نویسنده: اریبه فاطمه
منتشر شده در دراپسایت نیوز
ترجمه مجله جنوب جهانی
نماز جنازه عثمان نذیر، برادر سردار عمر نذیر (از رهبران «کمیته اقدام مشترک عوام»)، به امامت برادر دیگرشان، صدیق نذیر. (عکس از صفحه فیسبوک حمزه نصیر)
بامداد روز نهم ژوئیه ۲۰۲۶، نیروهای یک یگان شبهنظامی موسوم به «رنجرز پاکستان» یورش به منازل مسکونی در روستای «گهل توپی» را آغاز کردند؛ روستایی در چند کیلومتری شهر راولاکوت در کشمیر تحت کنترل پاکستان که در سطح محلی به «آزاد کشمیر» معروف است. این رویداد چهار هفته پس از آن رخ داد که اعتراضات به اصلاحات انتخاباتی در آزاد کشمیر شعلهور شده بود و حکومت نظامی و منع رفتوآمد در منطقه جریان داشت. مسجد محلی از طریق بلندگو اعلام کرد که نیروهای رنجرز—که تحت فرماندهی ارتش فعالیت میکنند—وارد روستا شدهاند و به دنبال آن، جمعیتی از مردم تجمع کردند.
به گفته یکی از شهود عینی و فرد دیگری که اعضای خانوادهاش در روستا حضور دارند، این مردان مسلح به روی جمعیت آتش گشودند. حسن زهیب که در صحنه حضور داشت گفت پسرعمویش، محمد نصیر خان ۳۹ ساله، به قتل رسیده است. نصیر خان، نگهبان شب یک مدرسه دولتی، پیاده از جاده ارتباطی به سمت پایین حرکت کرده بود تا ببیند علت تجمع مردم چیست. هنگامی که نیروهای رنجرز شلیک کردند، گلولهای به پهلوی نصیر خان خورد، قفسه سینهاش را شکافت و از گردنش خارج شد.
حسن زهیب به «دراپ سایت نیوز» گفت: «ما او را بهسرعت به درمانگاه روستایی در چیترا توپی رساندیم، اما هیچ پزشک یا کادر درمانی آنجا نبود و خونریزی هم بسیار شدید بود. او دوام نیاورد.» از نصیر خان چهار فرزند به جا مانده که بزرگترین آنها ده ساله است. در همان روز، خانواده زهیب دومین خویشاوند خود را که بر اثر تیراندازی ارتش در همان روستا کشته شده بود، به خاک سپردند؛ جوانی ۲۲ ساله به نام واجد صدیق. زهیب گفت: «مطمئن نیستم از چه نوع مهماتی استفاده میکنند، چون تیر به زیر شکمش خورده بود و آن را متلاشی کرده بود و او در جا جان باخت. ما حتی نتوانستیم او را به بیمارستان برسانیم.»
خبر مرگ صدیق و نصیر خان در مطبوعات محلی منعکس نشده است؛ مطبوعاتی که تحت سانسور شدید قرار دارند و اجازه ندارند درباره سرکوب خشونتآمیز در کشمیر گزارش تهیه کنند. اکنون هشت هفته است که تظاهرات در راولاکوت—شهری در ۴۰ کیلومتری خط کنترل مناقشهبرانگیز با هند که به کانون جنبش تبدیل شده—با گلولههای جنگی نیروهای امنیتی پاکستان، بازداشتهای گسترده و محاصره شهر مواجه شده است.
مقامهای محلی و بیمارستانها آمار رسمی از مجموع غیرنظامیان کشتهشده ارائه نکردهاند. سازمان عفو بینالملل در تاریخ دوم ژوئیه، شمار کشتهشدگان پیش از آغاز انتخابات منطقهای در این تاریخ را حدود ۴۰ نفر برآورد کرد. اما اهالی محلی در گفتگو با «دراپ سایت» تاکید کردند که این رقم بسیار کمتر از آمار واقعی است.
با وجود سرکوب خشونتآمیز، غیرنظامیان همچنان به تظاهرات علیه مقامات محلی و ارتش پاکستان ادامه دادهاند. در ویدئویی که این هفته در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود، یک بلاگر سفر به نام عقیل در حالی که صدای شلیک گلوله در پسزمینه شنیده میشود، رو به دوربین میگوید: «خیابانهای راولاکوت آغشته به خون است. آنها برادران ما را با گلولههایی هدف قرار میدهند که با پول مالیات خود ما خریداری شده است.» حارث قدیر، سردبیر روزنامه محلی «روزنامه جدوجهد»، به «دراپ سایت» گفت که تا ۲۸ ژوئیه، با جمعآوری روایتهای دست اول از مراسمهای تشییع، خاکسپاری و شناسنامههای باطلشده توسط یک گروه جامعه مدنی که رهبری اعتراضات را بر عهده دارد، مرگ ۸۹ نفر را در راولاکوت و میرپور مستند کرده است.
او گفت: «تا پیش از ۲۷ ژوئیه، ۴۵ نفر کشته شده بودند که فهرست اسامی آنها با مشورت خانوادههایشان تنظیم شد. ۳۷ نفر دیگر نیز در روزهای ۲۷ و ۲۸ ژوئیه به شهادت رسیدند.» قدیر افزود که روز دوشنبه، نیروهای شبهنظامی ۲۲ غیرنظامی دیگر و روز بعد نیز ۱۳ نفر دیگر را به قتل رساندند.
این منطقه از ۵ ژوئن ۲۰۲۶ تحت حکومت نظامی و قطعی کامل اینترنت قرار دارد. هیچ ماده غذایی یا دارویی وارد منطقه نشده و به صاحبان خواربارفروشیها اجازه فعالیت داده نمیشود. اعلانهای مداوم از بلندگوهای مساجد محلی تحکیم میکند که به هر غیرنظامی ناقض حکومت نظامی، از جمله زنان و کودکان، بدون تردید شلیک خواهد شد. قدیر گفت: «مأموران مسلح هر کسی را که قصد بازگشایی مغازه داشته باشد شکنجه میکنند و بخش عمده آذوقه موجود در فروشگاهها توسط مأموران برای مصرف خودشان ضبط شده است.» ساکنان محلی راولاکوت تنها قادرند مقادیر بسیار ناچیزی مواد غذایی و خواربار از اقوام خود در روستاهای اطراف تهیه کنند. وی افزود: «بیماران هنوز به هیچ دارویی دسترسی ندارند و کسانی که توان مالی انتقال داشتند، مجبور شدند به راولپندی و اسلامآباد بروند، جایی که ناچارند در هتلها زندگی کنند.»
ریشههای بحران و مطالبات معترضان
اعتراضات در آزاد کشمیر از اوایل ژوئن و به دنبال گرانی تعرفههای برق، قیمت گندم و اتهامات ارتشاء و فساد مالی علیه مقامات حکومت محلی، به رهبری «کمیته اقدام مشترک عوام جامو و کشمیر» (JAAC) آغاز شد. این کمیته که ائتلافی از بازاریان محلی، اعضای جامعه مدنی و فعالان سیاسی است، در سه سال گذشته تظاهراتهای متعددی را در کشمیر سازماندهی کرده است. اما مطلب اصلی و محوری معترضان حول تخصیص ۱۲ کرسی اختصاصی در مجلس محلی برای پناهندگان کشمیری هندیتبار ساکن در پاکستان میچرخد؛ درخواستی که مقامات در سپتامبر ۲۰۲۵ با آن موافقت کرده بودند اما با نزدیک شدن به روز انتخابات، از تعهد خود عقبنشینی کردند. ظرف چند هفته، این اعتراضات به یک فراخوان سرارسری در سراسر کشمیر برای اصلاحات انتخاباتی تبدیل شد.
این ۱۲ کرسی که اهالی محلی خواستار اصلاح آن هستند، برای پناهندگانی اختصاص یافته که پس از تقسیم شبهقاره در سال ۱۹۴۷ از جامو و کشمیر تحت کنترل هند به پاکستان مهاجرت کردند و شامل نوادگان آنها نیز میشود. این افراد در بخشهای مختلف پاکستان ساکن شدهاند و اکنون بهجای کشمیر تحت کنترل پاکستان، نام آنها برای رایگیری در چهار ایالت دیگر پاکستان ثبت شده است.
فعالان جامعه مدنی از جمله کمیته JAAC استدلال میکنند که این سیستم، مسائل مربوط به حکمرانی محلی را از دست کسانی که عملاً در آزاد کشمیر زندگی میکنند خارج میسازد. واجدین شرایط برای نامزدی در این کرسیها ساکن کشمیر نیستند و به باور این کمیته، دغدغههای مردم محلی را نمایندگی نمیکنند. نهاد نظامی پاکستان و دولت مرکزی به طور تاریخی از این کرسیها برای هدایت آراء به نفع سیاستهایی استفاده کردهاند که مغایر با منافع کشمیریهاست.
کمیته اقدام مشترک (JAAC) منشور مطالباتی با ۳۸ بند منتشر کرد که پایه و اساس مذاکرات میان سازماندهندگان اصلی جنبش اعتراضی و سید قمر رضا شاه، رئیس «مجمع پاکستانیهای خارج از کشور» (OPF) را تشکیل میداد؛ فردی که گفته میشود روابط نزدیکی با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان دارد.
این گروه خواستار اصلاح ساختار کرسیهای مجلس، ریشهکنی رشوه و فساد در ادارات دولتی، اعطای وامهای بدون بهره برای جوانان، لغو اتهامات واهی علیه غیرنظامیان معترض و مداوای معترضانی است که توسط نیروهای مسلح مجروح شدهاند. در بیانیه ویدئویی اخیری که در صفحه فیسبوک سردار عمر نذیر، از رهبران کمیته پخش شد، او بار دیگر بر مطلب اصلاحات انتخاباتی تاکید کرد. او گفت: «این انتصاباتی که هماکنون در حال برگزاری است، زیر زور اسلحه انجام میشود. ما مانعی برای این انتخابات ایجاد نخواهیم کرد، اما به عنوان JAAC، این فرایند را تقلبآمیز و نمایشی اعلام میکنیم.» او همچنین از تمامی ساکنان مظفرآباد خواست تا انتخابات را تحریم کرده و به اعتراضات خیابانی در کشمیر ادامه دهند.
تشدید سرکوب و اعمال قانون ضد تروریسم
شورای نظامی پاکستان تحمل چندانی در برابر این اعتراضات نشان نداده است. در ماه ژوئن، حکومت پاکستان JAAC را به عنوان یک سازمان تروریستی طبقهبندی کرد. از آن زمان، نیروهای رنجرز پاکستان به همراه سایر نیروهای امنیتی زیر نظر ارتش و مقامات اداره فدرال، رژههای نظامی متعددی را ترتیب دادهاند—به این صورت که کاروانهایی متشکل از ۲۰ تا ۲۵ خودرو حامل افراد نقابدار و مجهز به مسلسل، با صدای آژیر از میان روستاهای اطراف راولاکوت عبور میکنند. زوحیت گفت: «آنها چنان جو رعب و وحشتی در دل ساکنان آن منطقه ایجاد کردهاند که دیدن این صحنهها برای یک روستایی ساده باورکردنی نیست. به محض اینکه ده نفر یا بیشتر تجمع میکنند تا ببینند چه خبر است، مستقیم به سمتشان تیراندازی میکنند.» در تاریخ ۴ ژوئن، یک بازاری در جریان درگیری با مأموران اجرای قانون هدف گلوله قرار گرفت. روز بعد، اعضای خانواده پیکر او را برای معاینه پزشکی قانونی به بیمارستان نظامی (CMH) در راولاکوت منتقل کردند. درخواست معاینه رد شد، مسئلهای که باعث خشم اهالی محلی و تجمع آنها در مقابل بیمارستان گردید.
در ۵ ژوئن، دولت آزاد جامو و کشمیر با صدور بخشنامهای، کمیته JAAC را بر اساس جدول اول «قانون ضد تروریسم ۲۰۱۴» به عنوان یک سازمان ممنوعالفعالیت اعلام کرد و با استناد به «تروریسم» و اقدامات «مخل صلح و امنیت»، نام ۱۴۷ عضو این گروه جامعه مدنی را در فهرست اعضای یک سازمان تروریستی قرار داد.
سپس، در ساعات پایانی شب ۶ ژوئن، سازماندهندگان JAAC در حال بازگشت از جلسهای در خایگلا (در ۸ کیلومتری راولاکوت) بودند که افراد ناشناس به سمت آنها شلیک کردند. در این حادثه شاهزیب حبیب، از فعالان نزدیک به رهبری JAAC، به شهادت رسید. شب بعد، درگیریهایی در راولاکوت میان طرفداران JAAC و پلیس رخ داد که به گفته سردار وحید، کمیسر پلیس منطقه پونچ، منجر به کشته شدن هفت غیرنظامی و سه مأمور پلیس شد.
پس از آن، حکومت محلی با ابلاغ یک دستور قانونی، تمام تجمعهای عمومی را ممنوع و خدمات تلفن همراه را در سراسر منطقه معلق کرد. این تدابیر شداد و غلاظ از آن زمان تا حد زیادی پابرجا مانده است.
زوحیت گفت: «در همان روز سه نفر در روستای من کشته شدند. هیچ دسترسی به اینترنت وجود ندارد و ارتباطات تلفنی هم به سختی برقرار میشود. اصلاً مشخص نیست تا به حال چند نفر به دست نیروهای شبهنظامی به قتل رسیدهاند.» علاوه بر این، چندین کارمند دولتی اخراج شدهاند و حقوق تقاعدی چند افسر بازنشسته ارتش که متهم به شرکت در اعتراضات بودند، ضبط شده است.
روزهای خونین و قربانیان غیرنظامی
در ۹ ژوئیه، JAAC فراخوانی برای اعتصاب سراسری جهت تعطیلی بازارها، کسبوکارها، مراکز آموزشی و حملونقل عمومی صادر کرد. معترضان در «درک» (از حومههای راولاکوت) و شش نقطه دیگر بست نشستند، در حالی که نیروهای رنجرز و مرزبانی (FC) به صورت گسترده مستقر شده بودند. در سرکوب خشونتآمیزی که در پی آن رخ داد، بیش از ۴۵ غیرنظامی جان باختند. در ۲۷ ژوئیه، همزمان با برگزاری رایگیری در بخش میرپور، اعضای JAAC با تحدی حکومت نظامی سراسری، راهی شهر راولاکوت شدند. دو روز بعد، از نظر تلفات غیرنظامی، مرگبارترین روزها بود. اعضای نیروهای مرزبانی و رنجرز روی پشتبامها مستقر شدند تا هرگونه اعتراض خیابانی را سرکوب کنند. گزارشها حاکی از آن بود که نیروهای امنیتی بیهدف به سمت غیرنظامیان، حتی کسانی که هیچ نقشی در اعتراضات نداشتند، شلیک کردهاند.
شهریار ذوالفقار، متولد و بزرگشده راولاکوت که در سال ۲۰۱۸ به لاهور نقلمکان کرده و مرتباً به خانوادهاش سر میزند، اکنون هر سه روز یکبار از طریق خط تلفنی که روزبهروز ناپایدارتر میشود با مادرش صحبت میکند. خانواده او در فاصله ۱۰۰ متری بیمارستان زندگی میکنند و شاهد بخش عمدهای از سرکوبها از نزدیک بودهاند. همسایه او، فرخ عزیز، که صاحب یک خواربارفروشی بود، در ۲۷ ژوئیه هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
ذوالفقار به «دراپ سایت نیوز» گفت: «او جزو راهپیمایان نبود و هیچ کاری با فضای سیاسی شهر نداشت. فقط رفته بود تا از مغازه خودش برای خانوادهاش خواربار بیاورد. تکتیراندازها که بالای ساختمانی در همان نزدیکی کمین کرده بودند، زمانی که او در راه بازگشت به خانه بود با شلیک به سرش او را به قتل رساندند.» عثمان نذیر، برادر عمر نذیر (رهبر کمیته)، نیز در ۲۷ ژوئیه هنگامی که نیروهای رنجرز به سمت معترضان در راولاکوت آتش گشودند، به شهادت رسید.
در همان محله، یکی از افسران نیروی هوایی پاکستان (PAF) به نام سرگرد عزیر عزیز به همراه خانوادهاش زندگی میکند. پدرش عبدالعزیز که معلم دبیرستان محلی بود، به همراه برادرش در حالی که راهی خانه بودند، در خیابانهای راولاکوت هدف شلیک مأموران مسلح قرار گرفتند. ذوالفقار گفت: «پدرش فوت کرد و برادرش به شدت مجروح شده است. آنها حتی پیکر پدرش را هم به خانواده تحویل ندادهاند. ما درباره یک فرد عادی صحبت نمیکنیم؛ این مرد یک اسکادران را در نیروی هوایی فرماندهی میکند.» ذوالفقار افزود که خانواده عزیز هیچ نقشی در اعتراضات نداشتند و چهار نسل است که در راولاکوت سکونت دارند. در یکی از ویدیوهای متعدد از صحنههای اعتراضات، دانشجوی جوانی در حال سرودن شعر اردو «سرفروشی کی تمنا» اثر بسمل عظیمآبادی دیده میشود که مضمون آن چنین است: «شوق فداکاری اکنون در دلهای ماست؛ بگذار ببینیم چه میزان بازو و توان در چنگال جلاد ما نهفته است.»
آن دانشجو اسامه جمیل، پژوهشگر دکتری زمینشناسی در دانشگاه قائد اعظم اسلامآباد و عضو «فدراسیون ملی دانشجویان جامو و کشمیر» (JKNSF) بود—گروهی که نزدیک به یک دهه با JAAC همپیمان بوده است. او در ۲۸ ژوئیه هنگام راهپیمایی به سمت مظفرآباد، در چنار چوک به رگبار بسته شد.
عمر خان، از اعضای این فدراسیون دانشجویی، از جزئیات مذاکرات سال گذشته میان دولت و JAAC آگاه بود. او گفت: «آنها پس از کشته شدن هشت غیرنظامی در سپتامبر ۲۰۲۵، توافقنامهای امضا کرده و مطالباتی از جمله موضوع ۱۲ کرسی مجلس را پذیرفته بودند. اما با نزدیک شدن به انتخابات، از تمامی وعدههای خود عدول کردند، زیرا [نهاد نظامی] از این کرسیها برای انتصاب مهرههای خود در مجلس کشمیر استفاده میکند تا اراده دموکراتیک مردم کشمیر را دور بزند.»
واکنشهای بینالمللی و چشمانداز آینده
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، معترضان را «دشمنان کشور» خوانده و هرگونه احتمال مذاکره در آینده با JAAC را رد کرده است. آصف روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «هیچ گفتگویی با معترضان صورت نخواهد گرفت. من آنها را در کنار هند قرار میدهم. آنها را در همان دستهبندی هند میدانم و به عنوان دشمنان پاکستان تلقی میکنم.» این سرکوب موجی از واکنشهای شدید را میان جامعه کشمیریهای دور از وطن ایجاد کرده است؛ از جمله در لندن، جایی که بیش از ۱.۵ میلیون کشمیری اهل پاکستان زندگی میکنند و هزاران نفر از آنان این ماه در تظاهراتی گسترده علیه این خشونتها گرد هم آمدند. فعالان JAAC در منطقه اکنون قصد دارند روز شنبه، با تحدی محاصره موجود، راهپیمایی به سمت راولاکوت را آغاز کرده و سپس تظاهرات برنامه ریزی شده خود را به سمت مظفرآباد، مرکز آزاد کشمیر، ادامه دهند.
قدیر، روزنامهنگار محلی در آزاد کشمیر، مجبور شده خانواده خود را به شهر راولپندی در ایالت پنجات منتقل کند. او به «دراپ سایت» گفت که شرایط برای خبرنگاران و فعالانی که همچنان تلاش میکنند اوضاع داخل استان را مستند کنند، طاقتفرسا شده است. قدیر توضیح داد: «به هیچ خبرنگاری اجازه رفتوآمد داده نمیشود؛ در واقع هیچکس به عنوان خبرنگار شناخته نمیشود، حتی اگر کارت خبرنگاری داشته باشد. هر کس در گوشی خود ضبط ویدئویی داشته باشد، او را مجبور به حذف آن میکنند. آنها هر کسی را که فعالیت خبری کند شکنجه میکنند. خود من را هم در ملاء عام مورد ضرب و شتم قرار دادند.»
او افزود: «آنها همه ما را بلااستثنا مجازات میکنند؛ ما را تحت مجازات دستهجمعی قرار دادهاند و میخواهند از ما درس عبرت بسازند. آنها از تسلیحات سنگین جنگی استفاده میکنند؛ این خشونتها کاملاً بیرحمانه و بیمنطق است.»