اختصاصی: مقام ایرانی آخرین پیشنهاد برای پایان دادن به جنگ ایالاتمتحده را تشریح کرد؛ در حالی که ترامپ حملات جدید را بررسی میکند
جرمی اسکاهیل، مرتضی حسین از دراپسایت
ترجمه مجله جنوب جهانی
یک مقام ارشد ایرانی به پایگاه خبری «دراپسایت» گفت که ایران آخرین پیشنهاد خود را برای مذاکره جهت پایان دادن به جنگ آمریکا، از طریق میانجیها ارائه کرده است؛ این در حالی است که تهدیدهای مداوم کاخ سفید و گزارشهایی مبنی بر آمادهباش دولت ترامپ برای تشدید تنش نظامی در همین آخر هفته، فضا را ملتهب نگه داشته است. این مقام ارشد ایرانی که به دلیل ممنوعیت اظهارنظر عمومی، نخواست نامش فاش شود، جزئیات مذاکرات جاری تهران با دولت ترامپ از مجرای میانجیهای منطقهای را آشکار ساخت و آخرین پیشنهاد ایران برای حلوفصل دیپلماتیک را با صراحت تشریح کرد.
این مقام رسمی گفت که تهران مجموعهای از شرایط را بهعنوان چارچوبی برای توافق نهایی روی میز گذاشته است؛ از جمله بازگشایی موقت تنگه هرمز — مشروط به پایان محاصره بنادر ایران توسط آمریکا، آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده ایران و تدوین طرحی برای جبران خسارات وارده به ایران در جریان جنگ. این مقام رسمی همچنین تأکید کرد که چارچوب پیشنهادی ایران، ابتدا مستلزم توافقی برای پایان دائمی جنگ است و تنها پس از آن، مذاکرات فوری برای دستیابی به توافق بر سر برنامه هستهای آغاز خواهد شد.
این مقام گفت: «امروز، میانجیها اعلام کردند که به نظر میرسد ترامپ بهطور جدی علاقهمند به اعلام پایان جنگ است»؛ اگرچه آنها سیگنالهای متناقضی دربارهٔ اینکه آیا او با آخرین شرایط تهران موافقت خواهد کرد یا خیر، مخابره کردند.
اما او هشدار داد که هنوز شکافهای قابلتوجهی میان دو طرف وجود دارد و تکرار کرد که ایران در صورت ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل، برنامههایی مدون برای انجام حملات تلافیجویانه دارد. «از آنجایی که طرف آمریکایی اصرار دارد که مذاکرات صرفاً در چارچوب مسئله هستهای پیش برود، هیچ پیشرفت معناداری در مورد پیشنهادهای ردوبدلشده پیش از بازدید میانجیگران حاصل نشد.»
در بحبوحه این مذاکرات، بنا به گزارشها، ترامپ در حال بررسی گزینهٔ حملات بیشتر علیه ایران است — تاکتیکی که او بارها در طول مذاکرات از آن بهره برده است. روز جمعه، او با پیت هگست، وزیر جنگ، و مقامات ارشد امنیت ملی در دفتر بیضیشکل ملاقات کرد و خبرگزاری «آکسیوس» گزارش داد که ترامپ «بهطور جدی در حال بررسی حملات جدید علیه ایران است، مگر اینکه پیشرفتی در مذاکرات در آخرین لحظه حاصل شود». بعداً در همان روز، او در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که در عروسی پسرش شرکت نخواهد کرد و به دلیل «شرایط مربوط به دولت و عشق من به ایالاتمتحده آمریکا» در آخر هفته طولانی در واشنگتن دی.سی. خواهد ماند.
این مقام ایرانی گفت که موضوع ترتیب زمانی «پایان جنگ» و «مذاکرات هستهای» همچنان یکی از نقاط اصلی اختلاف است. ایران در آخرین پیشنهاد خود، ضمن موافقت با اعمال محدودیتهایی بر ظرفیت غنیسازی اورانیوم، پیشنهاد داده است که مواد هستهای خود را تحت نظارت میانجیها رقیق کند.
اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کمپین ایالاتمتحده علیه ایران را بر حذف «توانایی ایران برای ساخت سلاح هستهای» استوار کرده است؛ خط قرمزی که کاخ سفید همچنان بر آن پافشاری میکند. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، به سیبیاس نیوز گفت: «ترامپ خطوط قرمز خود را کاملاً روشن کرده است. ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد و آنها نمیتوانند اورانیوم غنیشده خود را حفظ کنند.» هیچ ارزیابی اطلاعاتی تاکنون به این نتیجه نرسیده است که ایران به توسعه سلاح هستهای نزدیک بوده است.
ایران معتقد است که خود ترامپ — که میان تهدیدهای وحشیانه برای نابودی ایران و اعلام پیروزی در نوسان است — عامل بازدارنده اصلی در دستیابی به هرگونه توافقی است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه به دبیرکل سازمان ملل متحد گفت که «خواستههای بیشازحد» کاخ سفید مانع اصلی دستیابی به توافق است.
این مقام ایرانی گفت: «تصمیم سیاسی شخصی ترامپ همچنان مانعی جدی برای دستیابی به صلح است. او در پیام خود به طرف پاکستانی، تمایل خود را برای پایان دادن به جنگ ابراز کرد، اما پس از ورود هیئت پاکستانی به تهران در امروز، او دوباره مواضع متفاوتی را در پیامهای ردوبدلشده اتخاذ کرد. به دلیل عدم تعامل سازنده از سوی طرف آمریکایی، هنوز هیچ متن پیشنویسی تهیه نشده است.»
کاخ سفید بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
این مقام گفت که مذاکرات به دو مسیر جداگانه تقسیم شده است: یک مسیر بر انعقاد توافقی که پایان جنگ را اعلام کند متمرکز است و مسیر دوم مربوط به اختلاف بر سر برنامه هستهای ایران است.
چارچوب پیشنهادی ایران را میتوان اینگونه تشریح کرد: پس از توافق اولیه برای پایان رسمی جنگ و اعلام پایان محاصره دریایی ایالاتمتحده بر بنادر ایران، ایران بهطور موقت تنگه هرمز را بازگشایی کرده و از هزینههای ترانزیت چشمپوشی میکند. این مقام ایرانی افزود: «این ترتیب تا زمان نهاییشدن رژیم جدید حاکم بر هرمز — که ایران به زودی اعلام خواهد کرد — پابرجا خواهد ماند.» این مقام گزارش داد که این فرمول در پاسخ به تأثیر مخرب درگیری بر بازارهای جهانی انرژی و مواد غذایی و درخواستهای کشورهای منطقهای، اروپایی و آسیایی برای دریافت کمک، مورد موافقت ایران قرار گرفته است.
در عوض، ایالاتمتحده باید با آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران موافقت کند و همچنین یک سازوکار بینالمللی با مشارکت ایالاتمتحده و سایر کشورهایی که در جنگ شرکت داشتند، برای جبران خسارات ایران ایجاد کند. موضع ایران همچنین پایان جنگ در سراسر منطقه، بهویژه در لبنان را الزامی میکند؛ جایی که اسرائیل علیرغم آتشبس اسمی، به حملات نظامی گسترده خود ادامه داده است.
پس از انعقاد توافق برای پایان جنگ، بهعنوان بخشی از مذاکرات بعدی در مورد پرونده هستهای، ایران همچنین شرایطی را مطرح کرد که شامل تعهداتی مبنی بر عدم توسعه سلاح هستهای میشد. در عوض، ایران خواستار بهرسمیتشناختهشدن حق غنیسازی هستهای خود شد که طبق توافق برای چندین سال محدود باقی میماند.
این مقام ایرانی گفت: «ایران بهطور داوطلبانه غنیسازی بالای ۳.۶ درصد را به مدت ۱۰ سال به حالت تعلیق در خواهد آورد. اورانیوم غنیشده بالای ۲۰ درصد موجود در داخل ایران با مشارکت میانجیگران رقیق شده و برای اهداف صلحآمیز در داخل کشور مورد استفاده قرار خواهد گرفت.» در مورد تعهد ایران به عدم توسعه سلاح هستهای، «از نظر ما این یک پیشنیاز الزامآور خواهد بود، مشروط بر اینکه حقوق رسمی کشور بهرسمیت شناخته شود و به صراحت در متون رسمی توافق هستهای گنجانده شود.»
بسیاری از جزئیات مربوط به سطوح غنیسازی و حقوق تضمینشده برای ایران تحت پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، کاملاً به پیشنهادهای قبلی ایران پیش از جنگ و همچنین توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که با موفقیت میان واشنگتن و تهران مذاکره شد، پایبند است.
این مقام رسمی گفت، دولت ترامپ اعلام کرده است که خواهان توافق بر سر برنامه هستهای و پایان دادن به جنگ بهطور همزمان است. این مقام ایرانی افزود: «در پیامهای [دولت ترامپ]، آنها آزادسازی هرگونه منابع مالی را به نتیجه مذاکرات هستهای مشروط کردهاند. این برای ما قابلقبول نیست.»
این مقام تأکید کرد: «ما لغو کامل تحریمها را در ازای پایان موفقیتآمیز مذاکرات هستهای، نتیجهای معقول میدانیم. داراییهای مسدودشده ما باید فوراً برای بازسازی کشور در ازای اعلام رسمی پایان جنگ آزاد شوند.» «آنها صریحاً هم مبلغ درخواستی و هم سازوکار پیشنهادی برای دسترسی ما به منابع مالی را رد کردهاند.»
در چند روز گذشته، همزمان با تهدید ترامپ به ازسرگیری حملات، کشورهای منطقه درگیر دیپلماسی فشردهای میان ایران و آمریکا بودهاند. پس از ارائه جدیدترین پیشنهاد آمریکا در اوایل این هفته، ترامپ گفت: «اگر پاسخهای درست را دریافت نکنیم، خیلی سریع پیش میرود. همه ما آمادهایم.» مذاکرات میان واشنگتن و تهران رسماً با میانجیگری پاکستان در حال انجام است، اگرچه کشورهای دیگری از جمله چین، قطر، عربستان سعودی و مصر نقشهای حمایتی در تدوین توافق ایفا میکنند.
این مقام رسمی گفت: «پیشنهادات ما مورد توافق همه طرفهای مشورتدیده، از جمله کشورهای میانجی مستقیم و سایر بازیگران منطقهای که از روند مذاکرات مطلع هستند، قرار گرفته است. این چارچوب عملاً قابلاجرا تلقی میشود.»
در عین حال، دولت ایران خود را برای تشدید تنش در صورتی که ترامپ بمباران را از سر بگیرد، آماده میکند.
این مقام رسمی گفت: «ارزیابی فعلی ما این است که ابراز تمایل ترامپ برای دستیابی به توافق برای پایان دادن به جنگ کاملاً قابلاعتماد نیست. بنابراین، طرف ایرانی آمادگی کامل خود را برای دفاع از کشور در صورت جنگ حفظ خواهد کرد.» «طبق سیاستهای سطح بالاتر اتخاذشده، در صورت شروع جنگ، ایران منافع آمریکا را در خارج از منطقه غرب آسیا نیز هدف قرار خواهد داد و همه کشورهایی که میزبان چنین پایگاههایی در محدوده عملیاتی ایران هستند نیز ممکن است هدف قرار گیرند.»
استراتژی ایالاتمتحده برای فشار بر ایران — پس از چندین هفته حملات هوایی ایالاتمتحده و اسرائیل که در طول عملیات «خشم حماسی» انجام شد و نتوانست دولت را سرنگون کند یا آن را مجبور به تسلیم کند — به محاصره بنادر ایران و تلاش برای متوقفکردن فروش انرژی آن تغییر یافته است. چین خریدار اصلی نفت ایران است که تقریباً ۹۰ درصد از واردات آن را تشکیل میدهد.
در اوایل جنگ، ایالاتمتحده معافیتهای موقتی اعطا کرد که به نفت ایران که از قبل در دریا بود، اجازه میداد بدون تحریمها فروخته شود تا تأثیر اقتصادی محاصره تنگه هرمز را به تأخیر بیندازد. با طولانیشدن جنگ و تثبیت بیشتر کنترل بالفعل ایران بر تنگه، کشورهای آسیایی و اروپایی — پس از مشارکت قبلی در کارزار به رهبری ایالاتمتحده برای منزویکردن تهران — بهطور فزایندهای تماسهای دیپلماتیک با ایران را احیا کردهاند.
محمد ثانی، تحلیلگر ایرانی (صدا و سیما) ساکن تهران، گفت: «چین اکنون از این وضعیت به نفع خود استفاده میکند و از تماشای گسترش داراییها و مهمات نظامی آمریکا لذت میبرد؛ آنها هیچ کاری برای متوقفکردن آن انجام نخواهند داد.» «به نظر میرسد سایر کشورهای اروپایی و آسیایی نیز شروع به پذیرش واقعیت وضعیت کردهاند، از جمله کره جنوبی، ژاپن، فرانسه و اسپانیا. پیش از این، آنها منتظر بودند که عملیات آمریکا آغاز شود، اما اکنون یکییکی برای مذاکره مستقیم به ایران میآیند، کنترل ایران را میپذیرند و دیگر روی عملیات نظامی آمریکا حساب نمیکنند.»
خبرگزاری تسنیم، یک رسانه خبری ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اوایل این ماه گزارش داد که ایالاتمتحده دوباره معافیتهایی برای فروش نفت اعطا کرده است؛ ادعایی که مقامات آمریکایی آن را تکذیب کردند.
مقام ایرانی که با «دراپسایت» صحبت کرد، اظهار داشت که توافقی برای ازسرگیری برخی از فروش نفت ایران به پکن حاصل شده است، اگرچه چنین توافقی هنوز علنی نشده است.
این مقام رسمی گفت: «ما بخشی از نفت خود را از طریق پیشفروش به چین فروختهایم و انتقال حجم خریداریشده از قبل آغاز شده است.» «طرف آمریکایی، طبق مذاکرات دوجانبه خود با پکن، انتظار میرود هیچ مانعی برای حمل این نفت توسط تانکرهای چینی ایجاد نکند.»
ترامپ پس از سفر هفته گذشته خود به چین — که نتوانست حمایت پکن را برای اعمال فشار بر ایران جهت پایان دادن به بنبست طبق شرایط آمریکا جلب کند — به فاکس نیوز گفت که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به او گفته است: «اگر بتوانم کمکی بکنم، دوست دارم کمکی بکنم.» او افزود که با وجود قول عدم فروش تجهیزات نظامی به ایران، «آنها مقدار زیادی نفت خود را از آنجا میخرند و دوست دارند به این کار ادامه دهند.»
علیرغم مذاکرات جاری بین ایالاتمتحده و ایران، تهدید جدی جنگ مجدد وجود دارد. به گزارش «آکسیوس»، ترامپ در مکالمه تلفنی اخیر خود با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اظهار داشت که به سمت ازسرگیری حملات علیه ایران، از جمله موج نهایی حملات «قاطع» متمایل است.
ترامپ بارها ترجیح خود را برای پایان سریع جنگ بسیار نامحبوب و پرهزینه خود علیه ایران ابراز کرده و تهدید به حمله به زیرساختهای انرژی ایران کرده است — هدفی که بارها توسط اسرائیل تشویق شده است. در عین حال، او با فشار فزایندهای از سوی جمهوریخواهان سنا بر سر تأثیر اقتصادی جنگ در سال انتخابات روبرو است.
تحلیلگران ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران که با «دراپسایت» صحبت کردند، اظهار داشتند که در صورت وقوع جنگ جدید، ایران در حال آمادهشدن برای آغاز یک حمله گسترده است که به یک بازه زمانی محدود محدود نمیشود و همچنین شامل هدفقراردادن زیرساختهای منطقهای حیاتی برای اقتصاد جهانی و همچنین پایگاهها و داراییهای دریایی ایالاتمتحده در محدوده سواحل ایران خواهد بود. تنگه بابالمندب در نزدیکی یمن — که تاکنون در طول جنگ فعلی خارج از دسترس بوده است — نیز احتمالاً در دور جدیدی هدف قرار خواهد گرفت و سطح دیگری از فشار را به اقتصاد جهانی اضافه خواهد کرد.
مصطفی خوشچشم، تحلیلگر امنیتی نزدیک به سپاه پاسداران، گفت: «اگر آنها به دنبال جنگ زیرساختها بروند، ایران به اقدامات تلافیجویانه دست خواهد زد و نهتنها مناطق انرژی در حلقههای جنوبی خلیجفارس را بمباران خواهد کرد، بلکه تنگه بابالمندب را نیز خواهد بست. اقتصاد جهانی، از جمله اقتصاد ایالاتمتحده، به ویرانی کشیده خواهد شد.» «آنها قبل از آتشبس این کار را امتحان کردند — آنها بسیاری از پلها، مراکز علمی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهها و بیمارستانها را هدف قرار دادند. ایرانیها محکم ایستادند، نهتنها نیروهای مسلح ایران، بلکه مردم ایران، دولت. همه محکم ایستادند. آنها قبلاً این را آزمایش کردهاند و میدانند که این ممکن نخواهد بود. ایرانیها تسلیم نخواهند شد.»
آمریکا و اسرائیل همچنین به تجدید قوای خود در منطقه ادامه دادهاند. اما خوشچشم اظهار داشت، دیدگاه ایران این است که علیرغم سطح نیروهای آمریکایی مستقر، تهران — که از اولین رویارویی جان سالم به در برده و قابلیتهای موشکی و پهپادی خود را حفظ کرده است — در نهایت تسلط خود را در تشدید تنش در این بنبست حفظ میکند. وی اظهار داشت که ایران با زور به هیچیک از خواستههای آمریکا تن نخواهد داد و حتی بر اساس آنچه اتفاق میافتد، تشدید رویارویی را نیز بررسی خواهد کرد.
خوشچشم گفت: «اگر دونالد ترامپ بر رویکرد حداکثری خود — که در آن همهچیز را میخواهد — اصرار کند، هیچ توافقی حاصل نخواهد شد. بسیاری در ایران معتقدند که این جنگ باید یکبار برای همیشه تمام شود. بسیاری از کسانی هستند که از نیروهای مسلح میخواهند حمله پیشگیرانهای به کشتیهای آمریکایی و سایر پایگاههای منطقه انجام دهند. آنها بهدرستی معتقدند که ایران دست بالا را دارد و باید از این دست بالا برای پایان دادن به همهچیز همین الان استفاده کند و نباید چیزی را برای آینده باقی بگذارد.»
دیگر تحلیلگران ایرانی نیز پیشبینی کردند که یک جنگ جدید به معنای افزایش حملات ایران به کشورهای عربی خلیجفارس که با ایالاتمتحده و اسرائیل همسو هستند — بهویژه امارات متحده عربی — خواهد بود. ایران و امارات حتی از زمان آتشبس ۸ آوریل نیز حملات متقابلی داشتهاند. امارات متحده عربی — که در طول جنگ خود را بهشدت به اسرائیل وابسته کرده بود — بنا به گزارشها، ساعاتی پس از آتشبس، ایران را هدف قرار داد و به یک تأسیسات نفتی در جزیره لاوان حمله کرد. در اوایل این ماه، یک پهپاد که گفته میشود توسط گروههای شبهنظامی طرفدار ایران پرتاب شده بود، در نزدیکی تأسیسات هستهای براکه در امارات متحده عربی فرود آمد و این کشور آن را «حمله تروریستی بیدلیل» نامید.
ثانی گفت: «در ایران همه منتظر دور جدیدی از مذاکرات هستند، زیرا با توجه به مواضع ایران و آمریکاییها، آنها معتقدند که احتمال توافق بسیار کم است. به نظر میرسد که آنها میخواهند شانس خود را بار دیگر امتحان کنند، اما نتیجه همان خواهد بود، با این تفاوت که این بار ایران تهاجمیتر از قبل پاسخ خواهد داد.»
ثانی افزود علاوه بر هماهنگی مورد انتظار با انصارالله برای بستن بابالمندب، ایران بهطور خاص منافع اقتصادی و زیرساختهای امارات متحده عربی را بهشدت هدف قرار خواهد داد.
در حالی که چندین کشور منطقهای که به تسهیل حملات آمریکا کمک کردند، از آن زمان با ایران توافق کردهاند که در ازای مصونماندن از هدفقرارگرفتن در یک جنگ جدید، در حملات آینده همکاری نکنند، امارات متحده عربی از زمان آتشبس علناً روابط خود با اسرائیل را دوچندان کرده است. در طول جنگ، تجهیزات نظامی اسرائیل در خاک امارات مستقر شد، در حالی که مقامات سیاسی و نظامی ارشد اسرائیل، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، نیز در تماسهایی که توسط دولت اسرائیل فاش شد، از این کشور بازدید کردند.
ثانی گفت: «امارات متحده عربی به دنبال دردسر است؛ آنها در حال ایجاد استحکامات دفاعی در اطراف پالایشگاهها هستند تا آنها را از حملات پهپادی در امان نگه دارند و خود را برای دور جدیدی آماده میکنند. آنها میخواهند این مسیر را تا انتها دنبال کنند، در کنار اسرائیل بایستند و به اسرائیل دوم در منطقه تبدیل شوند.»
پس از تلاش ناموفق برای جلب حمایت چین جهت بازگشایی تنگه هرمز، ایالاتمتحده با مجموعهای از گزینههای محدودتر برای چگونگی ادامه کار مواجه است — بهویژه با توجه به آنچه ثانی بهعنوان واقعیت جدید کنترل ایران بر این آبراه توصیف کرد.
«تنها کشوری که از پذیرش این واقعیت امتناع میکند، ایالاتمتحده است، اما آنها مجبور خواهند بود به زودی آن را بپذیرند — چه قبل و چه بعد از دور جدید جنگ. آنها فقط یک راه پیش رو دارند: با ایران همراه شوند و درخواست کنند که تنگه از طریق دیپلماسی باز شود… در نهایت آنها مانند سایر کشورها متوجه خواهند شد که هیچ گزینه نظامی برای بازکردن تنگه وجود ندارد و ایالاتمتحده باید با ایران به توافق برسد.»