وبگاه گوانگچا.سیان
فیلیپ فیلیپوویچ: برای مردم صربستان، روابط چین و صربستان یک سند دیپلماتیک انتزاعی نیست
فیلیپ فیلیپوویچ، دانشجوی صربستانی مقیم چین
نویسنده: فیلیپ، نویسنده ستونی وبگاه ابزرور نت
ترجمه مجله جنوب جهانی
در تاریخ ۲۰ مه، وزارت امور خارجه چین بهطور رسمی اعلام کرد که الکساندر ووچیچ، رئیسجمهوری صربستان، به دعوت شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، در تاریخ ۲۴ تا ۲۸ مه سفر رسمی دولتی به چین خواهد داشت.
با توجه به زمانبندی، ماهیت سفر و سیر تاریخی تحولات روابط چین و صربستان، این سفر نهتنها مهمترین برنامه دیپلماتیک ووچیچ در سال جاری است، بلکه بهاحتمال زیاد به نقطهعطفی نمادین در دوران ریاستجمهوری و حتی کل کارنامه سیاسی او تبدیل خواهد شد.
کلید درک این سفر، در چهار کلمه خلاصه میشود: «سفر رسمی دولتی».
اخیراً و با سفر پیاپی رهبران کشورهای مختلف به چین، بحثهایی در محافل خارجی مطرح شده است: آیا سفر ووچیچ به چین در این مقطع، با برنامههای سفر ترامپ، پوتین و دیگران ارتباطی دارد؟ آیا این به معنای نوعی چیدمان فشرده ژئوپلیتیک است؟
این برداشت دقیق نیست. سفرهای سطح بالا معمولاً نیازمند ماهها گفتوگو، هماهنگی و آمادهسازی است و نمیتواند بهصورت ناگهانی و در کوتاهمدت تصمیمگیری شود. در واقع، خود ووچیچ پیشتر و از سال گذشته بهطور علنی اشاره کرده بود که در آیندهای نزدیک مجدداً به چین سفر خواهد کرد. از ابتدای سال جاری نیز مقامات صربستان بارها سیگنالهای مرتبط با این موضوع را مخابره کردهاند. بنابراین، این سفر یک اقدام دیپلماتیک ناگهانی نیست، بلکه حاصل ارتباطات مستمر و آمادهسازیهای بلندمدت دو طرف چین و صربستان است.
مهمتر از آن، این بار سفری عادی نیست، و نه حضور در یک فروم، اجلاس یا دیدار دوجانبه در حاشیه مراسم یادبود، بلکه سفری است که ووچیچ بهعنوان رئیسجمهور و رئیسدولت صربستان، به دعوت رسمی رئیسجمهوری چین، برای انجام یک «سفر رسمی دولتی» به چین انجام میدهد. همین نکته، تفاوت ماهوی این سفر با بازدیدهای پیشین او از چین را از نظر ماهیت و تشریفات تعیین میکند.
مروری بر سفرهای پیشین ووچیچ به چین: مهم، اما با ماهیت متفاوت
از منظر دانش دیپلماسی، سفرهای رهبران کشورها را میتوان به دستههای مختلفی از جمله سفر رسمی دولتی، سفر رسمی، سفر کاری، سفر دوستانه، سفر تشریفاتی، و نیز سفر در چارچوب حضور در نشستهای چندجانبه یا فعالیتهای بینالمللی تقسیمبندی کرد. در این میان، «سفر رسمی دولتی» معمولاً بالاترین سطح تشریفات پروتکلی و قویترین نماد سیاسی را داراست.
بهطور کلی، سفر رسمی دولتی، بازدیدی است که رئیسدولت یک کشور به دعوت رسمی رئیسدولت کشور دیگر انجام میدهد و معمولاً شامل مراسم استقبال رسمی، رژه گارد افتخار، شلیک توپ تشریفاتی، مذاکرات رسمی، ضیافت دولتی، مراسم امضا و برنامههای بازدید مرتبط است. این سفر تنها یک مأموریت دیپلماتیک نیست، بلکه مجموعهای کامل از ترتیبات تشریفاتی دیپلماتیک در بالاترین سطح است که تأیید سیاسی و بیان راهبردی روابط دو کشور را در سطحی عالی منعکس میکند.
در مقابل، سفرهای رسمی، کاری یا دوستانه، اگرچه به همان اندازه حائز اهمیت هستند، اما تمرکز بیشتری بر موضوعات خاص، ارتباطات کاری و پیشبرد همکاریها دارند؛ و حضور در فرومها، اجلاسها، المپیک یا مراسم یادبود، بیشتر در چارچوب فعالیتهای چندجانبه قرار میگیرد و اگرچه ممکن است در حاشیه آن دیدارهای دوجانبه با تشریفات بالا نیز ترتیب داده شود، اما ماهیت آن با سفر رسمی دولتی یکسان نیست.
دلیل اهمیت ویژه سفر کنونی ووچیچ به چین نیز همین است. در سالهای گذشته، ووچیچ بارها به چین سفر کرده و هر بار نیز دستاوردهای مهم و ملموسی حاصل شده است، اما بهطور دقیق، تاکنون هیچیک از این سفرها بهعنوان «سفر رسمی دولتی» او با جایگاه رئیسجمهور و رئیسدولت صربستان به چین انجام نشده بود.
نخستین سفر ووچیچ به چین با سمت نخستوزیری صربستان، به سال ۲۰۱۴ بازمیگردد. در آن زمان، او برای حضور در فروم تابستانی داووس به چین آمده بود. در آن مقطع، مکانیسم همکاری چین و کشورهای اروپای مرکزی و شرقی در حال شتابگیری بود و ابتکار «کمربند و جاده» نیز تازه مطرح شده بود؛ همکاریهای چین و صربستان در حوزههای زیرساخت، سرمایهگذاری و تجارت و اقتصاد، وارد مسیر سریعتری شده بود. اما ماهیت آن سفر، حضور در یک فروم بینالمللی بود.
در نوامبر ۲۰۱۵، ووچیچ بهعنوان نخستوزیر صربستان، سفر رسمی به چین انجام داد و در نشست رهبران چین و کشورهای اروپای مرکزی و شرقی در سوژو حضور یافت. آن سفر بسیار حائز اهمیت بود؛ دو طرف پیشبرد همراستایی ابتکار «کمربند و جاده» با راهبرد صنعتیسازی مجدد صربستان را دنبال کردند و درباره همکاری در حوزههای انرژی، مالی، مخابرات، کشاورزی و زیرساخت گفتوگو نمودند. اما در آن زمان، ووچیچ در جایگاه رئیس دولت بود، نه رئیسدولت؛ از اینرو، ماهیت سفر همچنان «سفر رسمی» باقی ماند.
در مه ۲۰۱۷، ووچیچ مجدداً به چین سفر کرد تا در نخستین فروم بینالمللی همکاری «کمربند و جاده» شرکت نماید. در آن زمان، او هم نخستوزیر صربستان بود و هم رئیسجمهور منتخب. طرف چینی نیز بهوضوح تأکید کرد که صربستان شریک مهم چین در منطقه اروپای مرکزی و شرقی است و دو طرف باید به پیشبرد پروژههای کلیدی در چارچوب «کمربند و جاده» ادامه دهند. اما ماهیت این سفر نیز اساساً حضور در یک فروم چندجانبه سطح بالا بود.
در آوریل ۲۰۱۹، ووچیچ برای حضور در دومین فروم بینالمللی همکاری «کمربند و جاده» به چین آمد. چین و صربستان به پیشبرد همکاریهای مشترک در چارچوب «کمربند و جاده» ادامه دادند و بهتدریج پروژههای منفرد را در قالبهای همکاری نهادینهتر و نظاممندتری جمعبندی کردند.
در فوریه ۲۰۲۲، ووچیچ برای حضور در مراسم گشایش المپیک زمستانی پکن به چین سفر کرد. رئیسجمهور شی جینپینگ در تالار خلق با ووچیچ دیدار نمود. ماهیت آن سفر نیز همچنان حضور در یک فعالیت بزرگ دیپلماسی ورزشی بینالمللی بود، نه یک سفر رسمی دولتی.
در اکتبر ۲۰۲۳، ووچیچ برای شرکت در سومین فروم بینالمللی همکاری «کمربند و جاده» به چین آمد. این سفر دستاوردهای پرباری به همراه داشت که نمادینترین آنها، امضای موافقتنامه تجارت آزاد میان چین و صربستان بود. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی صربستان، این موافقتنامه ۱۰۴۱۲ قلم کالای صربستانی و ۸۹۳۰ قلم کالای چینی را پوشش میدهد. موافقتنامه تجارت آزاد چین و صربستان، نهتنها نخستین موافقتنامه تجارت آزاد چین با یک کشور از منطقه اروپای مرکزی و شرقی است، بلکه نشاندهنده ارتقای روابط چین و صربستان از اعتماد سیاسی و همکاری زیرساختی، به سطح همکاریهای تجاری و اقتصادی نهادینهتر است.
در تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۲۵، رئیسجمهور صربستان ووچیچ برای حضور در مراسم یادبود هشتادمین سالگرد پیروزی جنگ مقاومت خلق چین علیه تهاجم ژاپن و جنگ ضد فاشیسم، به چین سفر کرد.
در سپتامبر ۲۰۲۵، ووچیچ برای حضور در مراسم یادبود «سوم سپتامبر» به چین آمد. این برنامه نهتنها به روابط دوجانبه، بلکه به موضوعات کلانتری از جمله حافظه تاریخی، دستاوردهای پیروزی جنگ ضد فاشیسم، نظم بینالمللی و چندقطبیشدن نیز مرتبط بود. رئیسجمهور شی جینپینگ در دیدار با ووچیچ تأکید کرد که چین و صربستان باید به تعمیق همراستایی راهبردی ادامه دهند، از موافقتنامه تجارت آزاد، معافیت روادید و پروازهای مستقیم بهره ببرند و همکاری در حوزههای هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و انرژیهای نو را گسترش دهند. این نشان میدهد که همکاری چین و صربستان در حال گذار تدریجی از زیرساختهای سنتی و پروژههای بزرگ، به سمت توسعه دیجیتال، هوشمند و سبز است.
از این منظر میتوان دریافت که ووچیچ در گذشته بارها به چین سفر کرده و هر بار دستاوردهای مهمی حاصل شده است، اما اکثر این سفرها در چارچوب حضور در فرومها، اجلاسها، مراسم یادبود، یا سفرهای رسمی در دوران تصدی سمت نخستوزیری انجام شدهاند. اما این بار، او بهعنوان رئیسجمهور و رئیسدولت صربستان، برای انجام یک «سفر رسمی دولتی» به چین میآید. این، تفاوت ماهوی است.
انباشت بیش از یک دهه روابط چین و صربستان، این سفر را به نتیجهای طبیعی تبدیل کرده است
اگر صرفاً به شخص ووچیچ نگاه کنیم، این سفر ممکن است صرفاً یک بازدید دیگر رئیسجمهور صربستان از چین به نظر برسد؛ اما اگر آن را در خط زمانی تحولات بیش از یک دهه اخیر روابط چین و صربستان قرار دهیم، درمییابیم که این سفر رسمی دولتی، در واقع نتیجهای بسیار طبیعی و اجتنابناپذیر است.
در سال ۲۰۰۹، چین و صربستان روابط شراکت راهبردی را تأسیس کردند. در سال ۲۰۱۶، رئیسجمهور شی جینپینگ سفر رسمی دولتی به صربستان انجام داد و روابط دو کشور به «شراکت راهبردی همهجانبه» ارتقا یافت. آن سفر دارای اهمیت تاریخی بود؛ دو طرف بیانیه مشترکی درباره تأسیس شراکت راهبردی همهجانبه امضا کردند و تعداد زیادی توافقنامه همکاری در حوزههای صنعت، ظرفیتسازی، مالی، زیرساخت، تجارت، انرژی، مخابرات، فناوری، فرهنگ و گردشگری به امضا رساندند.
در جریان سفر سال ۲۰۱۶، یک تصویر با نمادگرایی بالا، بازدید رئیسجمهور شی از کارخانه فولاد اسمدرفو بود. کارخانه فولاد اسمدرفو زمانی یکی از داراییهای مهم صنعتی صربستان محسوب میشد، اما سالها با مشکلات مدیریتی دستوپنجه نرم میکرد. پس از ورود گروه هبِی استیل، این کارخانه بهتدریج ظرفیت تولید خود را بازیافت، اشتغال را تثبیت کرد و به پروژهای نمادین در همکاریهای ظرفیتسازی چین و صربستان تبدیل شد. بازدید رئیسجمهور شی از این کارخانه، سیگنالی بسیار شفاف ارسال کرد: همکاری چین و صربستان نه در حد شعارهای دیپلماتیک باقی میماند، بلکه باید در سطح بنگاهها، کارخانهها، اشتغال و احیای صنعتی محقق شود.
تصویر کارخانه فولاد اسمدرفو. در سال ۲۰۲۴، رئیسجمهور شی جینپینگ در پاسخ به نامه کارکنان صربستانی کارخانه فولاد اسمدرفو متعلق به گروه هبِی استیل، آنها را به ارائه سهم جدیدی در دوستی چین و صربستان ترغیب کرد. خبرگزاری شینهوا
به همین دلیل است که بسیاری از مردم صربستان، درک بسیار ملموسی از همکاریهای چین و صربستان دارند. برای شهروندان عادی، روابط چین و صربستان یک سند دیپلماتیک انتزاعی نیست. این روابط، پلهای بلگراد است، راهآهن بوداپست-بلگراد است، بزرگراهها است، کارخانه فولاد اسمدرفو است، سرمایهگذاری شرکت زایجین ماینینگ در شهر بور است، شرکت لینگلونگ تایر است، و نیز پروژههای انرژی، حملونقل و زیرساختی است که شرکتهای چینی در آن مشارکت دارند. این پروژهها برای صربستان شمار بیشماری فرصت شغلی ایجاد کردهاند و تأثیراتی بسیار عینی و ملموس بر توسعه اقتصادی این کشور گذاشتهاند.
بهویژه در حوزه زیرساخت، موضوع صرفاً یک پروژه کوتاهمدت نیست، بلکه بازتعریف شرایط توسعه بلندمدت است. پلها، راهآهن، بزرگراهها و تأسیسات انرژی، بر هزینههای لجستیک، اتصال منطقهای، چیدمان صنعتی، و نیز نگرش سرمایهگذاران خارجی نسبت به صربستان تأثیر میگذارند. ساخت زیرساخت توسط چین در صربستان، نهتنها سرمایهگذاری چینی را جذب میکند، بلکه توانایی صربستان برای جذب سرمایهگذاریهای اروپایی و جهانی را نیز تقویت مینماید.
جمله «اگر میخواهی ثروتمند شوی، اول جاده بساز» در واقعیت صربستان نیز همچنان قدرت تبیینگری بالایی دارد. برای کشوری که در قلب بالکان قرار گرفته، جادهها و راهآهن صرفاً پروژههای مهندسی ساده نیستند، بلکه پایهای برای بازتعریف جایگاه کشور بهعنوان یک گره ترانزیتی، صنعتی و سرمایهگذاری هستند.
در سال ۲۰۲۴، رئیسجمهور شی جینپینگ مجدداً از صربستان بازدید کرد و روابط چین و صربستان به سطح جدیدی ارتقا یافت. دو طرف بیانیه مشترکی درباره تعمیق و ارتقای شراکت راهبردی همهجانبه و ساخت «جامعه سرنوشت مشترک چین و صربستان در عصر جدید» امضا کردند. صربستان به نخستین کشور اروپایی تبدیل شد که با چین «جامعه سرنوشت مشترک در عصر جدید» را تأسیس میکند. این نشان میدهد که روابط چین و صربستان دیگر صرفاً یک رابطه دوجانبه معمولی نیست، و نه فقط در سطح همکاریهای تجاری و اقتصادی باقی مانده، بلکه به بعدی راهبردی و در سطحی بالاتر ارتقا یافته است.
در جریان سفر سال ۲۰۲۴، چین و صربستان مجموعهای از اسناد همکاری را امضا کردند که حوزههای مساعدت قضایی، استرداد مجرمین، ارتقای همکاریهای زیرساختی، همکاری گمرکی، همکاریهای اقتصادی و فنی، آموزش هوشمند، مدارس دیجیتال، توسعه سبز، ارتباطات و اطلاعات، معادن، تجارت الکترونیک، فرهنگ، فضانوردی و ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی ماه را پوشش میداد. همکاری چین و صربستان از زیرساختهای سنتی، انرژی و صنعت، به حوزههای پیشرویی مانند اقتصاد دیجیتال، توسعه سبز، نوآوری علمی و فناوری، آموزش و فضانوردی گسترش یافته است.
بنابراین، اهمیت راهبردی سفر رسمی دولتی کنونی ووچیچ به چین، در آن است که چگونه میتوان روابط چین و صربستان را که هماکنون به سطح بالایی رسیده است، همچنان به پیش برد و چگونه میتوان اعتماد سیاسی و دستاوردهای همکاری انباشتهشده در بیش از یک دهه گذشته را، بیشتر به ترتیبات نهادی، چیدمان صنعتی و اجماع راهبردی برای آینده تبدیل نمود.
برای ووچیچ، این سفر نقطهعطفی مهم دیپلماتیک در اواخر دوران ریاستجمهوری است
برای درک اهمیت این سفر، لازم است آن را در خط زمانی سیاست داخلی صربستان نیز قرار دهیم.
ووچیچ دو دوره متوالی رئیسجمهوری صربستان بوده است. بر اساس قانون اساسی صربستان، او نمیتواند مجدداً با سمت ریاستجمهوری نامزد شود. بنابراین، در اواخر دوران ریاستجمهوری، انجام یک سفر رسمی دولتی به چین — بهعنوان مهمترین، باثباتترین و کلیدیترین شریک راهبردی صربستان — برای شخص او دارای معنایی ویژه است.
این سفر نهتنها یک بازدید دوجانبه است، بلکه میتواند بهعنوان جمعبندی مرحلهای از تلاشهای بلندمدت او و تیم سیاسیاش در پیشبرد روابط چین و صربستان تلقی شود، و همزمان، پایهای سیاسی جدید برای روابط آینده چین و صربستان بنا نهد.
دلیل اهمیت دیپلماسی سران نیز دقیقاً همین است: زیرا آنها نه درباره یک قرارداد، یک پروژه یا یک بنگاه، بلکه درباره جهتگیریها، چارچوبها، اعتماد و مسائل دهههای آینده گفتوگو میکنند. وزیران میتوانند درباره پروژهها مذاکره کنند، بنگاهها درباره سرمایهگذاری، و دولتهای محلی درباره پارکهای صنعتی؛ اما سران کشورها درباره راهبرد ملی و جهتگیری کلی روابط دو کشور در آینده صحبت میکنند.
این نیز ارزش ویژه این سفر است.
حافظه تاریخی، روح رابطه است و همکاری واقعگرا، حیات آن
در بیش از یک دهه گذشته، روابط چین و صربستان دستاوردهای فراوانی کسب کرده است.
از نظر سیاسی، روابط دو کشور از شراکت راهبردی، به شراکت راهبردی همهجانبه، و سپس به «جامعه سرنوشت مشترک چین و صربستان در عصر جدید» ارتقا یافته و پیوسته تکامل پیدا کرده است. از نظر اقتصادی، شرکتهای چینی بهطور عمیق در ساخت زیرساختها، انرژی، معادن و صنایع تولیدی صربستان مشارکت داشتهاند. از نظر تجاری، چین و صربستان موافقتنامه تجارت آزاد امضا کردهاند. از نظر انسانی، دو کشور دارای معافیت روادید، پروازهای مستقیم، مبادلات فرهنگی و همکاریهای آموزشی هستند. در امور بینالملل نیز دو طرف در مسائل مرتبط با منافع کلیدی یکدیگر، همواره از هم حمایت کردهاند.
اما وقتی روابط به این مرحله میرسد، بهطور طبیعی با پرسش جدیدی روبهرو میشود: گام بعدی چیست؟
انرژی سنتی، زیرساخت و پروژههای بزرگ همچنان حائز اهمیت هستند، اما برای پوشش دادن آینده روابط چین و صربستان کافی نیستند. رقابت و توسعه آینده، بیش از هر چیز به فناوری، هوش مصنوعی، رباتیک، انرژیهای نو، اقتصاد دیجیتال، شهرهای هوشمند، آموزش و نیروی انسانی وابسته خواهد بود.
بنابراین، بزرگترین انتظار از این سفر، آن است که جهتگیری آینده روابط چین و صربستان با وضوح بیشتری ترسیم شود: از یک سو، تأیید مجدد اهمیت «دوستی فولادین» چین و صربستان، اهمیت «جامعه سرنوشت مشترک چین و صربستان در عصر جدید»، و حمایت متقابل دو طرف در مسائل مرتبط با منافع کلیدی؛ و از سوی دیگر، امید به آنکه روابط چین و صربستان از پروژههای بزرگ سنتی، به سمت الگویی از همکاری زنجیرهکاملتر، چندبعدیتر و آیندهنگرانهتر حرکت کند.
یک قطار در حال عبور از پل بزرگ روی رود ساوا در بخش بلگراد-نوویساد راهآهن بوداپست-بلگراد در خاک صربستان
منظور از «همکاری زنجیرهکامل» آن نیست که شرکتهای چینی پس از اتمام یک پروژه در صربستان، کشور را ترک کنند، یا اینکه صربستان صرفاً پذیرنده یکطرفه سرمایهگذاری، وام و پروژههای مهندسی باشد؛ بلکه همکاری باید طیف وسیعتری از شهروندان عادی، جوانان، بنگاهها و صنایع را در بر گیرد. این همکاری باید مهندسان، برنامهنویسان، دانشجویان ریاضی، مهندسان مکانیک، متخصصان زبان، بازرگانان و متخصصان مالی صربستان را نیز درگیر نماید.
اگر در آینده فناوریهای هوش مصنوعی، رباتیک، تولید هوشمند و انرژیهای نو بتوانند در صربستان مستقر شوند، و اگر صربستان بتواند به پایگاه تولید، مونتاژ، تحقیق و توسعه، نمایش، فروش و خدمات شرکتهای فناوریبالای چینی برای ورود به بازار اروپا و بالکان تبدیل شود، آنگاه برای یک کشور با جمعیت متوسط، این موضوع صرفاً به معنای ایجاد چند کارخانه بیشتر نخواهد بود، بلکه به معنای ارتقای ساختار صنعتی کل کشور است.
صربستان تنها حدود ۶ میلیون نفر جمعیت دارد، اما جمعیت جهانی صربتبارها نزدیک به ۱۰ میلیون نفر است که بسیاری از استعدادهای آنها در خارج از کشور پراکندهاند. اگر صنایع با فناوری بالا بتوانند در صربستان اثر تجمعی ایجاد کنند، این امکان وجود دارد که بخشی از استعدادهای مقیم خارج بازگردند و جوانان بیشتری نیز به یادگیری زبان چینی، فناوری، بازرگانی، امور مالی و مهندسی روی آورند. آنچه روابط آینده چین و صربستان واقعاً به آن نیاز دارد، نسلی جدید از سازندگان است که هم چین را بشناسند، هم صربستان را، و هم بر فناوری، تجارت و امور مالی تسلط داشته باشند.
این است آینده روابط چین و صربستان.
توسعه بلندمدت روابط چین و صربستان، باید منافع شهروندان عادی بیشتری را تأمین کند. این روابط نباید صرفاً در زبان دیپلماسی باقی بماند، بلکه باید در اشتغال، دستمزد، جادهها، لجستیک، آموزش، فناوری، صادرات، سرمایهگذاری و فرصتهای کارآفرینی متجلی شود. برای نمونه، سرمایهگذاریهای جدید فرصتهای شغلی ایجاد کنند؛ استقرار شرکتهای چینی در صربستان اثرات سرریز زنجیره تأمین را به همراه آورد؛ بنگاههای صربستانی از طریق موافقتنامه تجارت آزاد، محصولات بیشتری را به چین صادر کنند؛ و جوانان بیشتری از طریق زبان، فناوری، بازرگانی، امور مالی و مهندسی، وارد شبکههای جدید همکاری شوند.
روابط چین و صربستان ریشه در همرنجیهای مشترک دارد و در آینده باید به همکاری زنجیرهکاملی تبدیل شود که مردم هر دو کشور از آن منتفع شوند.
روابط چین و صربستان دارای حافظه تاریخی بسیار عمیقی است. در سال ۱۹۹۹، بمباران سفارت چین در یوگسلاوی توسط ناتو، صفحهای بسیار سنگین در حافظه مشترک مردم دو کشور است. پس از آن، دو کشور در عرصه سیاست بینالملل، درک متقابل و حمایت متقابل از یکدیگر داشتهاند و اعتماد سیاسی عمیقی میان آنها شکل گرفته است.
اما هیچ رابطه دوجانبهای نمیتواند برای همیشه در حافظه تاریخی باقی بماند. حافظه تاریخی به رابطه «روح» میبخشد، و همکاری واقعگرا به آن «حیات» میدهد.
روابط آینده چین و صربستان، باید هم تاریخ داشته باشد و هم آینده؛ هم عواطف و هم صنعت؛ هم اعتماد سیاسی و هم نوآوری علمی و فناوری؛ هم پروژههای بزرگ و هم فرصتهایی برای شهروندان عادی. تنها در این صورت است که روابط چین و صربستان میتواند با ثباتتر و دورتر پیش برود.
صربستان در پی خودمختاری راهبردی است و میتواند به موتور رشد منطقه بالکان تبدیل شود
یکی از ویژگیهای بسیار مهم دیپلماتیک سفر کنونی ووچیچ، بازتابدهنده استقلال و خودمختاری صربستان است.
توسعه روابط چین و صربستان، نه توسط طرف سوم ترتیب داده شده و نه به درخواست یک بلوک خاص شکل گرفته، بلکه بر پایه اراده بلندمدت سران دو کشور، دولتهای دو طرف و مردم دو ملت استوار است.
صربستان یک کشور با جمعیت متوسط است، اما این به معنای آن نیست که نمیتواند قضاوت راهبردی مستقل خود را داشته باشد. صربستان همواره در محیط ژئوپلیتیک پیچیدهای قرار داشته است. از یک سو، در اروپا واقع شده و با نیروهای متعددی از جمله اتحادیه اروپا، ناتو، روسیه، آمریکا، خاورمیانه و ترکیه روبهروست؛ و از سوی دیگر، با مسائل کوزوو، توسعه اقتصادی، ارتقای صنعتی و فشارهای امنیتی دستوپنجه نرم میکند.
در چنین محیطی که از چهار سو تحت فشار است و گامبهگام مانند «راه رفتن روی طناب» پیش میرود، صربستان بیش از هر چیز به «خودمختاری راهبردی» نیاز دارد. خودمختاری راهبردی به معنای تقابل با کسی یا انتخاب سادهانگارانه یک جناح نیست، بلکه به معنای توانایی انتخاب شرکای همکاری و مسیر توسعه بر اساس منافع ملی خود کشور است.
اهمیت چین برای صربستان دقیقاً در همین نقطه نهفته است. چین از صربستان نمیخواهد که در میان چین و سایر کشورها یک گزینه انحصاری انتخاب کند، بلکه محیطی دوستانه برای همکاری، زیرساخت، سرمایهگذاری، تجارت، صنعت، فناوری، بازار و حمایت سیاسی ارائه میدهد. صربستان از طریق همکاری با چین، توانایی توسعه و فضای راهبردی خود را تقویت میکند و در چارچوب تواناییهای خود، در عرصههای بینالمللی نیز از چین حمایت مینماید.
استقلال و خودمختاری واقعی یک کشور، نه صرفاً اعلام سیاسی استقلال، بلکه به معنای داشتن توانایی توسعه اقتصادی، قابلیت اتصال زیرساختی، توان رقابت صنعتی و قدرت انتخاب در دیپلماسی است.
از این منظر، سفر رسمی دولتی کنونی ووچیچ به چین، نیز پیامی به جهان است که: صربستان جهتگیری دیپلماتیک مستقل، قضاوتی مبتنی بر منافع ملی و شبکهای از شرکای راهبردی خود را دارد. این به معنای مخالفت با کسی نیست، بلکه شیوهای است که صربستان بهعنوان یک کشور حاکم، در محیط پیچیده بینالمللی برای حفظ منافع خود به کار میبندد.
اگر همکاری چین و صربستان بتواند همچنان تعمیق یابد، صربستان کاملاً این فرصت را دارد که به موتور اقتصادی منطقه بالکان تبدیل شود.
صربستان از نظر جغرافیایی موقعیتی ویژه دارد: در قلب بالکان واقع شده و اروپای مرکزی، جنوب شرقی اروپا، اروپای شرقی، جهت دریای سیاه، جهت دریای آدریاتیک، و نیز بازارهای اتحادیه اروپا و غیراتحادیه اروپا را به هم متصل میکند. این کشور دارای پایه استعدادی، سنت صنعتی، منابع کشاورزی، و نیز سنتی قوی در آموزش مهندسی و ریاضی است. اگر این مزیتها از طریق همکاری چین و صربستان بیشتر یکپارچه شوند و ارتقای زیرساخت، صنعت و فناوری محقق گردد، امکان آزادسازی پتانسیلهای توسعهای بزرگتری وجود خواهد داشت.
صربستانی با اقتصاد بهتر، باثباتتر، مدرنتر و دارای توانایی صنعتی بیشتر، برای کل منطقه دارای پیامدهای مثبت خواهد بود. بالکان کمترین نیاز را به فقر، بیکاری، افراطگرایی و دستکاری خارجی دارد؛ آنچه بالکان واقعاً به آن نیازمند است، زیرساخت، اشتغال، تجارت، صنعت، و آیندهای قابلرؤیت برای جوانان است. اگر همکاری چین و صربستان بتواند این موارد را پیش ببرد، آنگاه نهتنها دستاوردی برای روابط چین و صربستان، بلکه نتیجهای برای ثبات و توسعه منطقهای خواهد بود.
بنابراین، سفر رسمی دولتی رئیسجمهور ووچیچ به چین را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: این سفر ناگهانی نیست، بلکه بازدیدی است که دیر یا زود فرا میرسید.
این سفر، جمعبندی مرحلهای از دستاوردهای بیش از یک دهه روابط چین و صربستان، و نیز تأیید مجدد جهتگیری روابط دو کشور برای دهههای آینده، بیست ساله یا حتی مدت طولانیتر است. برای شخص ووچیچ، این ممکن است مهمترین اقدام دیپلماتیک او بهعنوان رئیسجمهور صربستان در تاریخ روابط چین و صربستان باشد.
رئیسجمهور ووچیچ پیش از سفر به چین، پس از دیدار با لی مینگ، سفیر چین در صربستان، در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که این سفر به چین «بدون شک مهمترین سفر در کارنامه سیاسی او خواهد بود». او تأکید کرد که در شرایطی که تحولات عمیق در فضای بینالملل رخ داده، جهان با فشارهای اقتصادی، چالشهای امنیتی و افزایش عدم قطعیت روبهروست، برای صربستان ایجاد شراکتی مستحکم با کشورهای دوستی که به مسیر توسعه مستقل و حق انتخاب خودمختار آن احترام میگذارند، از اهمیت ویژهای برخوردار است. او همچنین ابراز امیدواری کرد که مجدداً با رئیسجمهور شی جینپینگ دیدار نماید و از تلاشهای بلندمدت رئیسجمهور شی برای صربستان و مردم صربستان قدردانی کرد.
این بیانیه، بهوضوح نشاندهنده جایگاه این سفر از دیدگاه طرف صربستانی است: این سفر نهتنها یک بازدید دیپلماتیک، بلکه تأییدی راهبردی رو به آینده است.
تمامی کسانی که در این سالها، چه در پیشصحنه و چه در پشت صحنه، و به شیوههای مختلف برای روابط چین و صربستان تلاش کردهاند، بهخوبی از معنای این سفر آگاهند و همگی منتظرند که این سفر فصل جدیدی را در روابط چین و صربستان بگشاید.
رئیسجمهور کشور من، ووچیچ، هیئت صربستانی، و «دوستی فولادین» چین و صربستان، سرانجام در سرزمین دوم من — چین — توانستهاند تشریفات شلیک ۲۱ گلوله توپ افتخار، ویژه خود را داشته باشند.