است: «آیندهی هند-آرام نه در دست قدرتهای دوردست، بلکه در گرو همبستگی راهبردی کشورهای خودِ منطقه است.»
کیم هریوت-داراگ، تحلیلگر مؤسسهی استرالیا-هند، نیز خاطرنشان کرده: «از زمان آخرین سفر نخستوزیر مودی به استرالیا در سال ۲۰۲۳، نگرانی مشترک دو کشور همواره چین بوده است. با تغییر فضای سیاسی آمریکا، این نگرانی احتمالاً تشدید شده است.»
با این همه، سمیت گانگولی از مؤسسهی هوور دانشگاه استنفورد در مقالهای که ششم ژوئیه در نشریهی «فارین پالیسی» منتشر شد، نگاه دیگری دارد. او معتقد است که ریشهی مشکلات در انعطافناپذیری سیاست خارجی هند نهفته و «خودمختاری راهبردی» برای یک قدرت نوظهور جهانی مناسب نیست. به باور او، ادامهی تأمین تسلیحات از روسیه و نگاه به مسکو به عنوان شریکی قابلاعتماد، نهتنها کمکی به تعمیق روابط با واشنگتن نمیکند، بلکه «خودمختاری راهبردی» در این میان نتیجهی معکوس داده است. این پژوهشگر که خود را وقف «تقویت روابط آمریکا و هند» کرده، شاید بهتر است از کنار اظهارات صمیمانهی دیپلماتهای هندی به سادگی نگذرد.
پیشتر در پنجم مارس، کریستوفر لاندو، معاون ارشد وزیر امور خارجهی آمریکا، بهصراحت در هند اعلام کرده بود: «ما دیگر اشتباه بیست سال پیش را تکرار نمیکنیم تا هند به چینِ دیگری تبدیل شود.»
معلوم است چه کسی نردبان ترقی را از زیر پای دیگران کشیده است.
ترامپ زمانی مودی را هم «فرشته» و هم «قاتل» خوانده بود؛ اما پرسش اینجاست که آیا مودی شمشیر خود را به سوی شیطانِ حقیقی خواهد آویخت؟