(تأملی راهبردی)
وانگ منگچیاو، یوان دونگ
منبع: روزنامه خلق
ترجمه مجله جنوب جهانی
چهار ابتکار کلیدی جهانی، و بهویژه «ابتکار توسعه جهانی» (GDI)، پیشران راهبردی فعالیتهای امداد خارجی چین محسوب میشوند. در سرفصلهای برنامه پنجساله پانزدهم آمده است: «تسهیل همکاریهای جهانی در راستای فقرزدایی، تقویت ساختار نظاممند امداد خارجی و مدیریت زنجیره کامل آن، و افزایش توان و شدت امدادرسانی.» در لوای شرایط نوین بینالمللی، اجراییسازی ابتکار توسعه جهانی و ارتقای کیفیت و کارآمدی امداد خارجی، مستلزم تلاشی استوار است تا ماهیت این اقدامات از رویکرد «اعطای ماهی» و امدادهای «تزریقی»، به رویکرد «آموزش ماهیگیری» و همکاریهای توسعهمحورِ «خونساز» (خوداتکا) تغییر یابد.
تأکید بر معیشتمحوری و پیشبرد پروژههای «کوچک اما کارآمد» جهت بهرهمندی تودهها.
در نوامبر ۲۰۲۱، شی جینپینگ، دبیرکل کمیته مرکزی، در سومین سمپوزیوم ساخت «کمربند و جاده» تأکید کردند: «پروژههای کوچک اما کارآمد، مستقیماً بر زندگی مردم اثرگذارند. زینپس باید این پروژهها را به عنوان اولویت همکاریهای خارجی در نظر گرفت، برنامهریزیهای کلان را تقویت نمود و با بهرهگیری از نقش اهرمی منابع امدادی، پروژههایی مردمنهاد و وحدتآفرین ایجاد کرد.» ارتقای رفاه معیشتی ملل مختلف، نقطه عزیمت امدادهای خارجی است. برای ارتقای کیفیت و کارآمدی این حوزه، باید رویکرد «مردممداری» را حفظ کرد و «بهرهمندی دقیق مردم» و «نتایج ملموس» را در اولویت قرار داد؛ همچنین با انطباق دقیق بر نیازهای معیشتی و تولیدی مردم، مجموعهای از پروژههای همکاریِ معیشتمحور، الگوبردار و قابل تعمیم ایجاد کرد تا محرکهای درونی توسعه در کشورهای دریافتکننده فعال گردند. تا پایان سال ۲۰۲۳، مراکز نمونهسازی فناوری کشاورزی که توسط چین در آفریقا بنا شدهاند، بیش از ۳۰۰ فناوری پیشرفته کشاورزی را ترویج کرده و بالغ بر یک میلیون خردهمالک روستایی را تحت پوشش قرار دادهاند. پروژههای «کوچک اما کارآمد» با سرمایهگذاری اندک، بازدهی سریع و پوشش گسترده، به شکلی مؤثر دغدغههای فوری و حیاتی مردم را مرتفع ساخته و حس امنیت، سعادت و رضایتمندی را ارتقا میبخشند و بدین ترتیب، به نماد و اعتبار درخشان امداد خارجی چین بدل شدهاند.
پایبندی به همزیستی مسالمتآمیز انسان و طبیعت و تقویت امدادها در حوزه توسعه سبز.
اصل همزیستی هماهنگ میان انسان و طبیعت، یکی از مبانی بنیادین ابتکار توسعه جهانی و نیز از جهتگیریهای کلان چین در ارتقای کیفیت امدادهای خارجی است. چین پیشگامِ ساخت جهانی پاک و زیباست، مسئولیتهای بینالمللی خود را مجدانه پذیرا شده و مداوم بر غنای عرضه «کالاهای عمومی سبز» در عرصه بینالمللی میافزاید. چین با تکیه بر نظام تخصصی امداد خارجی و مکانیسم مدیریت زنجیره کامل، امدادهای توسعه سبز را در حوزههای متعددی همچون انرژیهای پاک، مهار آلودگی، مقابله با تغییرات اقلیمی، حفاظت از تنوع زیستی و توسعه پایدار کشاورزی گسترش داده است. در این مسیر با بهرهگیری ترکیبی از شیوههایی چون اهدای کالا، وامهای ترجیحی، حمایتهای فنی و صندوقهای توسعه، شمار پروژهها و حجم سرمایهگذاری در توسعه سبز را همواره افزایش میدهد. پروژه تجهیزات نیروگاه خورشیدی ۳۵ مگاواتی در کوبا که توان تأمین برق منطقه را بهبود بخشید، و تصفیهخانه فاضلاب داشرگاندی در بنگلادش که وضعیت محیطزیستی داکا را به طور چشمگیری اصلاح کرد، از نمونههای بارز اهتمام چین به توسعه پایدار در فرآیند امدادرسانی هستند.
تأکید بر توسعه خودزا و پیشبرد همکاریها در حوزه تکامل منابع انسانی.
کلید ارتقای ظرفیت توسعه خودجوش در کشورهای دریافتکننده، تقویت همکاریها در حوزه تکامل منابع انسانی است. اکثر کشورهای «جنوب جهانی» از منابع نیروی کار غنی برخوردارند، اما کمبود نیروی متخصص فنی و نارسایی در ظرفیتهای حکمرانی، از موانع جدی توسعه در این مناطق است. امدادهای خارجی چین همزمان با پیشبرد زیرساختهای سختافزاری، آموزش نخبگان را در جایگاهی رفیعتر قرار داده است. چین با در نظر گرفتن مواهب طبیعی و سطوح توسعه در کشورهای مختلف و با احترام کامل به نیازهای واقعی آنان، به اشتراکگذاری عمیق فناوریهای کاربردی و تجارب پخته میپردازد. این کشور از طریق نظام آموزشی چندسطحی و ساختارمند، به تربیت نخبگان بومی میپردازد که در کشورهای خود ماندگار شده و منشأ اثر باشند. از «کارگاههای لوبان» (Luban Workshops) که تجارب برتر آموزش فنی و حرفهای را به اشتراک میگذارند، تا «برنامه همکاری صد دانشگاه چین و آفریقا» در حوزه آموزش عالی، پروژههای آموزشی چین تمامی مشاغل و صنایع را در بر میگیرد و کشورهای جنوب جهانی را در تحکیم بنیانهای انسانی و دستیابی به توسعه پایدار و خوداتکا یاری میرساند.
تسهیل تبادل تجارب و اشتراکگذاری الگوهای توسعه و حکمرانی چین.
ارتقای کیفیت و کارآمدی در امداد خارجی، در عرضه همافزایِ «امدادهای ملموس» (نظیر کالا، پروژه، فناوری و نیروی انسانی) و «کالاهای عمومی معنوی» (همچون مفاهیم توسعه، تجارب حکمرانی و الگوهای همکاری) تجلی مییابد. امداد خارجی چین با پایبندی به دیدگاه صحیح نسبت به «عدالت و منفعت»، هرگز مدل توسعه خود را تحمیل نکرده و هیچ پیششرط سیاسی را ضمیمه نمیسازد. چین به حق انتخاب مستقل کشورها در مسیر توسعه احترام کامل گذارده و متعهد به اشتراکگذاری تجارب مدرنیزاسیونی است که با شرایط ملی کشورهای جنوب جهانی سازگار باشد. صیانت از استقلال سیاستگذاری در کشورهای دریافتکننده، کلید تضمین ادغام نتایج امداد در منطق توسعه بومی و پرهیز از ایجاد وابستگیهای ساختاری است. از طریق این مبادلات، کالاهای عمومی بینالمللی نظیر مفاهیم توسعه و تجارب حکمرانی در فرآیند انتشار فرامرزی و بومیسازی، چرخهای مطلوب از انباشت ارزش ایجاد میکنند. ابتکار «کمربند و جاده» امروزه به یک کالای عمومی بینالمللیِ پرطرفدار بدل شده که بستری حیاتی برای تبادل آرا، یادگیری متقابل تجارب و ظرفیتسازی فراهم آورده است. چین مجدانه تجارب عملی خود را در زمینههایی چون فقرزدایی، ارتقای صنعتی، اقتصاد دیجیتال، تحول سبز و حکمرانی روستایی به اشتراک میگذارد تا به کشورهای جنوب در ارتقای توان سیاستگذاری و سطح حکمرانی عمومی یاری رساند و مرجعی سودمند برای جستجوی مسیرهای مدرنیزاسیون متناسب با واقعیتهای بومی آنان فراهم آورد.
(نویسندگان بهترتیب از دانشگاه اقتصاد و تجارت بینالملل و دانشگاه مرکزی امور مالی و اقتصادی هستند)
منتشر شده در روزنامه خلق(People’s Daily)