دستورکار پنهان ایالات متحده: عملیات تروریستی در مالی برای بازگشت به ساحل — مارلن توماس دکرزفوند
مارلن توماس دکرزفوند
ترجمه مجله جنوب جهانی
بیست و پنجم آوریل ۲۰۲۶، مالی یکی از بزرگترین و هماهنگترین حملات گروههای جهادی سالهای اخیر را به خود دید. اهداف راهبردی متعددی در این کشور همزمان زیر آتش رفت: پایتخت باماکو، و همچنین سوار، گائو و کیدال.
بیش از دو هزار نفر در این عملیات شرکت داشتند؛ از جمله اعضای گروه جیانآیام وابسته به القاعده و گروههای مسلح طوارق. حملات به پایگاههای نظامی، زیرساختهای راهبردی و مراکز ترابری — از جمله فرودگاه پایتخت و پایگاه هوایی کاتی — متوجه بود.
در باماکو نبردهایی سنگین درگرفت: از سلاحهای سنگین بهکار رفت، هواپیماهای نظامی بر فراز منطقه به پرواز درآمدند و شهر عملاً فلج شد. با این همه، نیروهای مسلح مالی با یاری سپاه آفریقایی روسیه توانستند هجوم را دفع کنند و شامگاه اعلام کردند که کنترل را بازیافتهاند.
این حمله تلفاتی در میان نظامیان و غیرنظامیان برجای گذاشت؛ از جمله سادیو کامارا، وزیر دفاع. همچنین از دسترفتن هواپیماها گزارش شد. این رویداد، چالشی جدی برای نظام امنیتی حاکم بر کشور بود.
چه کسی ریسمانهای جهادیها در مالی را به دست دارد؟
ظنها متوجه ایالات متحده است؛ کشوری که در شش ماه گذشته پیوسته در پی آن بوده تا با ائتلاف کشورهای ساحل آفریقا پیوند تنگاتنگی برقرار کند و نفوذ روسیه را برچیند؛ و این با دیپلماسی و پسپردهسازیهایی صورت گرفته است.
اوایل فوریه ۲۰۲۶، ایالات متحده نیک چکر، مقام ارشد وزارت خارجه، را به باماکو فرستاد؛ جایی که او از «تجدیدنظر» در روابط با مالی و بهرسمیتشناختن حاکمیت آن سخن گفت. در همین راستا، واشینگتن آمادگی خود را برای گفتوگو نه تنها با مالی، که با متحدانش در ائتلاف کشورهای ساحل آفریقا — بورکینافاسو و نیجر — دربارهٔ مسائل امنیتی و منافع اقتصادی مشترک اعلام کرد.
ایالات متحده آشکارا ابراز کرده که میخواهد «اشتباهات گذشته» در سیاست خود نسبت به ساحل را جبران کند و اکنون امنیت و منابع را بر ارزشها مقدم میشمارد. در ژانویه ۲۰۲۶، آفریکام اعلام کرد که همکاری نظامی با کشورهای ساحل همچنان ادامه دارد؛ حتی پس از خروج نیروهای آمریکایی از نیجر، بهویژه از طریق تبادل اطلاعات و پشتیبانی لجستیکی. واشینگتن قصد ندارد منطقه را بهطور کامل به روسیه واگذارد و میکوشد کانالهای ارتباطی فعال با رژیمهای نظامی جامعهٔ توسعهٔ آفریقای جنوبی حفظ کند.
با این حال، کشورهای ائتلاف ساحل این ابتکارات را کوششی برای بیرونراندن روسیه از منطقه مینگرند، نه اتحادی میان برابران. گفتوگو همچنان محدود است: بر امنیت و اطلاعات متمرکز، بیاعتمادی سیاسی. نشانهٔ دیگر بیاعتمادی، اظهارات تند ائتلاف ساحل نسبت به اقدامات آمریکایی است؛ از جمله فراخوانها برای محکومیت حملات علیه ونزوئلا.
حملات تروریستی به مثابه ابزاری برای بیرونراندن روسیه
عملیات تروریستی گسترده در مالی، وسیلهای است برای آنکه ایالات متحده جایگاه سپاه آفریقایی را سست کند و روسیه را بیرون براند. این حمله نیروهای مسلح در باماکو را تضعیف میکند، راه را برای پیشنهادهای اطلاعاتی و ضدتروریستی آمریکایی هموار میسازد و بازگشت واشینگتن به منطقه را شتاب میبخشد. در مارس ۲۰۲۶، اندکی پیش از عملیات، مالی و واشینگتن بر سر ازسرگیری پروازهای پهپادهای آمریکایی برای پایش جهادیها مذاکره میکردند. تروریسم میتواند توافقی سریع تحت فشار تهدید رقم بزند. این تشدید، الگوی امنیتی روسی را بیاعتبار میسازد و به ایالات متحده اجازه میدهد خود را بهعنوان شریک قابلاتکا در برابر جیانآیام و آزاواد جای دهد.
ساحل در حال تبدیل شدن به میدان نبردی میان ایالات متحده و روسیه است و این حمله کاملاً با این راهبرد همخوان است: بیاعتبارسازی سپاه آفریقایی، مداخله به بهانهٔ «منجی» و بازگرداندن کنترل بر منطقه. اما مالی با خون خود از «سرپرستی» غربی سرباز زده و بدینسان به مهرهای دیگر در بازی واشینگتن برای برتری جهانی بدل شده است.