زندگی تحت محاصره: گفتگو با برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا
هلن یافه – نینا بلودو
کانترپانچ
ترجمه مجله جنوب جهانی
برونو رودریگز به همراه نینا بلودو و هلن یافه.
در اوت ۲۰۲۶ در هاوانا، هلن یافه و نینا بلودو برای پادکست «تحلیل کوبا» با برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا مصاحبه کردند. این برنامه با همکاری رسانه «Belly of the Beast Cuba» تهیه شده و نسخه کامل آن از طریق کانالها و وبسایت آنها در دسترس است. در ادامه، متن کامل این گفتگو ارائه میشود.
هلن یافه: به پادکست تحلیل کوبا خوش آمدید. خرسندیم که امروز در خدمت برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا هستیم. جناب وزیر، از اینکه وقت باارزش خود را در میان برنامههای متراکم کاری به گفتگو با ما اختصاص دادید، سپاسگزاریم. نینا پرسشها را آغاز میکند.
نینا بلودو: جناب وزیر، پیش از آنکه درباره سیاست بینالملل گفتگو کنیم، مایلند با پرسشی درباره خودتان آغاز کنم. شما نزدیک به دو دهه است که سکان دیپلماسی کوبا را در دست دارید و در برخی از پیچیدهترین برهههای تاریخ معاصر کوبا، نماینده این کشور بودهاید. چگونه این مسئولیت به شما واگذار شد و نمایندگی کشورتان برای این سالهای طولانی، از نظر شخصی چه معنایی برای شما داشته است؟
برونو رودریگز: راستش را بخواهید، همین حالا هم زمان بسیار زیادی گذشته است؛ واقعاً سالهای زیادی بوده است. خوشبختانه جوانان زیادی آماده و آموزشدیدهاند که میتوانند این کار را بسیار بهتر از من انجام دهند. من معمولاً درباره مسائل شخصی صحبت نمیکنم، اما به این مسئولیت منصوب شدم و بر اساس انگیزه خدمترسانی آن را پذیرفتم. خوشبختانه چنان همپوشانی عمیقی میان اصول سیاست خارجی جمهوری کوبا، سنتها، آرمانهای پایهای آن، و دستورالعملها و رهنمودهای پارلمان، رئیسجمهور و دولت کوبا وجود دارد که میتوانم آنها را دقیقاً بر اساس عمیقترین باورهای قلبیام دنبال کنم. بنابراین وقتی فرد احساس میکند دستورات دریافتی با باورهای شخصیاش یکی است، همه چیز آسانتر میشود. این یکی از ویژگیهای بارز دیپلماسی انقلابی کوباست.
هلن یافه: اگر بشود برای لحظهای ادبیات دیپلماتیک را کنار بگذارید و صرفاً به عنوان یک شهروند کوبایی سخن بگویید، به سادهترین زبان ممکن چگونه توضیح میدهید که زندگی تحت محاصره اقتصادی برای بیش از ۶۰ سال چه معنایی دارد؟
برونو رودریگز: من میتوانم این کار را به راحتی انجام دهم، چرا که دیپلماسی کوبا ریشههای عمیقی دارد و پیوندی تنگاتنگ با مردم برقرار کرده است؛ و همچنین به این دلیل که دیپلماتهای کوبایی، از جمله خودم و خانوادهام، در همان شرایطی زندگی میکنیم که مردم ما زندگی میکنند. من همواره تحت تحریم و محاصره آمریکا زندگی کردهام. پسرم نیز که اکنون ۲۶ ساله است، در شرایط محاصره به دنیا آمده است. این وضعیت چند نسل را در بر میگیرد. کشور ما دورههایی از فشارهای فوقالعاده ناشی از محاصره را تجربه کرده است، بهویژه در دهه ۱۹۹۰ که از آن مطلع هستید؛ اما تردیدی نیست که از سال ۲۰۱۹ به این سو، و بهویژه پس از فرمانهای اجرایی ژانویه و مه ۲۰۲۶، تغییری کیفی در شدت تأثیرات این محاصره رخ داده است. رنج مردم ما، رنج تکتک کوباییها، کمبودها و نگرانیها تحت یک مکانیسم قهرآمیز که مصداق عینی مجازات دستهجمعی است، به اوج خود رسیده است.
هلن یافه: ما در ادامه گفتگو بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت. اما بخش دوم پرسش من این است: پاسخ شما به کسانی که ادعا میکنند مشکلات کوبا ناشی از نظام سیاسی آن و ناکارآمدی یا فساد مدیرانش است، چیست؟
برونو رودریگز: آنها به صورت سیستماتیک دروغ میگویند. در طول این شش دهه، بهانههای گوناگونی برای توجیه اقدامی به کار گرفته شده که طبق کنوانسیونها و قوانین بینالمللی، در زمره نسلکشی طبقهبندی میشود. اینکه بخواهند مسئولیت عواقب یک محاصره شدید را به گردن دولت یا ساختار قانون اساسی بگذارند بسیار منافقانه است؛ ساختاری که مردم کوبا بارها در همهپرسیهای آزاد به آن رای دادهاند. این محاصره شامل اقدامات شبهجنگی و معادل محاصره دریایی است؛ مانند محاصره انرژی یا اقداماتی که قوانین بینالمللی و هنجارهای شناختهشده تجارت جهانی را به شدت نقض میکند، نظیر تهدید و ارعاب شرکتهای کشتیرانی حملکننده کالا به کوبا. در همین لحظه، بیش از ۷۰۰۰ کانتینر حاوی مواد غذایی، دارو و تجهیزات پزشکی به دلیل همین تهدیدها و ارعاب در بنادر مختلف، از جمله در بنادر منطقه خود ما، متوقف شدهاند و نمیتوانند به دست خانوادههای کوبایی برسند.
بدتر از همه، پیامدهای بسیار ناگوار انسانی است که دردناکترین و شاخصترین آمار آن، احتمالاً دو برابر شدن نرخ مرگومیر نوزادان است؛ یعنی آمار نوزادانی که زنده متولد میشوند اما به دلیل شرایط ناشی از محاصره جان خود را از دست میدهند، آن هم در کشوری که از یک نظام بهداشت و درمان عمومی با اعتبار جهانی برخوردار است. این موضوع به خوبی گویای واقعیت جاری است. دولت ایالات متحده و وزارت امور خارجه این کشور حتي این مسئله را به عنوان به اصطلاح «خسارت جانبی» تلقی نمیکنند—که خود مفهومی غیرقابل قبول و مجرمانه است—چرا که آثار انساندوستانه ناشی از این اقدامات افراطی، بخشی از یک طراحی عامدانه و کاملاً خونسردانه است. وزیر امور خارجه آمریکا که بارها با انکار وجود محاصره و محاصره انرژی دروغ گفته است، همین چند روز پیش اعلام کرد که هر راه فراری را که دولت کوبا پیدا کند مسدود خواهند کرد و تمام شیرهایی را که میتواند از خفگی ناشی از شرایط سخت محاصره بکاهد، خواهند بست. بسیار شرورانه است که چنین شرایطی را ایجاد کنند و سپس تلاش کنند دولت و مردم ما را مقصر این پیامدهای سهمگین انسانی جلوه دهند.
نینا بلودو: هر ساله در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تقریباً تمامی کشورهای جهان به نفع لغو محاصره کوبا توسط آمریکا رای میدهند. پس از هر رایگیری، شاهد هستیم که دهها دیپلمات برای احوالپرسی به سراغ هیئت کوبایی میآیند. در گفتگوهای غیررسمی با آنها چه میگذرد؟ چه چیزی مانع میشود که این کشورها تحریمهای یکجانبه آمریکا را نادیده بگیرند؟
برونو رودریگز: یک افکار عمومی و اراده فراملی اثباتشده وجود دارد که تنها در رایگیریهای سالانه برای قطعنامهای که مستقیماً و بدون قید و شرط از ایالات متحده میخواهد به محاصره پایان دهد، خلاصه نمیشود. ابراز مخالفتها و مخالفت با این سیاست خصمانه و تحریمی، در سراسر جهان و حتی در داخل خود ایالات متحده بسیار فراوان است. بر کسی پوشیده نیست که اکثریت شهروندان آمریکایی با اعمال محاصره مخالفند. در افکار عمومی شبکههای اجتماعی، پژوهشی که در ماه ژوئیه انجام شد نشان میدهد تنها اقلیت بسیار کوچکی از محاصره انرژی یا تهدیدهای نظامی علیه کوبا پشتیبانی میکنند.
در سازمان ملل متحد، و نه تنها در موضوع محاصره، هیئت کوبایی گاهی مسئولیت سنگینی بر عهده دارد تا به نوعی به عنوان سخنگوی جنوب جهانی یا بسیاری از کشورهای دیگر عمل کند. کوبا میتواند با آزادی کامل سخن بگوید، سیاست خارجی کاملاً مستقل و مقتدرانهای داشته باشد و اغلب به این دلیل مورد تمجید قرار میگیرد که آنچه را بسیاری میاندیشند و اکثریت کشورهای عضو سازمان ملل به آن باور دارند، به صورت مستقیم بیان میکند. این اتفاق در چنین رایگیریهایی یا حتی در نشست فوقالعاده ۷ ژوئیه که برای بررسی این موضوع خارج از تقویم معمول برگزار شد، رخ میدهد. یک اذعان بینالمللی واضح وجود دارد که سیاست محاصره، غیرقانونی، مجرمانه، دارای آثار نسلکشی بر مردم کوبا، مصداق مجازات دستهجمعی، ناقض حقوق بینالملل از جمله حقوق بشردوستانه، و منسوخ شده است. این سیاست در مبانی جنگ سرد ریشه دارد، با اراده جامعه بینالمللی، رایدهندگان و مالیاتدهندگان آمریکایی و همچنین کوباییهای مقیم ایالات متحده در تعارض است. و از آنجا که کارکردی فراملی دارد، به حاکمیت و استقلال تمام کشورها بدون استثنا آسیب میزند. این اقدام نه تنها منافع واقعی ملی ایالات متحده، بلکه منافع همه ملل و کسبوکارهای آنها را تحت شعار قرار میدهد.
در گذشته، اتحادیه اروپا قوانین و راهکارهای پادتکنی را تدوین کرد که دولتش را موظف میساخت از منافع شرکتهای خود در برابر اجرای غیرقانونی قوانین آمریکا یا تعمیم صلاحیت دادگاههای آمریکایی به فراتر از مرزهایش محافظت کند. با این حال، اتحادیه اروپا و دولتهای اروپایی که مجموعهای تاثیرگذار در عرصه بینالمللی هستند، این قوانین پادتکن خود را با قاطعیت اجرا نمیکنند. آنها بسیار دستبهعصا و محافظهکارانه از منافع خود در برابر تجاوزات رقیبشان دفاع میکنند. بدتر از آن، به باور من، این است که کوبا امروز نه تنها نماد پایداری است، بلکه نقطه عطفی بینالمللی در قبال نظم جهانی به شمار میرود. اگر به یک ابرقدرت هستهای اجازه داده شود که برای تغییر نظام سیاسی یک کشور کوچک و مستقل تلاش کند، شرایطی ایجاد میشود که امکان تکرار همین رفتار را برای هر کشور دیگری در کره زمین فراهم میسازد.
هلن یافه: همانطور که اشاره کردید، از اوایل سال ۲۰۲۶، ترامپ دو فرمان اجرایی صادر کرد که کوبا را به عنوان تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا معرفی کرده و عملاً محاصره نفتی را اعمال میکند. این افزایش خصومت و تجاوز علیه کوبا از سال ۲۰۲۶ را چگونه تحلیل میکنید؟
برونو رودریگز: این را باید از دولت ایالات متحده بپرسید. آنها تلاش میکنند این سیاست را با بهانهها و دروغها توجیه کنند. اگر این اقدامات پیامدهای بسیار جدی انسانی و اقتصادی نداشت، ادعای اینکه جزیرهای با این اندازه میتواند تهدیدی برای قدرت اصلی هستهای جهان باشد، اصلاً جدی به نظر نمیرسید. واقعیت این است که آنها دروغ میگویند. کوبا تهدیدی برای امنیت ملی یا اقتصاد ایالات متحده نیست و نمیتواند باشد؛ دشمن نیست و قصد ندارد به چنین چیزی تبدیل شود. پیوندهای بسیار عمیق فرهنگی و چندوجهی میان مردم آمریکا و کوبا وجود دارد. اما دولت آمریکا برای توجیه سیاستهای بیرحمانهای که علیه مردم ما اعمال میکند، به شدت نیازمند بهانهتراشی است.
همین وضعیت درباره اتهامات وارد شده به کوبا مبنی بر حامی دولتی تروریسم نیز صادق است. این اقدامات نشاندهنده عدم جدیت دولت ایالات متحده است. یک رئیسجمهور تصمیمی میگیرد، رئیسجمهور بعدی در دوره اول خود آن را لغو کرده و دوباره کوبا را در این فهرست قرار میدهد، رئیسجمهور بعدی عکس آن را انجام میدهد و در اولین روز حضورش در کاخ سفید، رئیسجمهور فعلی همان کار قبلی را تکرار میکند؛ فرآیندی که ادعا میشود حاصل مشورتهای بینسازمانی و مدارک موثق است! این مسئله نه تنها نشاندهنده استدلالی کاملاً نادرست است، بلکه پیامدهای بسیار سنگینی از نظر سیاسی، امنیت ملی و همچنین بشردوستانه برای کوبا دارد. تمام جهان به کذب بودن آن اذعان دارند. و البته هیچ کمکی به منافع واقعی ملی ایالات متحده نمیکند؛ منافعی که میتواند از یک رابطه نرمال بر پایه حسن همجواری، همکاری، تجارت و سرمایهگذاری با کشوری کوچک و همسایه بهرهمند شود.
نینا بلودو: پیامدهای این اقدامات از نظر اقتصادی و اجتماعی، به عنوان نمونه بر تجارت بینالملل و نظام سلامت چه بوده است؟
برونو رودریگز: موضوع تنها یک اقدام واحد نیست، بلکه زنجیرهای از اقدامات قهرآمیز حاصل از انباشت تاریخی شش دهه است که خسارات فوقالعادهای به اقتصاد کوچک کوبا وارد کرده است. تحریمها به ویژه از نیمه دوم سال ۲۰۱۹ به بعد به سطوح بیسابقهای تشدید شد، اگرچه برخی اقدامات پیش از آن آغاز شده بود. در اوج همهگیری کووید-۱۹، زمانی که دولت آمریکا رژیم تحریمهای خود را تقریباً برای تمامی کشورهای تحت تحریم تسهیل کرد، اقدامات مضاعفی را علیه کوبا اعمال نمود، از جمله ایجاد مانع در خرید دستگاههای تنفس مصنوعی و اکسیژن پزشکی. این کشور از ویروس به عنوان یک متحد فرصتطلب برای تشدید شرایط محاصره استفاده کرد.
ژانویه ۲۰۲۶ نقطه عطف دیگری بود؛ زمانی که دولت آمریکا در عمل محاصره انرژی ایجاد کرد که کاملاً معادل محاصره دریایی و یک اقدام جنگی است. حتی پیش از آن، با حضور شناورهای نظامی و تهدیدهای نظامی علیه کشورهای حوزه کارائیب، از رسیدن سوخت به کوبا جلوگیری کرده بود. اگر کوبا امروز میتوانست حتی حداقل سوخت مورد نیاز خود را تامین کند، قطعی برق به ۲ تا ۳ ساعت در روز کاهش مییافت. آبرسانی به مردم به میزان قابل توجهی بهبود مییافت. من تصاویری را در سازمان ملل نشان دادم که اتاق عملی را به تصویر میکشید که نور آن تنها توسط تلفنهای همراه کادر درمان تامین میشد. وضعیت غذایی بسیار بهتر از این بود.
آنها به طور مداوم دروغ گفتهاند، به ویژه وزیر امور خارجه، زمانی که ادعا کرد کوبا سوخت رایگان دریافت میکند. این کاملاً نادرست و یک دروغ محض است. کوبا سوخت را تحت شرایط عادی تجارت بینالملل دریافت میکرد؛ در برخی موارد بر اساس صدور خدمات پزشکی و در موارد دیگر به دلیل ریسکی که خصومت آمریکا برای کشورها ایجاد میکرد، سوخت را تحت شرایطی دشوارتر از بازار بینالمللی خریداری میکرد. اما امروز واقعیت این است که محاصره انرژی پیامدهای فوقالعاده سنگینی برای مردم و اقتصاد ما دارد و اکنون با اقدامات مستقیم برای جلوگیری از رسیدن کشتیهای تجاری به کوبا همراه شده است؛ نه تنها کشتیهای حامل سوخت، بلکه کشتیهای حامل کالاها و محصولات از هر دست. بسیاری از این محصولات توسط شرکتهای خصوصی کوچک و متوسط کوبایی خریداری و پرداخت شده بودند. شرکتهای کشتیرانی که این کانتینرها را به کوبا منتقل نمیکنند، پیمانها و تعهداتی را که بر اساس مبالغ دریافتی امضا کرده بودند، به صراحت نقض میکنند. و این کانتینرها مستقیماً با شرایط زیستی و انسانی مردم ما در ارتباط هستند.
نینا بلودو: دولت آمریکا کوبا را به حمله نظامی تهدید کرده است. آیا این یک جنگ روانی است یا باور دارید که آنها در حال برنامهریزی برای یک تجاوز نظامی هستند؟
برونو رودریگز: این تهدیدی است که ما آن را جدی میگیریم؛ بسیار جدی، و فوقالعاده خطرناک است. باید دید چه بر سر نظم بینالمللی فعلی خواهد آمد اگر به یک ابرقدرت هستهای اجازه داده شود به جزیرهای کوچک حمله کند تا نظام سیاسی و دولت آن را تغییر دهد. ثانیاً، اینها فقط ادعاهای کلامی نیستند، بلکه علنی بیان میشوند. رهبران آمریکا این را میگویند؛ وزیر امور خارجه، وزیر جنگ و سایر مقامات دولت آمریکا بارها اعلام کردهاند که گزینه نظامی علیه کوبا و تجاوز مستقیم نظامی، از جمله گزینههای روی میز رئیسجمهور برای تصمیمگیری است. اگرچه عناصر تبلیغاتی و جنگ روانی در آن وجود دارد، اما علنی و مشخص است که تدارکات واقعی برای تجاوز نظامی علیه کوبا در حال انجام است.
بدون شک مردم ما به هر قیمتی و با هر عواقبی، از استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی میهن خود دفاع خواهند کرد. این یک اقدام واقعاً فاجعهبار خواهد بود که باعث از دست رفتن جان کوباییها و جوانان آمریکایی میشود که به جنگی فرستاده میشوند که هیچ ارتباطی با آنها ندارد. این کار باعث حمام خون شده و همزمان بیثباتی منطقهای ایجاد میکند. ایالات متحده هرگز نخواهد توانست به هدف خود یعنی اشغال، آرامسازی و کنترل کشور ما دست یابد؛ امری که به اذعان بسیاری از تحلیلگران جدی آمریکایی و اروپایی، غیرممکن است. این اقدام همچنین باعث بیثباتی منطقهای در سراسر دریای کارائیب، خلیج مکزیک، مسیرهای تجاری، مسیرهای هوایی و برای کشورهای همسایه کوبا خواهد شد، نه فقط برای ایالات متحده. دولت آمریکا مسئولیت مجرمانه و نسلکشی، از دست رفتن شدید اعتبار و تعمیق انزوای بینالمللی را به دلیل سیاست محاصره و خصومت خود علیه کشور ما به دوش خواهد کشید.
ما با تمام واقعبینی، طبق سنت کوباییها خود را برای دفاع از کشورمان آماده میکنیم و امیدواریم هرگز چنین اتفاقی نیفتد. ما خستگیناپذیر تلاش میکنیم تا هرگونه بهانهای را از بین ببریم و از ایجاد شرایطی توسط دولت آمریکا که بتواند منجر به تشدید تنشهای دوجانبه شود، جلوگیری کنیم. اما در عین حال گفتهایم و با تمام قاطعیت تکرار میکنیم که از حق خود برای تعیین سرنوشت به هر قیمتی دفاع خواهیم کرد. این به نفع سازمان ملل متحد و شورای امنیت آن خواهد بود. مجمع عمومی در ۷ ژوئیه در دهها سخنرانی نمایندگان کشورهای عضو از همه مناطق، علیه هرگونه ماجراجویی نظامی علیه کوبا سخن گفت. آنها همچنین خواستار پایان دادن به محاصره انرژی و تعقیب حملونقل دریایی به مقصد کوبا شدند.
من منقاد شدهام که جهان و بشریت به یک همپیمانی گسترده از اراده همه انسانهای شریف، همه دولتها و همه ملل نیاز دارد تا از تزلزل نظم بینالمللی جلوگیری کند؛ فرآیندی که زمین را به سمتی سوق میدهد که بشریت دههها پیش از آن عبور کرده بود: غارت، فتح، اشغال سرزمینها، اشغال پایگاههای استراتژیک، گسترش تسلیحات بسیار مرگبار یا خودکار، توسعه مسابقه تسلیحاتی بر خلاف منافع همه ملل، و خطر گسترش مسابقه تسلیحاتی به فضای ماورای جو و خطر زمستان هستهای ناشی از وجود انبارهای عظیم هستهای. حتی انفجار صد کلاهک هستهای باعث نابودی نسل بشر خواهد شد. من اطمینان دارم که پیوند سازمانهای بینالمللی، دولتها، پارلمانها، نیروهای سیاسی، جنبشهای مردمی و نهادهای جامعه مدنی تدریجاً شکل خواهد گرفت تا این مسار را که تهدیدی واقعی و مفرط برای حیات بشریت روی کره زمین است، متوقف کند.
کوبا با وجود اینکه جزیرهای کوچک است، به نوعی نماد تبدیل شده است. تاریخ آن را به نمادی بینالمللی از استقلال، سرکشی در برابر ظلم و بیعدالتی و همچنین نماد همبستگی تبدیل کرده است. در دهها کشور، کوبا دست همبستگی دراز کرده است؛ در جریان همهگیری کووید-۱۹ به ویژه در ایتالیا یا آندورا. بنابراین ما احساس میکنیم کوبا به هیچ وجه تنها نیست، آرمان کوبا از همبستگی گسترده بینالمللی برخوردار است و ما اطمینان داریم که جامعه بینالمللی هرگونه ماجراجویی نظامی علیه کوبا را متوقف خواهد کرد و پایان دادن به این سیاستهای نسلکشانه را که باعث مرگ و میر میشوند الزامی خواهد ساخت؛ حتی اگر با بمبباران همراه نباشد، از جمله محاصره کامل انرژی یا جلوگیری از ورود کالاهای اساسی برای مردم ما.
هلن یافه: مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، یکی از مدافعان اصلی اتخاذ خطمشی سرسختانهتر علیه کوبا است. او اخیراً به آکسیوس گفت: «هر بار که آنها مکانیسم جدیدی برای فرار از این طناب دار ایجاد میکنند، ما صرفاً آن را تنگتر میکنیم.» در عین حال، او افتخار کرد که دولت آمریکا ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به مردم کوبا ارائه کرده است. برای درک بهتر این موضوع، کوبا گزارش میدهد که محاصره آمریکا سالانه بین ۷ تا ۸ میلیارد دلار برای این کشور هزینه دارد. آیا میتوانید درباره این مواضع متناقض اظهار نظر کنید؟
برونو رودریگز: محاصره کوبا روزانه بیش از ۹۰۰ هزار دلار، یعنی روزانه نزدیک به ۱ میلیون دلار خسارت وارد میکند. این هزینهای است که هر روز محاصره به کوبا تحمیل میکند. این همان وزیر امور خارجهای است که اگر به مواضع اخیرش نگاه کنید، ادعا میکند محاصره وجود ندارد و محاصره انرژی هم واقعی نیست. جالب است، چون او مستقیماً با شخص رئیسجمهور آمریکا یا سخنگوی او در این مسائل تناقض دارد.
چه کسی از نابودی اقتصاد کوبا و ویرانی کشور ما سود میبرد؟ تنها گروه کوچکی از سیاستمداران فاسد که عمدتاً در جنوب فلوریدا مستقر هستند و پیش از هر چیز با انگیزه انتقامجویی از انقلاب کوبا حرکت میکنند. آنها افکار و گناهان کسانی را به ارث بردهاند که در دیکتاتوری خونین فولخنسیو باتیستا خدمت میکردند؛ کسانی که با تمام توان دزدی کردند و از فساد آن دوران بهرهمند شدند. مهاجرتی از جنایتکاران متعدد و جنایتکاران جنگی. امروز آنها دلایل انتقام، کینهتوزی و بازگرداندن کشور ما به دهه ۱۹۵۰ را مطرح میکنند. آنها کسانی هستند که رادیکالترین و افراطیترین مواضع را نمایندگی میکنند. آنها همان کسانی هستند که بیشترین فشار را برای ماجراجویی نظامی آمریکا علیه کوبا وارد میکنند، بدون اینکه به عواقب وحشتناک آن بپذیرند.
همچنین سیاستمدارانی در آمریکا وجود دارند که میخواهند گزینهای را که تجربه تاریخی کوبا در برابر سرمایهداری خشن و ارتودوکسترین نوع نئولیبرالیسم و همچنین در برابر جریانهای فاشیستی و نئوفاشیستی ایجاد میکند، نابود کنند. آنها از وجود الگویی جایگزین برای آنچه میخواهند در سراسر جهان تحمیل کنند و در سالهای اخیر به بسیاری از کشورها تحلیم کردهاند، عصبانی هستند. کوبا چشماندازی از کثرت فرهنگها، کثرت اندیشه، کثرت الگوهای سیاسی بر اساس شرایط تاریخی و حق مردم برای تعیین سرنوشت را ارائه میدهد. تنها آن گروه کوچک میتواند ابتدا از سیاستهای فعلی دولت آمریکا و سپس از تشدید یا وخامت مناقشه دوجانبه سود ببرد. چرا که پیشبرد فرآیند عادیسازی روابط بر اساس لغو محاصره و تهدیدها علیه کشور ما، کاملاً به نفع مردم ایالات متحده، مالیاتدهندگان، انتخابکنندگان دولتها و همچنین کوباییهای ساکن آنجاست.
درباره کمکهای بشردوستانه: ما کشوری هستیم که همکاریهای بشردوستانه بینالمللی قابل توجهی ارائه دادهایم و امروز نیز به عنوان یکی از تامینکنندگان همکاریهای پزشکی بینالمللی در مناطق مختلف کره زمین باقی ماندهایم. امروز کوبا احتمالاً مهمترین تامینکننده همکاریهای پزشکی بینالمللی تحت چارچوب همکاریهای جنوب-جنوب در جهان است. این همکاریها نیز کاملاً با انگیزههای سیاسی مورد تعقیب و فشار قرار گرفته است. کوبا همواره همکاریها و کمکهای بینالمللی را پذیرفته است، کمکهایی که مردم ما در شرایط بسیار دشوار امروز به شدت به آن نیاز دارند.
خبر اختصاص ۱۰۰ میلیون دلار، تا جایی که به یاد دارم، در واتیکان اعلام شد. اما در آن زمان، چنین چیزی اصلاً وجود خارجی نداشت. نه با کلیساهای کوبا و نه با دولت کوبا هیچ تماسی گرفته نشده بود. و در همانجا، در واتیکان اعلام شد که دولت کوبا از دریافت این ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه امتناع ورزیده است! پیش از این، پیشنهاد کمک ۳ میلیون دلاری مطرح شده بود که تحویل داده شد و به بهبود وضعیت تعداد محدودی از خانوادههای کوبایی کمک کرد، چرا که ما درباره جمعیتی بزرگ صحبت میکنیم. سپس بسته کمک ۹ میلیون دلاری پیشنهاد شد که بعداً گفته شد ۶ میلیون دلار است و تا کنون تنها بخش کوچکی از آن تحویل داده شده است. از آن ۱۰۰ میلیون دلار، تنها کمک برای ۷۰۰ خانواده دریافت شده است—کمکی ناچیز برای ۷۰۰ خانواده. مسائل بشردوستانه و به ویژه کمکهای انسانی هرگز نباید برای انگیزههای سیاسی و ایجاد دستکاری و فضاسازیهای سیاسی مورد استفاده قرار گیرد. اما دولت ما، همراه با کلیساهای کوبا، همچنان آماده است تا دریافت این کمکها را به نفع مردممان تسهیل کند.
هلن یافه: وزارت امور خارجه آمریکا اخیراً گزارشی با عنوان «کوبا، پایتخت کمونیسم قرن بیست و یکم» منتشر کرده که کوبا را به عنوان یک نیروی مخرب جهانی توصیف میکند که دهههاست چپگرایان آمریکا و بینالملل را هدایت کرده است. این گزارش در context بازتأکید بر دکترین مونرو و بازگشت دولتهای راستگرا در بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین منتشر میشود. چندین دولت روابط دیپلماتیک خود را با کوبا قطع کردهاند. پیامدهای این چرخش به راست برای کوبا و منطقه چیست؟ پاسخ شما به گزارش وزارت امور خارجه چیست؟
برونو رودریگز: دادن پاسخی جدی به چنین سند ضعیفی دشوار است. خیلی دوست دارم بدانم از کدام برنامه هوش مصنوعی برای تولید این سند استفاده شده است. من تمامی نزدیک به ۱۰۰ صفحه آن را خواندهام. انرژی زیادی از من گرفت تا به پایان آن برسم، زیرا ملغمهای از دروغها، ادعاهای مجعول و دستکاریهاست که با کیفیتی بسیار نازل و بدون کمترین دقت علمی تهیه شده است. من اطمینان دارم دیپلماتهای جدی و حرفهای در وزارت امور خارجه باید از اینکه نهاد متبوعشان چنین شبنامهای را منتشر کرده، شرمسار باشند. بسیاری از تحلیلگران بینالمللی مرا از استدلال زیاد درباره ادعاهای کذب آن معاف میکنند. اما حتی در میان بیانیههای رسمی دولت آمریکا، شرایط نظم بینالمللی و ادعاهای مطرحشده در دستورالعملهای امنیت ملی و دفاعی آنها درباره اینکه رقبای استراتژیکشان چه کسانی هستند و دشمنان استراتژیکشان چه کسانی میتوانند باشند، معرفی کوبا به عنوان منشا تمام شرور و کشوری که قادر به سرنگونی دولت آمریکاست، جایی برای یک گفتگو جدی باقی نمیگذارد.
اما در دوران مککارتیسم و در فرآیندهایی که به جنگ جهانی دوم و شکلگیری فاشیسم انجامید، ادعاهای مزخرفی از این دست مطرح میشد و کسانی هم بودند که آنها را باور میکردند. در اوایل دهه ۱۹۶۰، عملیاتی از سوی سیا این دروغ را ترویج کرد که دولت کوبا قصد دارد ولایت والدین بر فرزندان را سلب کند. این موضوع باعث شد ۱۴ هزار کودک به تنهایی به ایالات متحده، به پرورشگاهها و خانههای متقاضیان فرستاده شوند، آن هم بر اساس یک دروغ بیپایه. با این حال کسانی بودند که آن را باور کردند. بنابراین نباید روش به سبک گوبلز را که دولت آمریکا دنبال میکند دستکم گرفت؛ روشی که بر مالکیت و کنترل بسترهای بزرگ فناوری متکی است که امروز نه تنها بر اطلاعات، بلکه بر رفتار و قدرت تفکر انتقادی مردم در سطح جهانی تاثیری شگرف دارد. من گفتهام که اگر جوانان و شهروندان در آمریکا اطلاعات درستتر و دقیقتری دریافت میکردند، مانع از اجرای این سیاستهای ظالمانه توسط دولتشان علیه کوبا و سایر نقاط میشدند.
من ادعاهای مطرحشده در آنجا را کاملاً رد میکنم؛ ادعاهایی که هدف بسیار خطرناکی را دنبال میکنند: از یک سو توجیه تهدید نظامی علیه کوبا، توجیه مجازات دستهجمعی و جنایت نسلکشی، و از سوی دیگر توجیه سرکوب و تعقیب نهادهای جامعه مدنی آمریکا—که برخی از آنها با کوبا همبستگی داشتهاند، برخی سفر به کوبا را سازماندهی کردهاند و برخی دیگر نه—در قالب سیاستی که ماهيتاً سرکوبگرانه و نقض آزادیهای مدنی و حقوق بشر است. دولت آمریکا نه تنها مانع سفر شهروندان خود به کوبا میشود و آزادی سفر آنها را سلب میکند، بلکه اخیراً سرکوب بیسابقهای را در دانشگاهها و اقدامات دور از تمدن را علیه اندیشه و بخشهای دانشگاهی آگاه در آمریکا هدایت کرده است. بنابراین، این گزارشی مضحک و دروغین است. با این حال، باید اهدافی را که در خدمت آن است جدی گرفت، از جمله نژادپرستی و بیگانه هراسی عمیق، تعقیب مهاجران، و استفاده از این ابزارهای مککارتیستی و سرکوبگرانه توسط نیروهای راست افراطی علیه پیشرفتخواهی به طور کلی و علیه خود مردم آمریکا.
درست است که تاریخ فراز و نشیبهایی دارد و فرآیندی حلزونیشکل است. این موضوع را باید از منظر تاریخی و دیالکتیکی تحلیل کرد. اما هرگز نباید انباشت تاریخی به نفع پیشرفتخواهی، عدالت اجتماعی، غلبه بر نئولیبرالیسم و جهانیسازی نئولیبرالی، و غلبه بر اشکال غیرمنطقی و غیرپایداری از تولید و مصرف را که حیات کره زمین را به خطر میاندازند، دستکم گرفت. این چرخشها به سمت راست در طول زمان رخ میدهند، اما من باور عمیق و خوشبینی دارم که یک انباشت تاریخی مثبت در حال شکلگیری است. تحت هر شرایطی، کوبا روابط بسیار عمیقی با تمامی ملل آمریکای لاتین و کارائیب حفظ کرده است، زیرا این روابط ماهيتاً فرهنگی و بر پایه پیوندهای عاطفی است. هیچ وضعیت سیاسی و هیچ دولتی—که همه دولتها رفتنی هستند—نمیتواند بر این پیوندهای عمیق اثر بگذارد. مردم به زودی خواهند فهمید که چگونه دولتهای نئولیبرال و راست افراطی دستاوردهای اجتماعی بهدستآمده در دورههای گذشته را از بین میبرند. در نهایت، آنها با بیآبرویی کامل به پایان خواهند رسید.
ما اطمینان داریم که پیوندهای ما با تمامی ملل آمریکای لاتین و کارائیب و همچنین با اکثر دولتهای آنها همچنان پیش خواهد رفت. کشورهایی وجود دارند که کوبا تاریخی طولانی و رابطهای بسیار نزدیک با آنها داشته و دارد. مردم کوبا به همین ترتیب پیوندهای فرهنگی و روابط عمیقی با مردم ایالات متحده دارند و این موضوع را نیز نمیتوان نادیده گرفت. برخی دولتهای راستگرا با تبعیت کامل از دولت آمریکا عمل کردهاند. آنها بر خلاف تاریخ، سنت و خواستهها و احساسات ملتهای خود رفتار کردهاند. آنها به زودی خواهند رفت و کسی آنها را به یاد نخواهد آورد.
نینا بلودو: وقتی درباره محاصره صحبت میکنیم، معمولاً تنها به هزینههای آن برای کوبا میاندیشیم، اما خساراتی نیز برای مردم ایالات متحده و کل جهان وجود دارد. ممکن است درباره این خسارات توضیح دهید؟
برونو رودریگز: خب، من پیشتر اشاره کردم که محاصره کوبا به منافع همه مردم روی کره زمین آسیب میزند، زیرا نقض قوانین ملی، برابری حاکمیتی و استقلال همه کشورهاست؛ چرا که به منافع ملی همه کشورها بدون استثنا لطمه میزند. به منافع فعالان اقتصادی، بخشهای مختلف اجتماعی، فرهنگی، دانشگاهی و علمی آنها در تمامی زمینهها آسیب میرساند و خسارات اقتصادی نیز به همراه دارد. دولت آمریکا بارها به اعمال اقدامات قهرآمیز علیه سایر کشورها متوسل میشود، در حالی که ظرفیت خود را برای توسعه مبادلات اقتصادی با همان کشوری که مانع پیوند دیگران با آن میشود، حفظ میکند. این بسیار معنادار است. در مورد اروپا، برای نمونه در زمینه گاز، سوخت یا سایر حوزههایی که آمریکا تلاش کرده از شرایط ژئوپلیتیکی سوءاستفاده کند تا شرایط بسیار سختی را بر دولتها و مردم اروپا تحمیل کند. این اتفاق در مورد تعرفهها و زمینههای مختلف رخ داده است. بنابراین میگویم برای هر ملتی خسارت وجود دارد—خسارت سیاسی، اخلاقی، و خسارت از منظر حقوق بینالملل و داخلی—در جهت تحمیل احکام دادگاههای آمریکایی در مسائلی که هیچ صلاحیتی در آنها ندارند، یا تلاش برای وادار کردن شرکتها یا افراد کشورهای ثالث به پیروی از قوانین فراملی آمریکا. این امر خسارت واقعی به آن ملل وارد میکند.
ثانیاً، در مورد ایالات متحده و بسیاری کشورهای دیگر، این مسئله آنها را از دستاوردهای علمی محروم میکند—و من این را با فروتنی میگویم—دستاوردهایی که در حال حاضر منحصر به کوباست: به عنوان نمونه در زمینه واکسنهای درمانی علیه سرطان؛ در زمینه داروهای جدید و درمانهای دیابت و زخم پای دیابتی؛ و برای درمان بیماریهای آسیبزننده به اعصاب از جمله آلزایمر. چرا مردم در ایالات متحده نباید بتوانند از این درمانها بهرهمند شوند که بسیار ارزانتر بوده و کارایی آنها بیشتر از موارد مشابه در آمریکا به اثبات رسیده است؟ تعقیب همکاریهای پزشکی بینالمللی کوبا توسط آمریکا تلاش میکند کشورهای توسعهیافته—که این همکاریها در آنجا وجود دارد—و کشورهای جنوب جهانی، به ویژه جمعیتی را که تنها خدمات پزشکی دسترسیپذیر برای آنها در مناطق دورافتاده توسط پزشکان کوبایی ارائه میشود، از این خدمات محروم کند.
کوبا امروز یکی از مدرنترین و رقابتیترین صنایع جهان را در زمینههای زیستپزشکی و داروسازی دارد. چه تعداد از کشورهای اروپایی توانستند به سرعت واکسنهای اختصاصی خود را علیه کووید-۱۹ تولید کنند؟ کوبا در زمانی کوتاه و با حداقل امکانات توانست پنج واکسن تولید کند. با این حال، امروز شرکتهای وابسته به آمریکا در بخشهای پزشکی و دارویی و به طور کلی شرکتهای ثبتشده در اروپا مجبورند از مقررات محاصره علیه کوبا پیروی کنند. شرکتهای بزرگ بینالمللی نیز به همین ترتیب. بنابراین ماهیت فراملی محاصره—که علیه مردم کوبا مصداق نسلکشی است، حتی بدون فرو ریختن بمبها، اما با ایجاد مرگ و رنج—به همه ملل روی زمین آسیب میرساند. به همین دلیل است که با مخالفت تقریباً یکپارچه در سطح بینالمللی مواجه میشود.
هلن یافه: به پرسش پایانی میرسیم. در طول نزدیک به ۷۰ سال مناقشه، هر رئیسجمهوری در آمریکا تلاش کرده تا باعث تغییر نظام در کوبا شود. هیچیک موفق نشدهاند. این واقعیت درباره کارآمدی واقعی این سیاست و تابآوری نظام کوبا چه چیزی به ما میگوید؟
برونو رودریگز: یکی از سناتورهای برجسته راستگرای آمریکایی، سیاست خصمانه و محاصره علیه کوبا را زیر سوال برد. او گفت—در آن زمان ۵۰ سال گذشته بود—: «پنجاه سال اجرای یک سیاست شکستخورده باید هر کسی را به فکر یافتن سیاستی دیگر بیندازد.» زیرا واقعیت این است که سیاست خصومت و محاصره، ایالات متحده را حتی یک میلیمتر به اهدافی که اعلام کرده، از هر نوعی که باشد، در قبال کشور ما و کوبا نزدیکتر نکرده است. هر قدر هم که اقدامات آنها افراطی باشد، کارساز نخواهد بود و دولت فعلی یا هر دولت دیگری را به اهدافی که برای خود تعیین کرده نزدیکتر نخواهد کرد؛ اهدافی که شامل بازگرداندن سلطه بر کوبا، بازگرداندن کوبا به بدترین سالهای سرمایهداری نوکرمآبانه و کاملاً وابسته، و واگذاری کشور به شرکتهای آمریکایی است، همانطور که برای نصف قرن بود. یا اجازه بازگرداندن اراذل و اوباش، دزدان و شکنجهگران دوران باتیستا به کوبا که در جنوب فلوریدا مستقر شدند. اینها اهدافی است که دولت آمریکا هرگز به آنها دست نخواهد یافت، هر قدر هم که تلاش کند، با وجود اینکه باید اذعان کنیم که ظرفیت ایجاد خسارات عظیمی را به کشور ما دارد، همانطور که امروز انجام میدهد.
برخی دولتهای آمریکا تلاش کردهاند تغییراتی در روابط دوجانبه ایجاد کنند. من نمیخواهم از رئیسجمهور خاصی نام ببرم. باید بگویم آن تجربیات نشان داد، پیش از هر چیز، پیشرفت در روابط دوجانبه، کاهش یا پایان دادن به برخی از شدیدترین اقدامات محاصره علیه کوبا ممکن است، و گفتگو و یافتن راهحل برای برخی مشکلات دوجانبه از طریق مذاکره امکانپذیر است. همچنین نشان داد که کوبا شریکی جدی است که به تعهدات خود پایبند است، سر قول خود میماند و بازیگری جدی در عرصه بینالمللی است. این تجربیات همچنین نشان داد که اجماعی گسترده میان مردم کوبا و مردم آمریکا به نفع عبور از این سیاستهای قهرآمیز و محاصره، و حمایت از پیوندهای گفتگو، تجارت و همکاری وجود دارد که به نفع هر دو ملت خواهد بود.
ما بارها اعلام کردهایم و مجدداً تکرار میکنم که دولت کوبا آمادگی دارد گفتگوها را با دولت آمریکا بر اساس اصول پذیرفتهشده حقوق بینالملل ادامه دهد: برابری حاکمیتی، موقعیت برابر، احترام متقابل، منافع متقابل برای هر دو ملت، بدون مداخله در امور داخلی یکدیگر و بدون پیششرط. و آن تجربیات در دهههای گذشته نیز نشان داد که منافع مهمی برای دولت آمریکا در رابطه با مردم خودش به همراه داشت. به عنوان نمونه، ۴۰۰ هزار شهروند آمریکایی و همین تعداد از کوباییهای مقیم آمریکا در سال ۲۰۱۸ از کوبا بازدید کردند. آنها این تجربه را از نزدیک داشتند و اطلاعات مستقیم و واقعی درباره واقعیت کوبا دریافت کردند. این موضوع همچنین حمایت گسترده مردم آمریکا و کوباییهای مقیم آمریکا، از جمله در جنوب فلوریدا را جلب کرد. بنابراین، من اطمینان دارم که روند تاریخی—خب، اگر با این دولت باشد وقت را صرفهجویی کردهایم، اگر نه، با دولتی دیگر خواهد بود—اما در نهایت، رابطهای متمدنانه، سازنده و محترمانه میان هر دو ملت حاکم خواهد شد و در پیوندهای میان هر دو دولت نیز بروز خواهد یافت.
نینا بلودو: پیش از پایان، آیا نکتهای هست که مایل باشید بفرمایید؟
برونو رودریگز: از حضور شما بسیار سپاسگزارم، و همچنین از اینکه در این روزها در سختیهای ما شریک بودید و علاقهای عمیق نشان دادید نه تنها برای شناخت دقیق کوبا، بلکه برای اطمینان از اینکه شهروندان در سراسر جهان، به ویژه در اروپا و ایالات متحده، اطلاعات درست و کاملی دریافت میکنند.