آیلین فبرس استرادا، معاون وزیر ارتباطات کوبا: کوبا درهای خود را به روی جهان میگشاید، اما مدل توسعه با محوریت اقتصاد دولتی تغییر نخواهد کرد
دکتر آیلین استرادا – معاون وزیر ارتباطات جمهوری کوبا و نماینده مجلس ملی
خلق کوبا
ترجمه مجله جنوب جهانی
از ابتدای سال جاری، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، موجی از اقدامات سلطهطلبانه را در آمریکای لاتین و خاورمیانه به راه انداخته است. جمهوری کوبا نیز از این بیآبی لطمه دیده – تأمین نفت آن قطع شده و امنیت انرژی، برق و مواد غذایی با چالشهای جدی روبهرو شده است. ترامپ که درگیر جنگ ایران است، در ۲۷ مارس تهدید کرد: «نوبت بعدی کوباست». اوضاع در کوبا به شدت متشنج شد.
در ۲ آوریل، دکتر آیلین فبرس استرادا، معاون وزیر ارتباطات کوبا، برای سفری کاری به شانگهای آمد. در این سفر، مهمان نشریه «ناظران» شد و درباره فشارهای ژئوپلیتیکی بر کوبا، اصلاحات اقتصادی و تحول دیجیتال در این کشور با ما گفتوگو کرد.
خانم استرادا همچنین نماینده مجلس ملی خلق کوبا است. در وزارت ارتباطات، مسئولیت سیاستهای تحول دیجیتال، توسعه و کاربرد هوش مصنوعی، استراتژی حکمرانی داده، همکاریهای بینالمللی، استانداردسازی فناوری و صنعت نرمافزار را بر عهده دارد و نیز رئیس شورای مشورتی هوش مصنوعی و ائتلاف هوش مصنوعی کوبا است.
برنامهریزی متمرکز ملی همراه با نوآوری محلی – الگوی بسیار موفق چین
ناظران: این چندمین سفر شما به چین است؟ از تجربیات شخصی خود و نیز از منظر تخصصی در فناوری ارتباطات و هوش مصنوعی، چین چه تصویری در ذهن شما ساخته؟ این تجربیات چه کمکی یا الهامی برای کار شما – تحول دیجیتال در کوبا – داشته است؟
آیلین: نخست از شما سپاسگزارم که این فرصت را به من دادید تا واقعیت کوبا را برای مخاطبانتان توضیح دهم. این چهارمین سفر من به چین است. اولین بار در سال ۲۰۱۵ به چین آمدم. در دهه گذشته، شاهد تحول سریع این کشور زیبا بودهام.
چین در همه ابعاد تأثیر عمیقی بر من گذاشته است: توانایی توسعهاش شگفتانگیز است. دستیابی به چنین پیشرفت بزرگی در زمانی کوتاه، همراه با تأثیرات اجتماعی بسیار مثبت، و نیز کارآمدی حزب و دولت در اجرای پیوسته سیاستها.
بیش از همه، ترکیب برنامهریزی متمرکز ملی با نوآوری محلی در چین بسیار درخشان است و توسعه اقتصادی-اجتماعی را شتاب بخشیده. این برای کوبا یک درس مهم است.
در حوزه هوش مصنوعی و فناوری دیجیتال، تجربیات چین برای استراتژی حاکمیت دیجیتال ما حیاتی است – چگونه از استعدادهای داخلی بهتر استفاده کنیم و راهحلهایی برای مسائل عملی بیابیم. در بسیاری از مشکلات واقعی مانند انرژی، کشاورزی، امنیت ملی و استقلال حاکمیتی، کوبا از تجربیات چین الهام گرفته است.
مدیریت بحران: برای تعطیل نشدن کلاسهای بچهها، با چراغ قوه تدریس میکنیم
ناظران: رسانهها گزارش دادهاند که پس از ربوده شدن مادورو توسط ترامپ، تأمین انرژی کوبا قطع شد و خاموشی گسترده سراسر کشور را فراگرفت. لطفاً بفرمایید خانوادههای کوبایی چگونه با این وضعیت کنار آمدند و وزارت ارتباطات شما چه اقدامات اضطراری برای حفظ شبکههای ارتباطی و خدمات عمومی انجام داد؟ رئیسجمهور کوبا نیز گفته است «هر تجاوزی با مقاومتی نفوذناپذیر مواجه خواهد شد». این همبستگی نفوذناپذیر در این بحران چگونه خود را نشان داد؟
آیلین: این سؤال ابعاد مختلفی دارد. متأسفانه در ۳ ژانویه، رئیسجمهور ونزوئلا توسط آمریکا ربوده شد – نه فقط یک ربودن، بلکه جنایتی و دخالت در کشورهای مستقل. نه تنها مردم ونزوئلا، بلکه ۳۲ شهروند کوبایی نیز جان خود را از دست دادند. این بار دیگر نشان داد که دخالت غیرقانونی آمریکا در ونزوئلا، تهدیدی جدی برای تمام آمریکای لاتین است.
خاموشیهای کوبا نیز متعدد بوده. خاموشی ۱۶ مارس یک رویداد مجزا نیست، بلکه تأثیر مداوم ۶۰ سال محاصره آمریکا علیه کوبا است. در این ۶۰ سال، آمریکا دسترسی کوبا به انرژی و سایر منابع را قطع کرده و تحریمهایی اعمال کرده که کشورهای دیگر را از برقراری روابط تجاری عادی با کوبا بازمیدارد. تحریمهای دولت ترامپ به سطح بیسابقهای رسید. مسیر نفت قطع شد و نتوانستیم نفت وارداتی تأمین کنیم – کوبا خود تولیدکننده نفت نیست و ذخایر اندکی دارد، بنابراین این ضربه شدیدی به تأمین انرژی ما زد.
برای مردم کوبا، این پدیده جدیدی نیست، فقط شکل متفاوتی دارد. مردم کوبا به اجرای برنامههای بقا در شرایط فوقالعاده ادامه میدهند. ما فعالیتهای آموزشی در مدارس و دانشگاهها را بدون تعطیلی کلاسها تنظیم کردیم، فعالیتهای تولیدی را تعدیل کردیم، و در محلهها از مردم خواستیم همکاری را افزایش دهند – تا بتوانیم این تجاوزات و حملات را تحمل کنیم و مقاومت نماییم.
وزارت ارتباطات نیز در این شرایط دشوار، برنامههای مقابلهای تدوین کرد – از جمله بسیج باشگاههای رایانه جوانان در محلهها برای کمک به دسترسی خانوادهها به خدمات ارتباطی؛ همچنین شبکه داوطلبان رادیو آماتور را برای کمک به حفظ جریان اطلاعات در این شرایط سخت سازماندهی کرد. به طور کلی، با همه سختیها، توانستیم پخش عادی ارتباطات، رادیو و تلویزیون را حفظ کنیم.
از همان سالهای اولیه انقلاب کوبا، در برابر اقدامات سلطهجویانه آمریکا مقاومت مداومی داشتهایم. روشها در دورههای مختلف متفاوت بوده، برای هر حملهای روش خاص خود را داشتهایم. در مدیریت بحران انرژی، معلمان برای اینکه کلاس بچهها تعطیل نشود، با چراغ قوه تدریس میکنند، گاهی حتی از اینترنت موبایل استفاده میکنند.
گشودگی به روی سرمایهگذاری هموطنان خارجازکشور، بدون تغییر ماهیت اقتصاد دولتی کوبا
ناظران: چین و کوبا هر دو کشورهای سوسیالیست هستند. خوانندگان ما به ویژه کنجکاوند که کوبا پس از ۶۰ سال محاصره، در این شرایط فوقالعاده چه نوع هوشمندیهای معیشتی و تابآوری اقتصادی در جامعه خود شکل داده است؟ اقتصاد سوسیالیستی در این ۶۰ سال محاصره، در تمرکز منابع، تضمین معیشت پایه و عدالت اجتماعی چه نقش کلیدی ایفا کرده است؟
آیلین: هوشمندی کوبا از سالها انباشت تجربه و پالایش حاصل شده. تجربه ما از خوزه مارتی نشأت میگیرد – هرچند عمرش کوتاه بود، اما دستاوردهای بزرگی از خود به جای گذاشت و میراثی گرانبها از مبارزه با امپریالیسم برای ما بر جای نهاد. او باور ما را بارور کرد که ما کوبایی هستیم، میهندوست هستیم، و در برابر تهدید ابرقدرتی مثل آمریکا، پاسدار این جزیره کوچک کارائیب هستیم. فیدل کاسترو نیز میراثی بسیار مهم از خود بر جای گذاشت – در پرتو اندیشه او، از میهن، دستاوردهای انقلاب و آرمانهایمان دفاع میکنیم.
به علاوه، سوسیالیسم نقشه راه ماست – همانطور که چین سوسیالیسم با ویژگیهای چینی دارد، سوسیالیسم با ویژگیهای کوبایی نیز به ما امکان داده سالها محاصره و تجاوز را تاب بیاوریم. مهمترین عوامل عبارتند از: تقویت کشاورزی، حفظ حاکمیت فناورانه، و توسعه زیستفناوری. در دوران همهگیری، هیچکس واکسن به ما نفروخت – دانشمندان کوبایی سه واکسن ساختند و در شرایط فوقالعاده دشوار جان مردم را نجات دادند. این مدیون نوآوری، پشتکار، هوشمندی و زیرساخت علم و فناوری موجود است.
همه اینها در شرایط بسیار محدود اقتصادی به دست آمده. به دلیل محدودیتهای مالی، نتوانستیم سرمایهگذاری کلان انجام دهیم و منابع مالی کافی نداشتیم؛ فقط به هوش و پشتکار و دانش مردم تکیه کردیم و این پیشرفتها را حاصل کردیم – هرچند کامل نیست و به وضعیت ایدهآل نرسیده، اما در شرایط موجود بهترین وضعیت ممکن است.
ناظران: در ۱۶ مارس کوبا اقدامی به نام «بزرگترین گشایش اقتصادی از ۱۹۶۱ تاکنون» اعلام کرد – اجازه به هموطنان خارجازکشور برای سرمایهگذاری در کوبا، مالکیت کسبوکار، افتتاح حساب ارزی و همکاری بخش خصوصی با نهادهای دولتی. این از بیرون به عنوان یک اصلاحات بسیار مهم تلقی میشود. آیا این پیشدرآمدی برای نوعی «اصلاحات و گشایش» به سبک چین است؟ بر چه مبنایی این سیاست در این زمان اجرا میشود؟ آیا به معنای تغییر اساسی در مدل اقتصادی کوباست؟
آیلین: اولاً این بار دیگر موضع دیرینه ما را نشان میدهد: کوباییهای خارجازکشور دشمن کوبا نیستند، بلکه بازوانی توانا هستند. هرکجا بتوانند به اقتصاد میهن کمک کنند، با آغوش باز از آنها استقبال میکنیم. این صرفاً تعدیلاتی در قوانین و مقررات است – به نظر من در شرایط جدید، به ویژه در شرایط دشوار کنونی، مثبت و سودمند است.
اما این مدل اقتصادی ما را تغییر نمیدهد. ابزار تولید همچنان دولتی است، داراییهای اصلی و ابزار تولید همچنان دولتی هستند. تنها با تعدیل قوانین، به کوباییهای خارجازکشور اجازه میدهیم به توسعه کشور کمک کنند – به ویژه در شرایط سخت محاصره، این استراتژی سودمندی است، به ما کمک میکند از بحران کنونی خارج شویم و توسعه بهتری داشته باشیم.
پژوهش در هوش مصنوعی در کوبا از دهه ۱۹۶۰ آغاز شد
ناظران: خوانندگان چینی کنجکاوند که در شرایط محاصره طولانی آمریکا، تحول دیجیتال و هوش مصنوعی در کوبا امروز در چه مرحلهای قرار دارد؟ تا آنجا که میدانیم، کوبا سیستمعامل ملی «نوا» و پلتفرم هوش مصنوعی بومی «سوشیا» را توسعه داده است. سؤال این است: در شرایط تحریمهای آمریکا و کمبود منابع، چگونه این محصولات نوآورانه داخلی گام به گام ساخته شدهاند؟ آیا این به معنای آن است که کوبا راهی منحصربهفرد و خودکنترل در تحول دیجیتال پیموده است؟
آیلین: بله، کوبا در حال ایجاد مسیری خودکنترل در توسعه دیجیتال – یا تحول دیجیتال – است. البته این بر اساس همکاری با متحدان کوبا صورت میگیرد.
شاید برایتان جالب باشد که پژوهش در هوش مصنوعی در کوبا به دهه ۱۹۶۰ بازمیگردد – برخی دانشمندان کوبایی در آن زمان مقالات بینالمللی منتشر میکردند یا در پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی شرکت داشتند. در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل ۱۹۷۰، پژوهش در هوش مصنوعی بخشی از برنامه درسی دانشگاهی ما بود. (در ۱۹۶۹-۱۹۷۰، دانشمندان کوبایی نخستین رایانه ملی به نام CID-201 را ساختند – در فرآیند ساخت آن، آنها با الگوریتمها و پژوهشهای منطقی اولیه – پیشزمینه هوش مصنوعی – آشنا شده و آنها را به کار گرفتند.)
در حال حاضر، برخی دانشگاههای ما در هوش مصنوعی پیشرو هستند و در همکاری با یکدیگر به سطوح جهانی در هوش مصنوعی دست یافتهاند. کوبا با رهبری دانشگاه کاماگوئه و سایر نهادها، همچنان پویایی پژوهشی قوی در هوش مصنوعی دارد. همچنین با چین در هبی مرکز بینالمللی پژوهش هوش مصنوعی را تأسیس کرده که توسط پروفسور یایله کابایرو موتا، دانشمند برجسته کوبایی، رهبری میشود. این مرکز با هدف تلفیق مزیتهای فناورانه چین با دانش عمیق کوبا در نرمافزار و علوم پایه ایجاد شده است.
سیستمعامل بومی ما «نوا» نام دارد، که توسط دانشگاه علوم انفورماتیک کوبا توسعه یافته – دانشگاهی که به ابتکار فیدل کاسترو و با هدف ایجاد فضایی برای پیوند صنعت و دانشگاه تأسیس شد. پارک فناوری هاوانا در این دانشگاه، فضایی عالی برای نوآوری در فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی فراهم کرده است.
علاوه بر این، مدلهای زبانی بزرگ «سوشیا» و «سیسیلیا» توسط پژوهشگران و دانشمندان جوان ما توسعه یافتهاند. همچنین وبسایت Cuba Digital.ai بیش از ۱۰۰ راهکار برای بیش از ۱۰۰ سناریو را ثبت کرده و همچنان در حال رشد است – این پلتفرم توسط متخصصان ما ساخته شده و شامل راهکارهایی در پزشکی، صنعت، جامعه هوشمند، آموزش و … است؛ راهکارهایی که مسائل مشخص در شرایط موجود را حل میکنند.
ما همچنین ائتلاف توسعه هوش مصنوعی را با مشارکت بیش از ۲۰ سازمان – شامل دانشگاهها، دولت، شرکتهای دولتی، مراکز نوآوری و پژوهش – تشکیل دادهایم. بنابراین حتی با محدودیت در منابع محاسباتی، ذخیرهسازی و تأمین انرژی، با انتخاب مسیرهای فناورانه مناسب و استراتژیهای هدفمند، هنوز هم میتوانیم از طریق توسعه هوش مصنوعی به پیشرفت کشور کمک کنیم.
بنیاد همکاری چین-کوبا: احترام متقابل، نه وابستگی متقابل
ناظران: هوش مصنوعی به توان محاسباتی عظیم وابسته است و توان محاسباتی نیز به انرژی پایدار و برق نیاز دارد. کوبا اسنادی چون «سیاست تحول دیجیتال»، «دستور کار دیجیتال» و «استراتژی توسعه و کاربرد هوش مصنوعی» را تصویب کرده است. برای اجرای این استراتژیها، چگونه بر تنگنای انرژی غلبه خواهید کرد؟ در شرایط تنگنای انرژی، در انتخاب مسیرهای فناورانه برای توسعه فناوری دیجیتال و پیشبرد این دستورالعملهای مهم چه ملاحظاتی دارید؟
آیلین: کمبود انرژی برای ما چالش واقعی است. اما این سختی ۶۰ سال است که وجود داشته. اکنون بار دیگر تأکید میکنیم که باید بر اساس شرایط موجود، تحول دیجیتال و توسعه هوش مصنوعی را پیش ببریم. هرچند امکانات اقتصادی و انرژی ما محدود است، اما استعدادها، متخصصان و پژوهشگران ما سرمایههای ارزشمندی هستند که به ما در تحقق تحول دیجیتال و توسعه هوش مصنوعی کمک میکنند.
با وجود شرایط نامساعد اقتصادی، انرژی و تحریمها، سعی داریم از انرژیهای نو در مراکز داده و آزمایشگاهها بهرهوری بالایی داشته باشیم و هوش مصنوعی با نیاز محاسباتی کمتر و بار محاسباتی پایینتر توسعه دهیم – این چالش فنی پژوهشگران ماست. همچنین پروژههای حوزههای استراتژیک را اولویتبندی میکنیم و به شدت به استعدادها و متخصصان برای توسعه هوش مصنوعی تکیه میکنیم.
ناظران: کوبا به سرعت گذار انرژی و تحول دیجیتال را پیش میبرد. چین نیز دستاوردهایی در توسعه کارآمد انرژیهای نو و هوش مصنوعی داشته است. بر اساس مشاهدات شما و نیازهای کوبا، به نظرتان چین و کوبا در چه حوزههایی میتوانند همکاری کنند؟
آیلین: رهبران دو کشور بیانیه مشترکی درباره تسریع در ساخت «جامعه با سرنوشت مشترک چین-کوبا» امضا کردهاند که شامل همکاری در حوزههای متعدد است. این بیانیه نشان میدهد که فضای همکاری گستردهای وجود دارد. بیش از ۶۰ سال است که روابط دوستی و همکاری چین و کوبا برقرار است – این برای رهبران و مردم دو کشور بسیار مهم است.
همکاری چین و کوبا تاکنون دستاوردهای چشمگیری داشته و در حوزههای مختلف تلاشهای خوبی صورت گرفته. به ویژه در دوران گذار انرژی، چین حمایت زیادی برای توسعه انرژیهای نو و سیستمهای باتری در کوبا فراهم کرده است. همکاری چین برای توسعه کشور ما حیاتی است – از این بابت از دولت چین بسیار سپاسگزاریم.
در هوش مصنوعی، توان محاسباتی و ظرفیت ذخیرهسازی زیرساختهای حیاتی هستند. چین راهکارهای خوبی در این زمینه دارد که کوبا میتواند از آنها بهره گیرد – این یکی از محورهای مهم همکاری ماست.
همچنین تبادل و تربیت پژوهشگران جوان – میتوانیم از چین تجارب و روشهای خوب را بیاموزیم و جذب کنیم. همچنین کوبا نیز میتواند در حد توان خود تجربیاتش را به اشتراک بگذارد. نکته بسیار مهم: تمام همکاریهای چین و کوبا بر پایه احترام متقابل است، نه وابستگی متقابل.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 