نویسنده: وانگ کایون، خبرنگار ناظر چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
پس از آن که «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، طرح پیشنهادی ایران برای پایان جنگ را رد کرد، قیمت جهانی نفت با جهشی چشمگیر روبرو شد.
شامگاه ۱۰ مه به وقت شرق آمریکا (صبح ۱۱ مه به وقت تهران)، قیمت هر بشکه نفت برنت لندن در معاملات آتی تا مرز ۱۰۴.۸۰ دلار افزایش یافت که رشدی ۳.۵ درصدی را نشان میداد. همزمان، قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمیدیت نیز با بیش از ۳ درصد رشد به حدود ۹۹ دلار در هر بشکه رسید.
به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، ترامپ شامگاه ۱۰ مه در پلتفرم اجتماعی خود نوشت: «تازه پاسخ بهاصطلاح «نمایندگان» ایران را خواندم. از آن خوشم نیامد – کاملاً غیرقابلقبول است!»
ترامپ به جزئیات پاسخ ایران اشارهای نکرد. روزنامه والاستریت ژورنال نیز به نقل از منابع مطلع گزارش داد که ایران به طرح ارائهشده از سوی آمریکا پاسخ داده، اما کماکان اختلافات قابل توجهی میان دو طرف وجود دارد.
به گفته منابع آگاه، آمریکا پیشتر خواستار تعهد قبلی ایران درباره برنامه هستهای خود و نحوه تعیین تکلیف اورانیوم با غنای بالا شده بود، در حالی که ایران شرط خود را توقف فوری درگیریها، رفع محاصره کشتیها و بنادر ایران از سوی آمریکا و ازسرگیری تردد تجاری در تنگه هرمز اعلام کرده است.
ایران همچنین پیشنهاد کرده که مذاکرات هستهای ظرف ۳۰ روز آینده برگزار شود و با رقیقسازی بخشی از اورانیوم با غنای بالا و انتقال مابقی به کشور ثالث موافقت کرده است. با این حال، در صورت شکست مذاکرات یا خروج آمریکا از هرگونه توافق احتمالی در آینده، اورانیومهای منتقلشده باید به ایران بازگردانده شوند.
بر اساس این گزارش، پاسخ ایران توسط پاکستان که نقش میانجیگر را بر عهده داشته به آمریکا منتقل شده است. منابع آگاه میگویند ایران اعلام آمادگی کرده که غنیسازی اورانیوم را متوقف کند، اما این توقف کوتاهتر از دوره ۲۰ سالهای است که آمریکا خواستار آن بوده است. افزون بر این، ایران پیشنهاد آمریکا برای برچیدن تأسیسات هستهای خود را رد کرده است.
پس از انتشار جزئیات این طرح، خبرگزاری شبهدولتی تسنیم ایران به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که گزارش والاستریت ژورنال درباره محتوای پاسخ ایران «از جنبههای مهم متعددی با واقعیت مطابقت ندارد»؛ به ویژه در بخش مربوط به مسائل هستهای.
به گفته این منبع آگاه، پاسخ ایران بر ضرورت دستیابی به توافق از طریق تفاهم سیاسی، پایان فوری جنگ، تضمین عدم حمله مجدد به ایران و لغو تحریمها از سوی آمریکا تأکید داشته است. افزون بر این، پاسخ ایران شامل تغییر در نحوه کنترل ایران بر تنگه هرمز در صورت تحقق برخی تعهدات از سوی آمریکا نیز بوده است.
شبکه خبری سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) نیز اعلام کرد که تهران پیشنهاد ترامپ را رد کرده و آن را معادل تسلیم شدن میداند. ایران بر پرداخت غرامت جنگی از سوی آمریکا اصرار دارد.
یک منبع آگاه به خبرگزاری تسنیم گفت که ایران طرحی را صرفاً برای خشنودی آمریکا تنظیم نمیکند، بلکه تنها در جهت حفظ حقوق مردم ایران برنامهریزی خواهد کرد.
آمریکا از ۱۳ آوریل (مطابق با ۲۴ فروردین) ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا، محاصره همه کشتیهای رفتوآمد به بنادر ایران را آغاز کرده است. بلومبرگ مینویسد که ترامپ پیشتر پیشنهاد کرده بود: ابتدا ایران تنگه هرمز را باز کند، سپس آمریکا ظرف یک ماه آینده محاصره بنادر ایران را پایان دهد و پس از آن دو طرف مذاکرات هستهای را آغاز کنند.
«بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، نیز ۱۰ مه در مصاحبه با شبکه خبری سیبیاس آمریکا هشدار داد که جنگ با ایران «هنوز تمام نشده است». او مدعی شد که برای نابودی توان هستهای ایران و پاکسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا، به تلاش بیشتری نیاز است.
«جیسون وانگ»، استراتژیست بانک نیوزیلند، در این زمینه گفت: «رد تازهترین طرح صلح ایران از سوی ترامپ باعث شده هفته جاری با حالتی محتاطانه آغاز شود، که بخشی از روند قیمتی هفته گذشته را معکوس کرده است. این وضعیت احتمالاً در معاملات ابتدایی روز تداوم یابد.»
آمریکا و ایران از ۸ آوریل (مطابق با ۱۹ فروردین) آتشبسی موقت دو هفتهای را آغاز کردند و سپس ترامپ به صورت یکجانبه تمدید آن را اعلام کرد، اما تنشها کماکان ادامه داشته است.
نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بامداد ۸ مه (۱۸ اردیبهشت) اعلام کرد که سه فروند ناوشکن آمریکایی در پی اصابت موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادهای ضدکشتی ایران آسیب دیده و به سرعت از منطقه نزدیک تنگه هرمز عقب نشینی کردهاند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نیز وقوع حمله ایران به سه کشتی جنگی آمریکایی در آن روز در تنگه هرمز را تأیید و اعلام کرد که نیروهای آمریکایی به تأسیسات نظامی ایران که دست به حمله زده بودند، پاسخ دادهاند.
۱۰ مه (۲۰ اردیبهشت) نیز یک فروند کشتی باری در حوالی شمال شرقی دوحه، پایتخت قطر، در حین تردد مورد اصابت یک پرنده ناشناس قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد. در همان روز، امارات متحده عربی و کویت نیز از رهگیری و سرنگونی پهپادهای «خصم» خبر دادند.
ترامپ در پلتفرم اجتماعی خود در اوایل روز ۱۰ مه نوشت: «ایران همواره در حال «بازی دادن» آمریکا و جهان بوده است. ۴۷ سال است که ایران ما را سرکار گذاشته، وادارمان به انتظار کرده… و به این کشور که اکنون «دوباره بزرگ شده» میخندید. دیگر دیگر نمیتوانند بخندند.»
ترامپ بارها تأکید کرده که هرگز اجازه نخواهد داد ایران صاحب سلاح هستهای شود. او هفته گذشته نیز مدعی شده بود که ایران از جاهطلبیهای هستهای خود چشم پوشیده است.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا گرچه از تازهترین پاسخ ایران به شدت ناراضی است، اما توضیح نداده که این نارضایتی به چه پیامدهایی خواهد انجامید.
جنگ در خاورمیانه (غرب آسیا) تأثیرات سنگینی بر بازار جهانی کالا بر جای گذاشته و شهروندان آمریکایی به شدت از افزایش قیمت نفت آسیب دیدهاند. در هفتههای اخیر، ترامپ ظاهراً خواستار پایان هرچه سریعتر این درگیری بوده است. با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای و تلاش حزب جمهوریخواه برای حفظ کنترل کنگره، فشارهای سیاسی فزایندهای بر ترامپ وارد شده است.
«آمیناچ. ناصر»، مدیرعامل بزرگترین شرکت نفتی جهان، آرامکوی عربستان سعودی، نیز ۱۰ مه هشدار داد که حتی اگر تنگه هرمز فوراً بازگشایی شود، بازگشت بازار نفت به حالت عادی ماهها زمان نیاز دارد. او افزود که اگر محاصره چند هفته دیگر نیز تداوم یابد، شوک عرضه تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت.