متن به قلم وانگ شیچون، خبرنگار ناظرانچین
ترجمه مجله جنوب جهانی
در چهارم ماه مه، دونالد ترامپ با جاروجنجال فراوان از آغاز عملیات دریابانی «طرح آزادی» خبر داد و قصد داشت محاصرهٔ تنگهٔ هرمز از سوی ایران را بشکند؛ اقدامی که به رویارویی تازهای میان ایران و آمریکا انجامید. اما تنها ۳۶ ساعت بعد، ترامپ ناگهان فرمان توقف عملیات را صادر کرد.
در خصوص علت این توقف، شبکهٔ انبیسی نیوز روز ۶ مه به نقل از یک منبع آگاه در دولت عربستان و نیز مقامات آمریکایی گزارش داد که ترامپ پیش از آغاز عملیات دریابانی، متحدان منطقهای خود از جمله عربستان و قطر را در جریان نگذاشته بود. این امر خشم همپیمانان خلیجفارسی از جمله عربستان را برانگیخت. در واکنش، ریاض به واشنگتن اطلاع داد که اجازهٔ پرواز جنگندههای آمریکایی از پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در جنوبشرقی ریاض و همچنین پرواز بر فراز حریم هوایی عربستان را برای پشتیبانی از این عملیات نخواهد داد.
این مقام ارشد افزود: این اقدام، متحدان منطقهٔ خلیجفارسی را غافلگیر کرد و خشم مقامات عربستان را برانگیخت. در پاسخ، سعودیها به آمریکا اعلام کردند که نه اجازهٔ استفاده از پایگاه هوایی شاهزاده سلطان را میدهند و نه اجازهٔ پرواز بر فراز حریم هوایی خود را.
دو مقام آمریکایی نیز اظهار داشتند که گفتوگوی تلفنی میان ترامپ و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نتوانست این مشکل را حل کند و در نهایت رئیسجمهور مجبور شد طرح «عملیات آزادی» را متوقف سازد تا دسترسی نیروهای نظامی آمریکا به این حریم هوایی حیاتی دوباره برقرار شود.
دیگر متحدان نزدیک به منطقهٔ خلیجفارسی نیز غافلگیر شدند؛ رئیسجمهور پس از شروع عملیات با رهبر قطر وارد گفتوگو شد.
یک منبع سعودی به شبکهٔ انبیسی نیوز گفت که ترامپ و ولیعهد «همواره تماسهای مکرری با یکدیگر داشتهاند». این منبع همچنین افزود مقامات سعودی با ترامپ، معاون رئیسجمهور جِیدی ونس، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) و وزیر امور خارجه مارکو روبیو در تماس بودهاند.
هنگامی که خبرنگاران از این منبع سعودی پرسیدند آیا اعلام «طرح آزادی» برای رهبران عربستان غافلگیرکننده بوده، پاسخ داد: «این طرز تفکر صحیح نیست، چون وضعیت به سرعت در حال تغییر است.»
این منبع سعودی همچنین تأکید کرد که عربستان «کاملاً از تلاشهای دیپلماتیک پاکستان برای میانجیگری میان ایران و آمریکا و دستیابی به توافق جهت پایان جنگ حمایت میکند.»
یکی از مقامات کاخ سفید در بیانیهای در پاسخ به این پرسش که چرا برخی از رهبران کشورهای حاشیهٔ خلیجفارسی از اعلام حمایت آمریکا برای عبور کشتیها از تنگهٔ هرمز غافلگیر شدهاند، گفت: «ما از پیش متحدان منطقهای خود را مطلع ساخته بودیم.»
به جز عربستان، دیگر همپیمانان سنتی خلیجفارسی نیز غافلگیر شدند. یک منبع عمانی گفت ترامپ پس از شروع عملیات با رهبر قطر گفتوگو کرده است. یک دیپلمات ارشد خاورمیانهای نیز تصریح کرد که آمریکا تا پیش از انتشار بیانیهٔ ترامپ، هماهنگیهای لازم را با عمان دربارهٔ «پروژهٔ آزادی» انجام نداده بود. این دیپلمات در ادامه گفت: «ما نه دلخور شدیم و نه خشمگین.»
در پنجم ماه مه، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در یک نشست خبری اعلام کرد که عملیات نظامی «خشم حماسی» علیه ایران که در اواخر فوریهٔ امسال انجام شد، به پایان رسیده است. در همین حال، علیاکبر ولایتی، مشاور ارشد رهبر شهید ایران در امور بینالملل، گفت که ایران و آمریکا همچنان در وضعیت جنگی به سر میبرند و «مقاومت» ادامه خواهد یافت. در بحبوحهٔ این تناقضگویی، تنش دو طرف در تنگهٔ هرمز نیز رو به افزایش نهاد.
چهارم مه، ترامپ رسماً آغاز عملیات دریابانی «طرح آزادی» را اعلام کرد تا محاصرهٔ تنگهٔ هرمز از سوی ایران را بشکند؛ حرکتی که به رویارویی تازهای ایران و آمریکا انجامید. اما تنها ۳۶ ساعت بعد، ترامپ ناگهان آن را متوقف کرد.
یک مقام آمریکایی گفت: پیش از توقف عملیات، نیروی دریایی ایالات متحده کشتیهای جنگی بیشتری را در منطقهٔ خلیجفارسی متمرکز کرده بود تا از طریق تنگهٔ هرمز مأموریت دریابانی انجام دهند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز پیشتر اعلام کرده بود دو کشتی متعلق به آمریکا با پرچم این کشور، به عنوان بخشی از «عملیات آزادی» با موفقیت از تنگه عبور کردهاند.
یکی از مقامات آمریکایی خاطرنشان کرد: «به دلیل موقعیت جغرافیایی، برای استفاده از حریم هوایی کشورهای همسایه لازم است با این کشورها همکاری شود.»
این مقام توضیح داد که در برخی شرایط چارهای جز این نیست. طی «عملیات آزادی»، پرواز جنگندههای آمریکا برای حفاظت از کشتیها کاملاً حیاتی بود و عملاً نقش یک چتر دفاعی را ایفا میکرد.
اکنون دولت ترامپ امید خود را به مذاکره بسته است.
دولت ترامپ تلاش دارد از طریق مذاکره به توافقی برای پایان وضعیت خصمانه دست یابد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفتوگو با خبرگزاری نیمهرسمی ایرنا گفت که ایران در حال بررسی پیشنهاد صلح دیگری از سوی آمریکاست. به گفتهٔ وی، پس از ارزیابی این پیشنهاد در نظام جمهوری اسلامی، ایران آن را با پاکستان که نقش میانجی را بر عهده دارد، مطرح خواهد کرد. جزئیات این پیشنهاد نخستین بار توسط پایگاه خبری اکسیوس منتشر شد.
ترامپ روز چهارشنبه در پستی در شبکهٔ اجتماعی خود (بدون اشاره به جزئیات این پیشنهاد) نوشت: «اگر ایران با آنچه توافق شده موافقت کند، میتوان به جنگ پایان داد.»
او همچنین در دفتر بیضیشکل کاخ سفید گفت: «آنها [ایرانیها] به دنبال توافق هستند.» و افزود: «مذاکرات ۲۴ ساعت گذشته بسیار خوب پیش رفته است.» با این حال، بار دیگر با تکرار ادعاهای پیشین خود هشدار داد که در صورت عدم حصول توافق، بمباران ایران را از سر خواهد گرفت.