فرانتس بکی، ۳۰ مه ۲۰۲۶

ترجمه مجله جنوب جهانی

گابریله نونزیاتی در پشت میزی در کافهٔ رسانه‌ای پارلمان اروپا در استراسبورگ نشسته است. این روزنامه‌نگار ایتالیایی که تخصص خویش را بر گزارش‌دهی پیرامون امور اتحادیهٔ اروپا معطوف ساخته، بدین منظور به بروکسل نقل مکان کرده است.
با این حال، وی در پی طرح پرسشی انتقادی در خصوص مناقشهٔ خاورمیانه، کرسی شغلی جدید خود را در یک خبرگزاری ایتالیایی از دست داد. او پس از گذشت هفت ماه، در گفتگو با روزنامهٔ «برلینر تسایتونگ» ابراز می‌دارد: «هرگز در زندگی خویش انتظار بروز چنین پیامدهایی را نداشتم.»
یک پرسش و زوال موقعیت شغلی
در تاریخ ۱۳ اکتبر، نونزیاتی در جریان یک نشست مطبوعاتی در کمیسیون اروپا، پرسشی را مطرح ساخت که در مدتی کوتاه توجهات بسیاری را به خود جلب نمود. وی با خطاب قرار دادن پائولا پینیو، سخنگوی کمیسیون اروپا، پرسید: «اگر روسیه مکلف به پرداخت هزینه‌های بازسازی اوکراین است، آیا اسرائیل نیز نباید هزینه‌های بازسازی نوار غزه را عهده‌دار شود؟»
پینیو این پرسش را «بسیار جالب توجه» توصیف نمود، اما اظهار داشت که قادر به «اظهار نظر» در این باره نیست. متعاقباً، ویدئوی ضبط‌شده از این واقعه به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی انتشار یافت و توسط حساب‌های کاربری و رسانه‌های متعددی بازنشر شد.
به گفتهٔ نونزیاتی، وی سرانجام در تاریخ ۲۷ اکتبر و پس از «دو تماس تلفنی بسیار متشنج»، حکم اخراج خود را از کارفرمای وقت خویش، یعنی خبرگزاری ایتالیایی «آژانسیا نووا» دریافت کرد. این روزنامه‌نگار ۲۹ ساله می‌گوید: «آنان اقدام خود را این‌گونه توجیه کردند که پرسش مطروحه از منظر فنی نادرست بوده است.»
علاوه بر این، خبرگزاری مذکور انتقاد داشت که ویدئوی مربوطه، در میان سایر مجاری، توسط کانال‌های تلگرامی ملی‌گرای روس و همچنین رسانه‌های با گرایش‌های اسلامی که با رویکردی ضد اروپایی فعالیت می‌کنند، بازنشر شده است. خبرگزاری به نونزیاتی اعلام کرده بود که در پی این رویداد، رابطهٔ مبتنی بر اعتماد متقابل دوجانبه «به‌وضوح مخدوش» شده است.
این استدلال تا به امروز برای این روزنامه‌نگار غیرقابل درک باقی مانده است؛ او می‌گوید: «این امر مضحک بود.» به‌ویژه سرعت و قاطعیت این تصمیم او را شگفت‌زده کرده است. نونزیاتی اظهار می‌دارد: «به باور من، هیچ راهی برای توجیه رفتار این خبرگزاری وجود ندارد؛ رفتاری که در انظار همگان به عنوان تهدیدی آشکار علیه آزادی مطبوعات جلوه کرد. من صرفاً یک پرسش مطرح نمودم.»
او تمایلی به گمانه‌زنی در این باره ندارد که آیا فشارهای بیرونی ــ برای مثال از سوی بروکسل یا رم ــ در اخراج وی دخیل بوده است یا خیر. وی تبیین می‌کند: «می‌دانستم خبرگزاری‌ای که برای آن کار می‌کردم، خط‌مشی سیاسی مشخصی دارد.» او انتظار انتقادات درونی را داشت، اما ابداً احتمال اخراج را نمی‌داد.
موردی استثنایی یا الگویی نظام‌مند؟
نکته اینجاست که پرسش مطرح‌شده در آن نشست مطبوعاتی، نخستین پرسشی بود که او در کسوت روزنامه‌نگار برای «آژانسیا نووا» مطرح می‌کرد. چند روز پس از آن، همکاری استخدامی وی پایان یافت. نونزیاتی می‌گوید: «این اخراج کاملاً نامتناسب و فاقد وجاهت بود.» وی مورد خود را بخشی از یک معضل کلان‌تر قلمداد می‌کند.
شورای ملی روزنامه‌نگاران در ایتالیا (Cnog) به‌طور علنی به حمایت از نونزیاتی برخاست و اخراج وی را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد. این نهاد در بیانیه‌ای که در تارنمای رسمی خود منتشر ساخت، تأکید نمود که طرح پرسش‌های چالش‌برانگیز یا ناخوشایند، از وظایف بنیادین روزنامه‌نگاران به شمار می‌رود؛ فارغ از وضعیت قرارداد استخدامی آنان. این شورا هم‌زمان خواستار بازگشت به کار فوری نونزیاتی شد.
مشابه این مباحثات پیرامون نحوهٔ مواجهه با صداهای انتقادی در قبال جنگ غزه، اخیراً در سایر رسانه‌های غربی نیز پدیدار شده است. در سال گذشته، تنش‌های داخلی در سازمان «بی‌بی‌سی» پس از آنکه مدیریت شبکه یک مستند مرتبط با جنگ غزه را مشمول سانسور قرار داد، جنجال‌آفرین شد. در یک نامهٔ سرگشاده، بیش از ۱۰۰ روزنامه‌نگار بی‌بی‌سی کارفرمای خود را به «جانب‌داری به نفع اسرائیل» متهم ساختند.
گابریله نونزیاتی بر این باور است که آزادی مطبوعات در پهنهٔ اتحادیهٔ اروپا در مخاطره قرار دارد.
نونزیاتی اظهار می‌دارد: «مسئله صرفاً معطوف به یک پرسش واحد یا یک تصمیم انفرادی نیست. بحث بر سر ساختاری است که در آن، مواضع خاصی آسان‌تر از مواضع دیگر پذیرفته می‌شوند.» به تعبیر او، هر کس این تعادل را برهم زند و پرسش‌هایی خارج از چارچوب حاکم مطرح کند، باید تبعات احتمالی آن را پذیرا باشد.
او به عنوان نمونه از «حسین دوغرو»، روزنامه‌نگار مقیم برلین، یاد می‌کند که مشمول تحریم‌های اتحادیهٔ اروپا قرار گرفته است. حساب‌های بانکی وی به اتهام واهی تبلیغات به‌نفع روسیه مسدود شده و به گفتهٔ خودش، ماهانه تنها ۵۰۶ یورو در اختیار دارد. افزون بر این، آزادی تردد وی نیز از حدود یک سال پیش محدود شده است. از نظر نونزیاتی، این قبیل موارد نشان‌دهندهٔ میزان سیطره و نفوذ مناقشات سیاسی بر فعالیت روزنامه‌نگاران در اروپا است.
فارغ از صحت یا سقم این اتهامات، او این مسئله را یک چالش بنیادین می‌داند: افراد متضرر عملاً از ابزارهای حقوقی کارآمد برای دفاع از خود در برابر تحریم‌های مصوب سیاسی بی‌بهره‌اند. در نتیجه، ریسک سوءاستفادهٔ سیاسی از این قبیل تدابیر وجود دارد.
این روزنامه‌نگار تصریح می‌کند: «سخن گفتن پیرامون فلسطین در اتحادیهٔ اروپا سهل نیست؛ تلاش‌هایی جهت اعمال نفوذ وجود دارد.» هیچ‌کس به‌طور رسمی بیان مطالب مشخصی را منع نمی‌کند، اما به گفتهٔ نونزیاتی، بسیاری از همکاران صراحتاً ابراز می‌دارند: «من این مقاله را به رشتهٔ تحریر درمی‌آورم ــ اما نمی‌دانم که آیا در نهایت اصلاً به مرحلهٔ نشر خواهد رسید یا خیر.» دقیقاً از همین مجراست که نوعی خودسانسوری پدید می‌آید: «نه به این دلیل که کسی صراحتاً آن را مطالبه کند، بلکه بدان سبب که سیستم به‌طور غیرمستقیم آن را بازتولید می‌نماید.»
نونزیاتی انتظار حمایت بیشتری از سوی کمیسیون اروپا داشت. در پاسخی که از سوی نایب‌رئیس اجرایی کمیسیون، «هنا ویرکونن»، در اواسط ژانویه به استعلام پارلمانی «دیانا ریبا آی خینر»، نمایندهٔ اسپانیایی پارلمان اروپا در خصوص این پرونده صادر شد، آمده است که تضمین آزادی پژوهش و تفحص از ارزش‌های محوری کمیسیون است و این نهاد برای ایجاد محیطی که روزنامه‌نگاران بتوانند در آن بدون محدودیت فعالیت کنند، تلاش می‌نماید. با این وجود، کمیسیون هم‌زمان اعلام داشت که قادر به اظهار نظر در خصوص موارد فردی و مصداقی نیست.
نونزیاتی در این باره می‌گوید: «این سخنان در ظاهر زیبا و موجّه به نظر می‌رسند، اما اگر صادقانه بگویم، ریاکارانه نیز هستند.» به باور او، هنگامی که زمان اتخاذ موضع در پرونده‌های انضمامی فرا می‌رسد، اتحادیهٔ اروپا پشت عبارات کلیشه‌ای پنهان می‌شود ــ به‌ویژه در موضوع مناقشهٔ خاورمیانه. او این تناقضات را پیش از آغاز فعالیت روزنامه‌نگاری خود در نهادهای اتحادیهٔ اروپا، یعنی زمانی که به عنوان کارآموز در بخش ارتباطات پارلمان اروپا مشغول به کار بود، لمس کرده است.
سرخوردگی در بروکسل
این روزنامه‌نگار به‌طور ویژه صحنه‌ای را پس از وقایع ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به یاد می‌آورد: نونزیاتی می‌گوید: «هنگامی که خشونت‌ها فزونی یافت و غیرنظامیان بیشتری در نوار غزه جان خود را از دست دادند، من از عدم واکنش صریح نهادهای اتحادیهٔ اروپا مبهوت شدم.» در آن زمان، وی از رئیس پارلمان اروپا، «روبرتا متسولا»، پرسش نموده بود که چرا اتحادیهٔ اروپا در شرایطی که کودکان جان می‌بازند، موضعی شفاف اتخاذ نمی‌کند. با این حال، پاسخ روشنی دریافت نکرده بود.
آن واقعه، یک نقطهٔ عطف به شمار می‌آمد. نونزیاتی به یاد می‌آورد: «این مسئله نه تنها برای من، بلکه برای بسیاری دیگر از جوانانی که در آنجا مشغول به کار بودند، تکان‌دهنده بود. ما فوراً در این باره به بحث پرداختیم، چرا که برای ما صدمه‌ای روحی محسوب می‌شد.»
این تجربه، ذهنیت او را نسبت به نهادهای اروپایی دگرگون ساخت. این شهروند ایتالیایی در حالی که دستان خود را به نشانهٔ تأکید بالا می‌آورد، می‌گوید: «انسان گمان می‌کند که در اینجا از ارزش‌ها و حقوق بشر صیانت می‌شود؛ اما سپس درمی‌یابد که بخش اعظم امور متأثر از استراتژی‌های سیاسی است ــ متأثر از ارتباطات، وجهه و مصلحت‌سنجی‌ها.»
نونزیاتی به ساعت خویش می‌نگرد؛ او باید به‌زودی در قرار ملاقات بعدی خود حاضر شود. وی از زمان از دست دادن شغلش، به عنوان روزنامه‌نگار آزاد فعالیت می‌کند. با این حال، سفارش‌های کاری اندک است و او همواره موفق به فروش و انتشار مطالب خود نمی‌شود. او در حالی که خداحافظی می‌کند، می‌گوید: «اما من باید اجاره‌بهای مسکن خود را در بروکسل بپردازم ــ و خب، باید چیزی هم برای خوردن داشته باشم.»
منبع: برلینر تسایتونگ (berliner-zeitung.de)