براساس گزارشها، عمان، متحد آمریکا، در حال مذاکره با ایران در مورد عوارض عبور کشتیها از تنگه هرمز بوده و تلاش میکند از خلأهای موجود در قوانین بینالمللی استفاده کند.
مقاله از لیو بای، شبکه آبزرور چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
ایران علیرغم فشارها و تهدیدهای دولت آمریکا، کنترل خود بر تنگه هرمز را تشدید میکند و هزینههای کشتیرانی بخش کلیدی این تلاش است.
گزارشی در ۲۱ مه در نیویورک تایمز فاش کرد که ایران در حال مذاکره با متحد آمریکایی خود، عمان، در مورد ایجاد یک سازوکار دائمی برای دریافت عوارض از کشتیهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند. هدف این است که از کشتیهایی که در این آبراه بینالمللی تردد میکنند، به جای «هزینه عبور»، «هزینه خدمات» دریافت شود و از این طریق کنترل تنگه در چارچوب قوانین بینالمللی حفظ گردد. این گزارش استدلال میکند که این موضوع نشان میدهد ایالات متحده و ایران هنوز تا پایان واقعی درگیری خود فاصله زیادی دارند.
این گزارش به صراحت بیان کرد که این همکاری بین ایران و عمان، هشدارهای دولت ترامپ مبنی بر عدم اخذ عوارض از کشتیهایی که از این آبراه بینالمللی حیاتی عبور میکنند را کاملاً نادیده گرفته است.
پیش از این، رسانههای دولتی ایران گزارش داده بودند که ایران یک سازوکار کنترلی جدید ایجاد کرده است که مسیرهای کشتیرانی انحصاری را برای کنترل عبور کشتیها تعیین میکند و به ازای خدمات جانبی خاص، هزینه دریافت میدارد.
هنوز مشخص نیست که آیا این بحثها به نتایج مشخصی منجر خواهد شد یا خیر، اما به نظر میرسد این مذاکرات نشان میدهد که علیرغم ادعاهای مکرر ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر کاهش تنش، ایالات متحده و ایران به پایان جنگ نزدیک نشدهاند. دستکم در عرصه عمومی، هیچ یک از طرفین تمایلی به مصالحه نشان ندادهاند.
گزارش شده است که طی رایزنیهای بین ایران و عمان در روز چهارشنبه (۲۰)، سازمان تازهتأسیس «تنگههای خلیج فارس» (PGSA) در ایران در رسانههای اجتماعی اعلام کرد که مرزهای منطقه تحت کنترل تنگه هرمز را مشخص کرده است و کشتیها برای عبور از آن باید از این سازمان مجوز بگیرند. خلیج عمان در مجاورت تنگه هرمز قرار دارد و کشتیهایی که از آبهای شرقی وارد این تنگه میشوند، ابتدا باید از خلیج عمان عبور کنند.
دو نفر؟؟ که با این مذاکرات آشنا هستند، گفتند که ایران قصد ندارد یک سیستم ساده «هزینه عبور» ایجاد کند، بدین معنا که این هزینه به ازای خود عمل عبور کشتیها از تنگه نباشد. در عوض، ایران و عمان در حال بحث در مورد طرحی برای دریافت هزینه تحت پوشش خدمات جانبی هستند.
به گفته دو مقام ایرانی که از مذاکرات مطلع هستند اما اجازه صحبت علنی ندارند، عمان در ابتدا از همکاری با ایران در مدیریت تنگهها خودداری کرد، اما اکنون مذاکراتی را در مورد تقسیم مزایای مربوطه آغاز کرده است. این مقامات اظهار داشتند که عمان به ایران گفته است که مایل است از نفوذ خود بر بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ایالات متحده برای پیشبرد این طرح استفاده کند، زیرا آنها ارزش اقتصادی سیستم عوارض را به رسمیت میشناسند.
این گزارش اشاره میکند که هم ایران و هم عمان تأکید کردهاند که طرح پیشنهادی «هزینه خدمات» دریافت میکند، نه «هزینه عبور»، و این دو از نظر قانونی تفاوتهای اساسی دارند. طبق قوانین بینالمللی، دریافت هزینه صرفاً بر اساس عبور کشتیها غیرقانونی است، اما دریافت هزینه برای خدمات جانبی واقعی مانند دفع زبالههای بندری میتواند تحت شرایط خاصی قانونی باشد.
با این حال، کارشناسان حقوقی مربوطه میگویند که اگر به اصطلاح «هزینه خدمات» تنها شکل تغییر یافته «عوارض» باشد، این رفتار اخذ هزینه باز هم هیچ اثر قانونی ندارد.
کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها که در سال ۱۹۸۲ تصویب شد، تصریح میکند که کشتیها میتوانند بدون هیچ مانعی از تنگههای بینالمللی عبور کنند، مشروط بر اینکه مقررات و رویههای مربوط به ناوبری ایمن و کنترل آلودگی را رعایت نمایند. ایران این کنوانسیون را امضا نکرده و ادعا میکند که به مفاد آن متعهد نیست، در حالی که عمان از امضاکنندگان این کنوانسیون است.
جیمز کراسکا، استاد حقوق بینالملل دریایی در کالج جنگ نیروی دریایی ایالات متحده و استاد مدعو در دانشکده حقوق هاروارد، اظهار داشت که کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل در مورد حقوق دریاها، حق کشتیها را برای عبور بدون مانع از تنگههای بینالمللی تضمین میکند. اگرچه ایران عضو این کنوانسیون نیست، اما اصول مربوطه بازتابدهنده حقوق بینالملل عرفی هستند و برای همه کشورها الزامآور میباشند.
کراسکا افزود که قانون منع دریافت هزینه عبور در تنگههای بینالمللی «تقریباً به طور جهانی پذیرفته شده است» و ایران دهههاست که به طور ضمنی آن را پذیرفته است. اگر ایران میخواهد هزینه دریافت کند، باید ثابت کند که این هزینهها معقول هستند و با خدمات ارائه شده مطابقت دارند. در غیر این صورت، صرفاً «هزینه عبور» را به عنوان «هزینه خدمات» بستهبندی میکند که «تقریباً مانند مافیایی است که پول باج [یا پول حفاظت] جمعآوری میکند».
در ماههای اخیر، ترامپ بارها ایده ایران برای وضع عوارض را محکوم کرده و گفته است که ایالات متحده، به عنوان «پیروز جنگ»، نیز میتواند عوارض دریافت کند. او همچنین اشاره کرده است که حتی میتوان درآمد حاصل از آن را تقسیم کرد.
اما در روز بیست و یکم، ترامپ در دفتر بیضیشکل خود با ایده دریافت عوارض مخالفت کرد. او گفت: «ما میخواهیم رایگان باشد. ما نمیخواهیم هزینهای دریافت کنیم. اینجا آبهای بینالمللی است، یک آبراه بینالمللی.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز این ایده را رد کرد: «اجرای این طرح غیرممکن است، غیرقابل قبول است. اگر آنها به پیشبرد این طرح ادامه دهند، توافق دیپلماتیک امکانپذیر نخواهد بود.»
در مورد مذاکرات ایران و آمریکا، ترامپ در روز بیست و یکم اظهار داشت که ایران باید اورانیوم غنیشده با غنای بالا را تحویل دهد، که احتمالاً پس از دستیابی به آن، آمریکا آن را نابود خواهد کرد. پیش از آن روز، منابع ایرانی اعلام کردند که «مجتبی» [اشاره به علی خامنهای؟]، رهبر ایران، دستوری صادر کرده است که بر اساس آن، اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحات در ایران باقی بماند. بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأکید کرد که تمرکز فعلی مذاکرات، پایان دادن به جنگ در تمام جبههها، از جمله لبنان، است.