عربستان سعودی نیز مخفیانه حملات هوایی علیه ایران را تلافی کرد، اما پس از آن به توافقی دست یافت.
متن از چن سیجیا، شبکه آبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
از زمان تشدید تنشها در خاورمیانه، اقدامات تلافیجویانه ایران بسیاری از کشورهای خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی را تحت تأثیر قرار داده و روابط از پیش تیره بین ایران و کشورهای خلیج فارس را تشدید کرده است.
در ۱۲ مه به وقت محلی، رویترز به نقل از مقامات غربی و ایرانی گزارش داد که عربستان سعودی در تلافی حملات ایران به اهدافی در داخل خاک عربستان، چندین حمله هوایی اعلام نشده علیه ایران در جریان این درگیری انجام داده است. با این حال، پس از این حملات، عربستان سعودی و ایران تماسهای دیپلماتیک فشردهای را آغاز کردند و در نهایت به تفاهم رسیدند و توافق کردند که اوضاع را آرام کنند.
پس از حملات نظامی آمریکا علیه ایران، شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس – عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر، عمان و بحرین – مورد حمله موشکها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتند. ایران نه تنها پایگاههای نظامی آمریکا در این کشورها، بلکه فرودگاهها و زیرساختهای انرژی را نیز هدف قرار داد. انسداد تنگه هرمز توسط ایران همچنین صادرات نفت از کشورهای خلیج فارس را مختل کرد.
دو مقام غربی فاش کردند که در تلافی، نیروی هوایی عربستان سعودی در اواخر ماه مارس مخفیانه به ایران حمله کرد و این اولین باری بود که عربستان سعودی مستقیماً عملیات نظامی در خاک ایران انجام داد. هنوز مشخص نیست که کدام اهداف خاص در داخل ایران هدف قرار گرفتهاند.
با این حال، عربستان سعودی امیدوار بود از تشدید تنشها جلوگیری کند و به همین دلیل ارتباط منظمی با ایران برقرار کرد. مقامات غربی و دو مقام ایرانی به رویترز گفتند که عربستان سعودی ایران را در جریان این حمله قرار داد و در حالی که تهدید به تلافی بیشتر میکرد، مذاکرات دیپلماتیک فشردهای را آغاز کرد. در نهایت، دو کشور به تفاهم رسیدند و توافق کردند که اوضاع را آرام کنند.
یک مقام ایرانی گفت که این اقدام با هدف «توقف خصومتها، حفظ منافع مشترک و جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها» انجام شده است.
منابع غربی ارزیابی میکنند که پس از توافق هر دو طرف برای کاهش تنش، ایران حملات مستقیم خود به عربستان سعودی را به میزان قابل توجهی کاهش داده است. تحلیل رویترز از بیانیههای وزارت دفاع عربستان سعودی نشان داد که عربستان سعودی بین ۲۵ تا ۳۱ مارس ۱۰۵ حمله پهپادی و موشکی را تجربه کرده است؛ تا ۱ تا ۶ آوریل، تعداد حملات به ۲۵ مورد کاهش یافته است.
با این حال، متحدان ایران در خاورمیانه اقدامات خود را متوقف نکردهاند. پس از توافق آتشبس اعلام شده توسط ایالات متحده و ایران، شبهنظامیان عراقی به حملات خود به عربستان سعودی ادامه دادند. وزارت دفاع عربستان سعودی گزارش داد که عربستان سعودی بین ۷ تا ۸ آوریل مورد حمله ۳۱ پهپاد و ۱۶ موشک قرار گرفته است.
رویترز گزارش داد که عربستان سعودی اقدامات تلافیجویانه بیشتری علیه ایران و عراق را بررسی کرده است، اما پاکستان با اعزام جنگندهها و دعوت از همه طرفها به خویشتنداری، عربستان سعودی را آرام کرد. پاکستان و عربستان سعودی سپتامبر گذشته یک توافقنامه دفاع استراتژیک مشترک امضا کردند که در آن تصریح شده است هرگونه حمله از سوی طرف ثالث علیه هر یک از دو کشور، «تجاوز علیه هر دو ملت» تلقی خواهد شد.
وزارت امور خارجه ایران هنوز به این ادعاها پاسخی نداده است. وزارت امور خارجه عربستان سعودی مشخص نکرده است که آیا حملات هوایی انجام داده است یا خیر، و همچنین مستقیماً به این موضوع نپرداخته است که آیا توافقی برای کاهش تنش با ایران حاصل شده است یا خیر. یک مقام ارشد تنها اظهار داشت: «ما موضع ثابت عربستان سعودی مبنی بر طرفداری از کاهش تنش، خویشتنداری و کاهش تنش به منظور حفظ ثبات، امنیت و رفاه در منطقه را تکرار میکنیم.»
ایران کشوری عمدتاً شیعه مذهب است، در حالی که عربستان سعودی عمدتاً سنی مذهب است و این دو کشور مدتهاست که بر سر مسائل منطقهای با هم اختلاف دارند. در سال ۲۰۲۳، با میانجیگری چین، عربستان سعودی و ایران روابط دیپلماتیک خود را از سر گرفتند و اوضاع منطقهای تا حدودی آرام شد.
با وجود اختلال در ناوبری در تنگه هرمز ناشی از جنگ با ایران، شورشیان حوثی در یمن، متحد ایران، کشتیرانی در دریای سرخ را محدود نکردهاند. رویترز اشاره میکند که عربستان سعودی هنوز قادر به صادرات نفت از طریق دریای سرخ است و نسبت به سایر کشورهای خلیج فارس، آسیب کمتری از این درگیری دیده است.
هفته گذشته، روزنامه سعودی «عرب نیوز» تفسیری از ترکی الفیصل، رئیس سابق اداره کل اطلاعات عربستان سعودی، منتشر کرد که در آن او طرز فکر دولت عربستان سعودی را توضیح داده بود: «در حالی که سایر کشورها در تلاشند عربستان سعودی را به کوره نابودی بکشانند، رهبری ما ترجیح میدهد درد و رنجی را که همسایگانمان به ما تحمیل میکنند تحمل کند تا از جان و مال شهروندانمان محافظت کند.»
وال استریت ژورنال، به نقل از منابع متعدد آشنا با این موضوع، در یازدهم گزارش داد که امارات متحده عربی نیز مخفیانه حمله نظامی علیه ایران انجام داده و یک پالایشگاه نفت ایران را بمباران کرده است. این منابع فاش کردند که ایران به اقتصاد امارات متحده عربی آسیب جدی وارد کرده و این کشور را بر آن داشته تا موضعی تقابلی در قبال ایران اتخاذ کند و همکاری نظامی قوی با ایالات متحده را در طول جنگ حفظ کند.
تحلیل رویترز نشان میدهد که اگرچه عربستان سعودی و امارات متحده عربی هر دو علیه ایران اقدام نظامی کردهاند، اما استراتژیهای آنها متفاوت است. امارات متحده عربی موضع سختگیرانهتری اتخاذ کرده و به ندرت در تماسهای دیپلماتیک عمومی با ایران برای وادار کردن ایران به امتیازدهی شرکت میکند. از سوی دیگر، عربستان سعودی به دنبال جلوگیری از تشدید تنش است و بلافاصله پس از حملات تلافیجویانه به دنبال کاهش تنش و حفظ ارتباط از طریق کانالهایی مانند سفیر ایران در عربستان سعودی است.
علی واعظ، کارشناس مسائل ایران، اظهار داشت که اجماع حاصل شده بین عربستان سعودی و ایران برای کاهش تنش نشان میدهد که هر دو طرف هزینههای غیرقابل قبول تشدید کنترل نشده تنش را درک میکنند. او معتقد است: «دو طرف نه از طریق اعتماد، بلکه بر اساس منافع مشترک، دامنه رویارویی را قبل از اینکه به یک درگیری منطقهای گستردهتر تبدیل شود، محدود کردند.»