موج دموکراتیک یا بازآرایی امپراتوری؟ زمان پاسخ خواهد داد
در یک نگاه: پیروزی‌های اخیر حزب دموکرات در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، لزوماً نشانه تغییر در سیاست خارجی این کشور نیست. ساختار دوحزبی قدرت در آمریکا، با وجود اختلافات ظاهری جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها، در قبال غرب آسیا بر اصول مشترکی چون سلطه‌گری، مداخله نظامی و حمایت از اسرائیل استوار است. نویسنده استدلال می‌کند که بدون برچیدن ساختار نظامی ـ امنیتی و اقتصادی حاکم بر سیاست خارجی آمریکا، جابه‌جایی احزاب چیزی جز تغییر مدیران امپراتوری نخواهد بود. معیار واقعی تحول، پایان دادن به حمایت از نسل‌کشی فلسطینیان، سیاست خصمانه علیه ایران و مداخله‌گری در منطقه است.
موج دموکراتیک یا بازآرایی امپراتوری؟ زمان پاسخ خواهد داد
دکتر م. رضا بهنام
ترجمه مجله جنوب جهانی
آیا شاهد پیروزی واقعی نوسازی دموکراتیک هستیم یا صرفاً با بازآرایی بی‌وقفه امپراتوری، این بار زیر مدیریت جدید، روبه‌رو شده‌ایم؟
به‌عنوان شهروند و پژوهشگری که تحقیقات، فعالیت‌های حمایتی و چارچوب اخلاقی زندگی‌اش را وقف جست‌وجوی عدالت و صلح برای مردم فلسطین، ایران، یمن و سراسر غرب آسیا کرده است، در پیروزی‌های اخیر حزب دموکرات در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، دلیل چندانی برای جشن و شادمانی نمی‌بینم.
جشن گرفتن پیروزی‌های سیاسی زمانی قابل درک است که باور داشته باشیم حزب پیروز، گسستی اساسی از وحشت و فجایع وضع موجود ایجاد خواهد کرد.
ستایش حزب دموکرات به معنای نادیده گرفتن خاکسترهای غزه، کشتار میناب در جنوب ایران و میراث خشونت‌بار هشتاد سال سیاست خارجی دوحزبی ایالات متحده در این منطقه است.
هنگامی که اجماع یکپارچه دو حزب را که دهه‌ها بر سیاست آمریکا در غرب آسیا حاکم بوده است بررسی می‌کنیم، شکاف ظاهری میان آن‌ها چیزی جز یک توهم از آب درنمی‌آید. برای کسانی که به حقوق بین‌الملل، حقوق بشر و استعمارزدایی پایبندند، پیروزی دموکرات‌ها به‌هیچ‌وجه تضمین‌کننده اصلاحات سیاسی نیست. این پیروزی به احتمال بیشتر، بیانگر نوعی سازگاری و انطباق است؛ تغییری آرایشی در شیوه اداره امپراتوری آمریکا.
شواهد تاریخی ایجاب می‌کند روایت سیاسی متعارف و دوگانه‌انگارانه‌ای را که انتخابات آمریکا را چارچوب‌بندی کرده است، کنار بگذاریم؛ روایتی که جمهوری‌خواهان را حزبی یک‌جانبه‌گرا و نظامی‌گرا معرفی می‌کند و در برابر آن، دموکرات‌ها را حزبی دیپلماسی‌محور و مدافع حقوق بشر می‌نشاند.
در ارتباط با غرب آسیا، هر دو حزب در چارچوب دکترینی عمل می‌کنند که بر هژمونی نهادی، مداخله‌گری نظامی و سلطه استعماری استوار است.
جمهوری‌خواهان سیاست‌های تجاوزکارانه خود را از طریق یک‌جانبه‌گرایی آشکار و ادبیات جنگ‌طلبانه و بی‌پرده دنبال می‌کنند؛ در مقابل، دموکرات‌ها سیاست‌های مشابهی را پشت نقاب بین‌الملل‌گرایی مبتنی بر قواعد و دیپلماسی نهادی به اجرا می‌گذارند. اما نتیجه نهایی برای مردم غزه، تهران، بیروت یا صنعا یکسان است: خشونت ساختاری، خفه‌سازی اقتصادی و ویرانی نظامی.
میراث فاجعه‌باری که بر رهبری حزب دموکرات، چه در گذشته و چه در زمان حاضر، سایه افکنده است، اجازه نمی‌دهد در موفقیت انتخاباتی این حزب نشانه‌ای از گسست از سیاست خارجی‌ای ببینم که نظام‌های نهادی ریشه‌دار آن را تعیین می‌کنند.
دولت بایدن ـ هریس صرفاً در محاسبات دیپلماتیک خود دچار اشتباه نشد؛ این دولت فعالانه از آنچه نهادهای حقوقی بین‌المللی، سازمان‌های حقوق بشری و پژوهشگران سراسر جهان آن را نسل‌کشی در غزه توصیف کرده‌اند، حمایت کرد و هزینه‌های آن را تأمین کرد.
اکثریت دموکرات‌های کنگره نیز به‌جای مخالفت با جنگ ویرانگر اسرائیل علیه غزه، روند ارسال مهمات به این رژیم را با شتاب تسهیل کردند.
باید به یاد داشته باشیم که این رهبران و نمایندگان حزب دموکرات بودند که در برابر رویدادهای زیر سکوت کردند:
– جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، میلیاردها دلار کمک نظامی بدون هیچ‌گونه قیدوشرطی را تصویب کرد و بدین‌ترتیب تسلیحات سنگین، گلوله‌های توپخانه و بمب‌های هدایت‌شونده دقیق را در اختیار رژیم اسرائیل قرار داد؛ تسلیحاتی که برای کشتار شمار بی‌شماری از فلسطینیان و نابودی زیرساخت‌های غیرنظامی در سراسر نوار غزه به کار گرفته شدند.
– رهبران دموکرات بارها از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل استفاده کردند و سازوکارهای حقوقی بین‌المللی را که برای برقراری آتش‌بس و پاسخگو کردن جنایتکاران جنگی طراحی شده بودند، از کار انداختند.
– دولت و تشکیلات حاکم بر حزب دموکرات تلاش کردند فعالان دانشجویی، دانشگاهیان و شهروندان معترضی را که خواستار پایان دادن به همدستی آمریکا در نابودی زندگی فلسطینیان بودند، بدنام و سرکوب کنند.
حزبی که بدون هیچ‌گونه شرطی تسلیحات فراهم کرده، هزینه‌های جنگ را پرداخته، از نظر اخلاقی از چنین اقداماتی حمایت کرده و زمینه ارتکاب رفتارهایی را فراهم آورده است که ابتدایی‌ترین معیارهای کرامت انسانی را نقض می‌کنند، نمی‌تواند به‌طور مشروع مدعی پیشرو بودن، صلح‌طلبی و دفاع از دموکراسی باشد.
این انتقاد تنها به فلسطین محدود نمی‌شود؛ بلکه سراسر منطقه و به‌ویژه سیاست آمریکا در قبال ایران را نیز در بر می‌گیرد.
روایت متعارفی که دموکرات‌ها را جایگزینی عقلانی و دیپلماتیک برای جنگ‌طلبی و قدرت‌نمایی نظامی جمهوری‌خواهان معرفی می‌کند، با سوابق تاریخی این حزب در تضاد است:
– تحریم‌ها به‌مثابه مجازات جمعی: دولت‌های دموکرات همواره رژیم‌های جامع تحریم اقتصادی علیه ایران را حفظ کرده و گسترش داده‌اند. این سیاست‌ها طبقه متوسط ایران را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده، دسترسی به داروهای حیاتی را محدود ساخته و زیرساخت‌های مدنی را فلج کرده‌اند.
– نظامی‌گری نهادینه‌شده: رهبری دموکرات‌ها به‌جای برچیدن ساختار تقابل و رویارویی، پایگاه‌های نظامی به‌شدت مسلح‌شده پیرامون ایران را تقویت کرده است؛ اقدامی که چارچوب امنیتی منطقه‌ای را مستحکم‌تر ساخته، چارچوبی که فروش تسلیحات را بر همکاری واقعی امنیتی مقدم می‌داند.
– همدستی در تشدید تنش‌های منطقه‌ای: سیاست دموکرات‌ها در اعطای آزادی عمل نامحدود به اسرائیل و متحدان عرب منطقه‌ای آن، در نهایت زمینه‌ساز جنگ بی‌دلیل تل‌آویو علیه ایران و تشدید بی‌ثباتی در سراسر منطقه شد.
تعهد مدنی و اخلاقی پژوهشگری که بر پایه صلح و عدالت فعالیت می‌کند، ایجاب می‌کند نظام‌ها و ساختارهای سرکوبگر را به‌درستی شناسایی کند؛ فارغ از اینکه کدام حزب سیاسی در رأس قدرت قرار دارد.
نوسازی واقعی سیاسی را نمی‌توان در انتخاباتی جست‌وجو کرد که صرفاً متولیان امپراتوری را جابه‌جا می‌کند.
تغییر حزب حاکم، بدون رویارویی با چارچوب نظام‌مند و نیروهایی که سیاست خارجی آمریکا را شکل می‌دهند و مستقیماً نابرابری داخلی را تشدید می‌کنند، هیچ معنایی ندارد. عدالت را نمی‌توان بر پایه پیروزی‌های انتخاباتی بنا کرد، درحالی‌که دستگاه مخرب نظامی ـ صنعتی ـ امنیتی همچنان دست‌نخورده باقی مانده است.
پیروزان «موج آبی» در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بودند که از گذشته فاصله بگیرند و عصر جدید و جسورانه‌ای از پاسخگویی، اصلاحات ساختاری و آرمان‌های پیشرو را رقم بزنند.
بااین‌حال، فراتر از سخنرانی‌ها و نیت‌های خوب، آن‌ها ناگزیرند با یک تشکیلات ریشه‌دار نظامی، امنیتی و اقتصادی روبه‌رو شوند؛ تشکیلاتی که مشخصاً برای مقاومت در برابر تغییر، خنثی‌سازی چالش‌های سیاسی و جذب اصلاح‌طلبان در ساختار قدرت خود شکل گرفته است.
موج جدید دموکرات‌ها از سوی رأی‌دهندگان مأموریت یافته است تا مدیران قدیمی امپراتوری در حزب را کنار بزنند و از سیاست خارجی سنتی این حزب، یعنی هژمونی جهانی، جنگ‌های بی‌پایان و حمایت از رژیم‌های دیکتاتوری فاصله بگیرند.
در عوض، رأی‌دهندگان به آن‌ها اختیار داده‌اند که به قوانین و معاهدات بین‌المللی احترام بگذارند و درعین‌حال، مسیر دیپلماتیک جدیدی را در غرب آسیا پایه‌گذاری کنند.
هنگامی که حزب دموکرات به همدستی خود با اسرائیل در استعمار وحشیانه و به انقیاد کشاندن فلسطینیان پایان دهد، سیاست خصمانه ۴۸ ساله خود علیه ایران را متوقف کند و سیاستی را در پیش بگیرد که به حاکمیت و کرامت انسانی همه مردم سراسر غرب آسیا احترام بگذارد، من نیز شادمان خواهم شد.
تا آن زمان، همچنان نگرانم که «موج آبی» دموکرات‌ها سرانجام در موج خونین و متصلب «قرمز» جمهوری‌خواهان محو شود.
اکنون که غبار سرخوشی ناشی از انتخابات میان‌دوره‌ای فرو می‌نشیند، یک پرسش اساسی همچنان باقی است:
آیا شاهد پیروزی واقعی نوسازی دموکراتیک هستیم یا صرفاً با بازآرایی بی‌وقفه امپراتوری، این بار زیر مدیریت جدید، روبه‌رو شده‌ایم؟
زمان پاسخ خواهد داد.
دکتر م. رضا بهنام، دانشمند علوم سیاسی و متخصص تاریخ، سیاست و حکومت‌های خاورمیانه است. این مقاله را برای نشریه «پالستاین کرانیکل» نوشته است.