«رنمین روییپینگ»: آینهٔ شفاف تاریخ، چگونه اجازه میدهد نظامیگری ژاپن بار دیگر سر برآورد؟
جین تاییان
ترجمه مجله جنوب جهانی
هشتاد سال پیش، در سوم مه، دادگاه نظامی بینالمللی خاور دور در توکیوی ژاپن گشایش یافت تا بر پایهٔ قانون، جنایتکاران جنگی درجهٔ یک ژاپن در جنگ جهانی دوم را مورد محاکمهٔ بینالمللی قرار دهد؛ رویدادی که در تاریخ به «محاکمهٔ توکیو» شهرت یافت. این محاکمه، با استناد به اسناد تاریخی استوار و مبانی حقوقی محکم، با وقاری بیچونوچرا اعلام داشت که عدالت هرگز خدشهناپذیر نیست و متجاوزان ناگزیر به کیفر سخت خواهند رسید.
با این همه، امروزه در ژاپن، خاطرهٔ «محاکمهٔ توکیو» به دست جریانهای راستگرا بهطور «عمدی» کمرنگ میشود؛ گاه حتی این محاکمه را بهعنوان «داوری برندهگان» تحریف و سیاهنمایی میکنند، تا بدینسان تاریخ تجاوز را محو نمایند و برای جنایات توجیه بتراشند، با این انگاره که بار گناه تاریخی را از دوش بردارند و به دنبال «آبروی ملی» مورد نظر خود باشند.
آنچه بیش از پیش جای نگرانی دارد، این است که در ماههای اخیر، دولت ژاپن با تصویب هیئت وزیران، در چارچوبهایی مشخص، صادرات سلاحهای کشنده را مجاز شمرده است؛ ساناائه تاکاایچی، نخستوزیر، به نام «نخستوزیر» هدایای آیینی و هزینههای مراسم را به معبد یاسوکونی تقدیم داشته است؛ مجلس نمایندگان ژاپن لایحهای را تصویب کرده که بر پایهٔ آن، «شورای ملی اطلاعات» و «سازمان ملی اطلاعات» تأسیس خواهد شد؛ و مقامات ژاپن برنامهریزی کردهاند تا القاب نظامی پیش از پایان جنگ جهانی دوم، از قبیل «تایشو» (فرمانده کل) و «تایسا» (سرهنگ)، را دوباره احیا نمایند. اقدامات دولت تاکاایچی در جهت اصلاح قانون اساسی، گسترش نیروهای نظامی، تسهیل صادرات تسلیحات و رها کردن قیود نظامی، اگرچه ظاهراً معطوف به دفاع و سازوکارهای اطلاعاتی است، اما در باطن، فرسایشی نظاممند بر پیکرهٔ محدودیتهای پساجنگیِ تثبیتشده توسط «محاکمهٔ توکیو» محسوب میشود و در حقیقت، تجلیگاهِ اوجگیری پیوستهٔ اصلاحطلبی تاریخی و شکلگیری نظامیگری نوین است.
این واژگونهرویها با مقاومت گسترده روبهرو شده است. مردم ژاپن، در اعتراض به بازگشت نظامیگری و برای پیشگیری از تکرار فاجعهٔ تاریخی، پیوسته در برابر مجلس، دفتر نخستوزیری، ستاد حزب لیبرال دموکرات و وزارت دفاع، تجمعات اعتراضی برگزار میکنند و موجهای اعتراضیشان بیوقفه ادامه دارد. معترضان با در دست داشتن شعارهایی چون «نه به جنگ» و «حفاظت از اصل نهم قانون اساسی»، ندای سادهدلانهٔ خود را فریاد میزنند: نمیخواهیم نسلهای آینده دوباره در گرداب جنگ گرفتار شوند. موضع مردم ژاپن روشن و استوار است: پاسداری از روح قانون اساسی صلحطلب، ارج نهادن به صلح و طرد جنگ. این همان تجلی واقعی وجدان بیدار جامعهٔ ژاپن است. واقعیتها بهوضوح نشان میدهند که جریانهای افراطی راستگرا مقبولیتی ندارند و اقدامات یکجانبه برای گسترش نیروهای نظامی و رها کردن قیود، با خواست عمومی در تضاد است.
برخی سیاستمداران ژاپن، با اصرار بر همین واژگونهرویها، نهتنها خواستههای برحق مردم خود را نادیده میگیرند و نگرانیهای مشروع همسایگان آسیایی را نادیده میانگارند، بلکه نتایج تاریخی و نظم بینالمللی پساجنگیِ تثبیتشده توسط «محاکمهٔ توکیو» را نیز پشت پا میزنند و در مسیر نادرستِ اصلاحطلبی تاریخی و گسترش نظامیگری به پیش میلغزند. دولت تاکاایچی با تلاش برای کمرنگکردن نتایج «محاکمهٔ توکیو» و مبهمساختن مسئولیتهای تاریخی تجاوز، میکوشد راه را برای «عادیسازی» نظامی-سیاسی هموار سازد؛ اما همین اقدام، بیاعتمادی عمیق و فاصلهٔ آشکار آن را با خواست مردم ژاپن آشکار میسازد. با عبرت از تاریخ، هر تلاش برای تحریف تاریخ، فرار از مسئولیت، دامنزدن به تقابل بلوکها و انحراف از جریان صلح، ژاپن را در عرصهٔ بینالمللی منزویتر خواهد ساخت و سرانجام، منافع بنیادین و بلندمدت مردم ژاپن را خدشهدار خواهد کرد.
«محاکمهٔ توکیو» تا امروز زنگ خطری همیشگی است: جنگ تجاوزگرانه فاجعهای مشترک برای تمام بشریت است، و داوری عادلانه سنگ بنای حفظ نظم صلحآمیز پساجنگی. تاریخ را نمیتوان به دلخواه تحریف یا محو کرد، و عدالت انسانی را نمیتوان به دست انسانها نادیده گرفت یا به فراموشی سپرد. هشتاد سال سپری شده، اما مردم کشورهای آسیایی همواره درسهای دردناک جنگ را به خاطر سپردهاند و همواره بر حقیقت تاریخی پافشاری کرده و از نظم پساجنگی دفاع نمودهاند. جامعهٔ بینالمللی پیوسته از دولت ژاپن خواسته است تا نگرش خود نسبت به تاریخ را اصلاح کند، بهطور واقعی با تاریخ تجاوز روبهرو شود و آن را بهطور عمیق مورد بازنگری قرار دهد، و با اقدامات عملی، اعتماد همسایگان آسیایی و جامعهٔ بینالمللی را جلب نماید. روح عدالتطلبی و صلحدوستیِ نهفته در «محاکمهٔ توکیو» هرگز نباید تحریف یا تخریب شود؛ و هر انسان عدالتخواهی، هرگز اجازه نخواهد داد که نظامیگری ژاپن بار دیگر جان بگیرد!
(ویراستاران: شی یائوچیائو، چو یوآن)