لیلا یونس
بیروت، لبنان — هنگامی که ارتش اسرائیل در ساعت ۱۶ روز چهارشنبه، دستور تخلیهٔ کامل شهر صور (سور) در جنوب لبنان را تکرار کرد، علی سلیمان تصمیم گرفت برای گذران وقت، به همراه ابزار ماهیگیریاش به ساحل برود. نه او و نه خویشاوندان و همسایگانش باور نداشتند که گوشهٔ کوچکشان در شهر، هدف حملهٔ نظامیان اسرائیلی قرار گیرد. آن منطقه، متشکل از ساختمانهای کمارتفاع مسکونی است که به اردوگاه پناهندگان فلسطینی البوس چسبیدهاند و ساکنانش عمدتاً از قشر کارگر — هم لبنانی و هم فلسطینی — و نیز خانوادههای آواره از مناطق پیرامونی تشکیل شدهاند.
حملهٔ هوایی یک ساعت بعد رخ داد؛ زمینی لرزید و غرشای مهیب در سراسر شهر طنین انداخت. سلیمان ابر دود را بر فراز محلهاش دید و بیدرنگ وسایلش را در ساحل رها کرد و با موتورسیکلت به سوی خانه شتافت. ساختمان خانوادهاش هدف مستقیم قرار گرفته بود. انفجار، چالهای چنان عمیق در زمین ایجاد کرده بود که آبهای زیرزمینی آغاز به پر کردن آن کرده بودند. فریاد برآورد و در میان آوار به جستوجو پرداخت تا سرانجام مادر ۸۲سالهاش را یافت که از درد به خود میپیچید و پایش بهسختی مجروح شده بود. پیکر بیجان برادرش نیز در نزدیکی همانجا افتاده بود.
«دیوانه شدم. شروع کردم به فریاد زدن بر سر امدادگران و پرسیدن اینکه او را به کجا میبرند،» سلیمان به دراپسایت گفت؛ صدایش بر اثر تنفس در دود و گازهای تند روز قبل، گرفته بود. آن حملهٔ هوایی سه نفر را کشت، از جمله برادرش، فاضل، و دستکم ۱۷ نفر دیگر را مجروح کرد. کل بلوک مسکونی ویران شده بود.
«او مهربان، محترم و بسیار بخشنده بود،» سلیمان دربارهٔ برادرش گفت که همسر و پنج فرزند از خود به جای گذاشته بود. فاضل را چهرهای آشنا در بندر صور توصیف کرد، جایی که برای امرار معاش، ماهیگیری میکرد و قایقها را رنگ میزد. «همیشه به فقرا کمک میکرد، همیشه لبخند بر لب داشت.»
به گفتهٔ موسی شعبان، از اعضای دفاع غیرنظامی لبنان مستقر در صور، حملهٔ اسرائیلی، یکی از دستکم پانزده حملهای بود که از شب چهارشنبه تا بامداد پنجشنبه بر صور بارید. صدایش پس از شبی طولانی در بیرون کشیدن بازماندگان و کشتهشدگان از زیر آوار، خسته به نظر میرسید. ارتش اسرائیل ساعت ۳:۳۰ بامداد به وقت محلی، برای برخی ساختمانهای مسکونی هشدار صادر کرده بود؛ اما خانههایی مانند خانهٔ سلیمان، بدون هیچ هشدار بمباران شدند.
«بدترین شب از آغاز جنگ بود و این، بدترین جنگی بوده که دیدهایم،» خلیل الزین، مسئول محلی، به دراپسایت گفت.
صور، بهتازگی به کانون اصلی یورش بیامان نظامی اسرائیل به لبنان تبدیل شده است؛ یورشی که علیرغم آتشبس اسمی اعلامشده در ماه گذشته، همچنان به تشدید خود ادامه داده است. در روزهای اخیر، ارتش اسرائیل دستورهای تخلیهٔ مکرر برای کل شهر صادر کرده و آن را با موجهای پیاپی حملات هوایی درنوردیده است.
صور، چهارمین شهر بزرگ لبنان با جمعیتی حدود ۱۶۰ هزار نفر، در طول آخرین مرحلهٔ یورش اسرائیل، موجهای خشونتبار بمباران را تجربه کرده است. با این حال، دهها هزار نفر همچنان در این شهر ساحلی و شهرداریهای پیرامونی آن ساکن ماندهاند، چه در ساختمانهای آپارتمانی و چه در مدارس پرتراکمی که به پناهگاه برای آوارگان تبدیل شدهاند. شعبان به دراپسایت گفت بسیاری از ساکنان صور پیشتر در طول جنگ آواره شده بودند، اما تصمیم گرفتند به خانههایشان بازگردند. «میگویند جای دیگری برای رفتن ندارند. میگویند آوارگی تحقیرآمیز بود.»
ساکنان صور، یکی از کهنترین شهرهای جهان که پیوسته مسکونی بودهاند، به میراث باستانی شهرشان افتخار میکنند؛ شهری که در آن، مردم همهٔ مذاهب و ادیان بهطور تاریخی در کنار یکدیگر زیستهاند. «صور، الگوی همزیستی است،» الزین گفت. «با هم زندگی میکنیم. تعطیلات یکدیگر را جشن میگیریم.» این شهر در سال ۱۹۸۴ بهطور رسمی به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
اما آخرین حملهٔ اسرائیل، موج دیگری از آوارگی گسترده را در شهر ایجاد کرده و هزاران نفر را واداشته تا از طریق جادههای پرترافیک به سمت شمال بگریزند.
خالد شعبان، وکیلی که در صور زاده و بزرگ شده است، بخش عمدهای از جنگ را در رفتوآمد بین زادگاهش و صیدا (سیدون) — یک ساعت در شمال — گذراند، جایی که آپارتمانی برای والدین سالخوردهاش اجاره کرده بود. هنگامی که آتشبس موسوم در اواسط آوریل اعلام شد، خانوادهاش به صور بازگشتند و در ابتدا به نظر میرسید زندگی عادی بازگشته است، اما بهتدریج «آشکار شد که این تنها یک آتشبس روی کاغذ است،» به گفتهٔ او. پس از هشدار ارتش اسرائیل در روز چهارشنبه، شعبان از آپارتمان خود در صیدا، از دور نظارهگر سوختن شهرش بود. او گفت بسیاری از خانهها و کسبوکارهای دوستانش در موجهای بمباران ویران شدهاند.
«شهری است که در طول تاریخ، مصیبتهای بسیاری را پشت سر گذاشته و همواره برخاسته است،» شعبان تأمل کرد، پیش از آنکه صدایش تیره شود. «هیچکس باور نمیکند چه اتفاقی در حال رخ دادن است. شهر، در برابر چشمان ما دگرگون میشود. پس از این جنگ، دیگر همان نخواهد بود.»
«آتشبس» در لبنان که نخستین بار توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در ۱۶ آوریل اعلام شد، پایانبخش کارزار نظامی اسرائیل نبود، بلکه فاز جدیدی از پاکسازی قومی در جنوب لبنان را رقم زد. ارتش اسرائیل بولدوزرهای زرهی را به منطقهٔ مرزی فرستاد تا جادهها و خانهها را ویران کند، و روستاهای کامل را مینگذاری و منفجر نمود — سپس در ویدیوهایی در شبکههای اجتماعی به آن افتخار کرد. از زمان اعلام آتشبس، بیش از ۶۰۰ نفر در سراسر لبنان کشته شدهاند. به گزارش وزارت بهداشت لبنان، اسرائیل از ۲ مارس تاکنون در مجموع ۳٬۳۲۴ نفر را کشته و بیش از ۱۰٬۰۰۰ نفر دیگر را مجروح کرده است.
این هفته، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بر تشدید حملات این کشور علیه لبنان تأکید کرد و در ویدیویی روز دوشنبه گفت: «حملاتمان را تشدید خواهیم کرد» و افزود که به ارتش اسرائیل دستور داده است «پایش را از روی پدال گاز برندارد. برعکس، گفتم که حتی بیشتر روی پدال گاز فشار دهد.»
این تشدید، در میان حملات مقاومت شدید حزبالله علیه سربازان و مواضع نظامی اسرائیل با پهپادهای افپیوی که نیروها نتوانستهاند آنها را رهگیری کنند، رخ میدهد. در نشست کابینهٔ امنیت ملی روز سهشنبه، جایی که نتانیاهو گفت: «ما عملیاتمان در لبنان را تعمیق میبخشیم،» افزود که کابینهٔ امنیت ملی «تلاش ملی گستردهای را برای پیشبرد راهحلهای خلاقانه و نوآورانه در برابر پهپادهای انفجاری هدایت میکند.»
تشدید یورش اسرائیل، در حالی رخ میدهد که مقامات نظامی لبنانی و اسرائیلی قرار است نخستین گفتوگوهای امنیتی خود را روز جمعه در واشینگتن، دی.سی. برگزار کنند. این موضوع، پس از آن است که مقامات دولتی لبنان و اسرائیل، دورهای قبلی مذاکرات با میانجیگری ایالات متحده را در هفتههای اخیر برگزار کردهاند. حزبالله این مذاکرات را رد کرده و متعهد شده است تا زمانی که اسرائیل به یورش نظامیاش پایان ندهد و نیروهایش را از خاک لبنان خارج نکند، به مبارزه ادامه دهد.
علیرغم اینکه مقامات لبنانی اعلام کردهاند تضمینهایی برای محافظت از بیروت در برابر حملات بیشتر کسب کردهاند، ارتش اسرائیل روز پنجشنبه در روشنایی روز، شهر شویفات را در حومهٔ جنوبی بیروت بمباران کرد. اسرائیل ادعا کرد که این حمله، علی الحسینی، فرماندهٔ واحد موشکی حزبالله، را هدف قرار داده است. رسانههای محلی گزارش دادند که یک نوزاد دختر و مادرش در این حمله کشته شدهاند.
شعبان گفت تا زمانی که حملات در صور ادامه دارد، کارکنان دفاع غیرنظامی شهر، علیرغم خطرات، آمادهباش خواهند بود. نیروهای امداد در لبنان، بارها و بارها هدف حملات ارتش اسرائیل قرار گرفتهاند، اغلب در حملات دو یا سهمرحلهای. به گزارش وزارت بهداشت، اسرائیل از ۲ مارس تاکنون دستکم ۱۲۵ کارگر حوزهٔ سلامت را در حملات هدفمند کشته است.
«در ماشینهایمان، روی پیادهرو، در مرکز پزشکی میخوابیم،» شعبان گفت. «میترسیم بخوابیم و چیزی را از دست بدهیم.»
لحظهای بعد، صدای فریاد در پسزمینه شنید و عذرخواهی کرد، گفت که باید برود. اسرائیلیها هشدار دیگری برای شهر صادر کرده بودند.