«کاوش برای ازسرگیری مذاکرات صلح آمریکا و ایران با میانجیگری چین»؛ قدردانی تهران و اسلامآباد از پکن
گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
خبرگزاری رویترز روز ۲۴ ژوئیه به نقل از سه منبع آگاه پاکسانی گزارش داد که با هدف پایان دادن به جنگِ رو به پنجماهگی، پاکستان با پشتیبانی و هدایت چین در حال بررسی راههایی برای آغاز دوبارهٔ گفتگوهای صلح میان ایالات متحده و ایران است. با این حال، این منابع تأکید کردهاند که موانع موجود بر سر راه هرگونه مذاکره با آمریکا همچنان بسیار سنگین است. به گفتهٔ این سه منبع، اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجهٔ پاکستان، در جریان سفر هفتهٔ گذشتهٔ خود به چین، این طرح را با مقامات پکن در میان گذاشته است. طرف چینی نیز ضمن تأکید بر مواضع گذشتهٔ خود، همهٔ طرفهای حاضر در منطقهٔ خلیج فارس را به خویشتنداری و توقف فوری اقدامات خصمانه فراخوانده و بر لزوم بازگشت هرچه سریعتر امنیت به دریانوردی در تنگهٔ هرمز تأکید کرده است.
رویتز در ادامه یادآور شد که چین همواره از تلاشهای میانجیگرانهٔ پاکستان حمایت کرده است؛ چنانکه در ماه مارس نیز نمایندهٔ ویژهای را برای دیپلماسی رفتوبرگشتی به منطقهٔ خاورمیانه فرستاد تا زمینه برای کاهش تنشها فراهم شود. پکن ضمن تمجید از نقش کلیدی اسلامآباد در دستیابی به تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، اعلام کرده است که به حمایت همهجانبهٔ خود از میانجیگری پاکستان ادامه میدهد تا زمینه برای بازگشت طرفین به میز گفتگو و دستیابی به صلحی پایدار فراهم شود.
در ۳۱ مارس، چین و پاکستان بیانیهٔ مشترکی با عنوان «ابتکار پنجبندی چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات به خلیج فارس و خاورمیانه» منتشر کردند. محورهای اصلی این سند شامل «توقف فوری خصومتها، آغاز سریع مذاکرات صلح، تضمین امنیت اهداف غیرنظامی، تأمین امنیت آبراهها و پاسداشت اولویت منشور ملل متحد» است که پیشران کلیدی روند صلح به شمار میرود. این ابتکار، نخستین مسیر سیستماتیک پیشنهادی از سوی قدرتهای بزرگ جهانی برای پایان دادن به این مناقشه محسوب میشود و جامعترین طرح ارائهشده برای کاهش تنشها تا به امروز است.
با میانجیگری پاکستان و قطر، آمریکا و ایران در ماه ژوئن تفاهمنامهای را با هدف پایان دادن به جنگ امضا کردند که یک روزنهٔ ۶۰روزه برای دستیابی به توافقی دائمی ایجاد میکرد. اما گفتگوهای غیرمستقیم به نتیجهٔ ملموسی نرسید و با متهم کردن یکدیگر به نقض تعهدات، شعلههای درگیری بار دیگر زبانه کشید.
بر پایهٔ گزارش وزارت امور خارجهٔ چین، در تاریخ ۲۴ ژوئیه و در حاشیهٔ نشست وزرای امور خارجهٔ سازمان همکاری شانگهای در کیرگیزستان، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، گزارش تازهای از آخرین تحولات منطقه به طرف چینی ارائه کرد. وی با اشاره به بدعهدی آمریکا و نقض تفاهمنامه از سوی واشنگتن که به تصعید تنشها انجامیده، تأکید کرد که خواست ایران برای گفتگو هرگز تغییر نکرده و تهران خواهان تداوم درگیری نیست. عراقچی از آمریکا خواست تا به تعهداتش پایبند باشد، خویشتنداری پیشه کند و با گام برداشتن در مسلکی سازنده، به راهحلی معقول دست یابد. وزیر امور خارجهٔ ایران با تمجید از موضع موثر، موثق و بیپایان چین در موضعگیریهای موضعی و ترغیب طرفین به صلح، خواستار تداوم نقشآفرینی پکن در فراندادن اوضاع به سمت آرامش شد.
در دیداری جداگانه، اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجهٔ پاکستان، تداوم رایزنی و هماهنگی میان اسلامآباد و پکن را در تمامی سطوح ضروری دانست. وی با اشاره به اینکه اوجگیری ناگهانی تنشها در خلیج فارس به سود هیچ کشوری نیست، بر ادامهٔ تلاشهای میانجیگرانهٔ کشورش تأکید و از حمایتهای مستمر چین قدردانی کرد.
طرف چینی نیز با ابراز نگرانی شدید از تصعید دوبارهٔ بحران، اعلام کرد که بهعنوان شریک استراتژیک جامع، قاطعانه از حاکمیت، امنیت و غرور ملی ایران پشتیبانی میکند. پکن تأکید کرد که به پشتیبانی از تلاشهای میانجیگرانهٔ پاکستان و سایر طرفها ادامه خواهد داد تا گفتگوهای دوجانبه هرچه زودتر از سر گرفته شود، مسئلهٔ تنگهٔ هرمز به شکل سامانیافته حلوفصل گردد، روابط میان همسایگان بهبود یابد و امنیت دستهجمعی در خلیج فارس برای دستیابی به صلحی پایدار تثبیت شود.
رویترز در بخش دیگری از گزارش خود اشاره میکند که موقعیت پاکستان بهعنوان میانجی، روزبهروز پیچیدهتر میشود. در اوایل این هفته، انصارالله یمن (حوثیها) که از پشتیبانی ایران برخوردارند، محاصرهٔ دریایی عربستان سعودی را اعلام کردند؛ کشوری که پیمان دفاع مشترک با پاکستان دارد و این امر بحران را وارد مرحلهٔ حساستری کرده است. رسانههای بریتانیایی بر این باورند که این تصعید تنش، علاوه بر افزایش ریسکهای دیپلماتیک برای اسلامآباد، مانعهای تازهای پیش روی آن قرار داده است. اسلامآباد برای جلوگیری از این برداشت که کاملاً در زمین ایران بازی میکند و برای پرهیز از خشم ریاض، حملات اخیر به عربستان را به تندی محکوم کرده است.
به گفتهٔ آن سه منبع آگاه، در جریان سفر این هفتهٔ اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران به اسلامآباد، گفتگوهای مقدماتی و کاوشگرانهای میان طرفین انجام شده است. بر اساس بیانیهٔ رسمی دولت پاکستان، مؤمنی در این سفر با شهباز شریف، نخستوزیر و عاصم منیر، فرمانده ارشد ارتش پاکستان نیز دیدار کرده و از تلاشهای بیوقفهٔ اسلامآباد در راستای شکلگیری «تفاهمنامهٔ اسلامآباد» قدردانی کرده است.
یک مقام پاکسانی در این زمینه اظهار داشت که توقف حملات به عربستان سعودی و دیگر کشورهای حوزهٔ خلیج فارس، «پیششرط اصلی هرگونه ازسرگیری مذاکرات» است و این پیام به روشنی به طرف ایرانی منتقل شده است.