نفت عراق گروگان واشنگتن؛ دلار قطع میشود تا شبهنظامیان منحل شوند.
شبکه ناظر چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
ماجرای تعلیق ارسال دلار به عراق توسط آمریکا، بیش از آنکه یک خبر اقتصادی باشد، تصویری تمامنما از مفهوم «استقلال دروغین» در کشورهای وابسته به نظام سلطه است. کشوری که سالانه میلیاردها دلار از فروش نفت خود درآمد دارد، اما برای دریافت پولِ خودش باید التماس واشنگتن را بکند و هر لحظه ممکن است شیر پول قطع شود — این دیگر «تحریم» نیست، این «باجگیری ساختاری» است.
عراقِ پساصدام، با وجود تمام شعارهای دموکراسیسازی، عملاً به کشوری اشغالشده تبدیل شده که نه بر سرنوشت سیاسی خود کنترل واقعی دارد، نه بر داراییهای ملیاش. آمریکا با در دست داشتن کلید خزانهٔ نفتی عراق در نیویورک، هر زمان که اراده کند، دولت بغداد را مجبور به رقص بر طبل خواستههای خود میکند؛ از جمله انحلال نیروهای مقاومت مردمی که در برابر اشغالگران ایستادهاند.
این واقعه بار دیگر ثابت میکند که تنها راه رهایی از این وضعیت، اتکا به نیروهای بومی و همکاری با قدرتهای غیرامپریالیستی است؛ کشورهایی که به جای «دلار تحریمی» از «ارزهای ملی و توافقات دوجانبه» برای تأمین منافع متقابل استفاده میکنند. تجربهٔ عراق، هشداری است برای همهٔ کشورهایی که هنوز تصور میکنند میتوان با «اعتماد به غرب» مستقل ماند.
آمریکا در اقدامی تلافیجویانه، حمل ونقدینگی دلار به عراق را متوقف کرده و همکاریهای امنیتی با نیروهای مسلح این کشور را به حالت تعلیق درآورده است. واشنگتن با این اقدام قصد دارد بغداد را تحت فشار گذاشته تا شبهنظامیانِ همپیمای تهران را منحل کند. مقامات آمریکایی و عراقی تأیید کردهاند که از زمان آغاز جنگ با ایران در اواخر بهمنماه، این دومین بار است که ارسال دلار به بانک مرکزی عراق به تعویق میافتد.
بر اساس گزارشهای محرمانه، وزارت خزانهداری آمریکا محمولهی هواپیمایی حامل ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس را توقیف کرده است. این پول که از محل فروش نفت عراق و از حساب این کشور در بانک فدرال رزرو نیویورک تأمین شده بود، قرار بود به بغداد ارسال شود. مقامات آمریکایی این اقدام را موقتی خواندهاند، اما از ذکر شرایط ازسرگیری تحویل دلار خودداری کردهاند.
شایان ذکر است که از زمان اشغال عراق در سال ۲۰۰۳، درآمد سالانهٔ نفتی این کشور در نیویورک نگهداری میشود و فدرال رزرو برای تزریق نقدینگی به اقتصاد وابسته به پول نقد عراق، سالانه بیش از ۱۳ میلیارد دلار به این کشور اسکناس میفرستد. پیش از این نیز در سال ۲۰۱۵، نگرانی از افتادن دلار به دست گروهک تروریستی داعش، موجب توقف کوتاهمدت این جریان شد. در این میان، روزنامهٔ والاستریت ژورنال بهدرستی از این جریان به عنوان «افزار فشار» بر دولت عراق برای حل مسئلهٔ شبهنظامیان نام برده است.
علاوه بر این، مقامات آگاه از توقف بخشی از بودجهٔ برنامههای ضدتروریستی و آموزش نیروهای مسلح عراق خبر دادهاند. آمریکا از دولت بغداد خواسته است تا زمانی که حملات شبهنظامیان متوقف نشود، این سازمانهای مسلح را منحل کند. هرچند پنتاگون در سالهای اخیر حضور نظامی خود را در عراق کاهش داده و بیشترِ نیروهایش را به پایگاههای شمال این کشور منتقل کرده، اما همچنان در قالب اشتراک اطلاعات دربارهٔ داعش و همچنین آموزش و تجهیز، به نیروهای عراقی یاری میرساند.
در واکنش به این گزارشها، بانک مرکزی عراق طی بیانیهای اعلام کرده که هیچ کمبودی در عرضهٔ دلار وجود ندارد و «تمام نیازهای بانکها و صرافیها به دلار تأمین شده است.» این بیانیه اما به موضوع توقف ارسال دلار توسط آمریکا اشارهای نکرده است.
توماس پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، نیز در پاسخ گفت: «دولت عراق نتوانسته مانع این حملات شود و برخی از افراد وابسته به این دولت همچنان به حمایت سیاسی، مالی و عملیاتی از شبهنظامیان ادامه میدهند که این امر بر روابط دو کشور سایه افکنده است. آمریکا حملات علیه منافع خود را تحمل نخواهد کرد و از دولت عراق انتظار دارد گروههای مسلح همپیمان ایران را در هم بشکند.»
گفتنی است که از آغاز جنگ با ایران، شبهنظامیان عراقی صدها حملهٔ پهپادی و راکتی به پایگاههای آمریکا در شمال این کشور، کنسولگریها و همچنین تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در فرودگاه بینالمللی بغداد انجام دادهاند و آمریکا نیز در مقابل، حملات هوایی گستردهای علیه این گروهها ترتیب داده است.
پس از جنگ عراق، دهها گروه شبهنظامی شیعه برای حفاظت از مناطق شیعهنشین و مقابله با نیروهای آمریکایی شکل گرفتند. بسیاری از این گروهها، از جمله «بدر»، «کتائب حزبالله» و «عصائب اهل الحق»، از سوی ایران تجهیز شدهاند و در نبرد با داعش نیز نقشی کلیدی ایفا کردند. این سازمانها امروز از نفوذی عظیم در عرصههای سیاسی و مالی عراق برخوردارند.
در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نیز وزارت خزانهداری آمریکا بیش از ۲۰ بانک عراقی را به اتهام «ارتباط نزدیک با شبهنظامیان» و «سو استفاده از حسابهای بانکی برای خروج غیرقانونی دلار» در فهرست سیاه قرار داده بود. همچنین اتهامِ استفادهٔ گروههای شبهنظامی از کارتهای اعتباری برای سودآوری از طریق تفاوت نرخ ارز، از دیگر موارد مطرح شده از سوی آمریکاست.
در تحولی دیگر، مجلس نمایندگان عراق در ۲۱ فروردین، «نیزار آمیدی» را به عنوان رئیسجمهور جدید این کشور برگزید. بر اساس قانون اساسی عراق، رئیسجمهور باید از میان بزرگترین فراکسیون پارلمانی، نخستوزیر آینده را معرفی کند. با این حال، «چارچوب هماهنگی» به عنوان بزرگترین فراکسیون، هنوز بر سر فرد مورد نظر به اجماع نرسیده است. این ائتلاف پیش از این «نوری مالکی» را نامزد کرده بود، اما دونالد ترامپ با این انتخاب مخالفت کرد و تهدید نمود که در صورت نخستوزیری مالکی، کمک به عراق را قطع خواهد کرد.
در میانهٔ آتشبس موقت میان آمریکا و ایران، گروه شبهنظامی «مقاومت اسلامی عراق» اعلام کرد که حملات خود را متوقف کرده است. اما با نزدیک شدن به پایان مهلت آتشبس، برخی گروهها هشدار دادهاند که ممکن است حملات را از سر گیرند. شب گذشته، «لواء ثارالله» (تیپ خونخواهان) با صدور بیانیهای اعلام کرد که برای جنگی طولانی آماده است و در صورت تجاوز دوباره به ایران، «برای نخستین بار از سلاحهای پیشرفته» استفاده خواهد کرد.