یوله مایر
ترجمه مجله جنوب جهانی
در این تانک اسرائیلی نیز ممکن است موتوری ساخت شرکت رولز-رویس تعبیه شده باشد. (عکس: AFP/JALAA MAREY)
حقوقبگیران و کارکنان از چه ابزارهایی برای ممانعت از ارسال تسلیحات به اسرائیل برخوردارند؟ از آغاز جنگ غزه، کارکنان در سراسر جهان در اعتراض به نقض حقوق بشر و شائبهٔ نسلکشی توسط دولت اسرائیل دست به تظاهرات زدهاند. در همین راستا، کارگران بندری ایتالیا از تخلیهٔ محمولههای تسلیحاتی امتناع ورزیدند و کارکنان شرکت گوگل در ایالات متحده، دفاتر خود را به منظور متوقف ساختن تحویل زیرساختهای هوش مصنوعی به اسرائیل مسدود کردند. در منطقهٔ دالهویتس واقع در ایالت براندنبورگ نیز یکی از کارکنان سابق شرکت رولز-رویس وارد عمل شد. سرگذشت او نشان میدهد که آزادی بیان در خصوص نحوهٔ هدایت جنگ توسط اسرائیل، در آلمان با مرزهای آشکاری مواجه است.
جوزی اسمیت* همانطور که در گفتگو با نشریهٔ «اِندی» (nd) پس از خروج از سالن دادگاه ابراز میدارد، همچنان در وضعیت انقباض روحی و تنش قرار دارد. با این حال، اسمیت بهتازگی موفق شده است مبلغ ۳۸,۰۰۰ یورو را از کارفرمای سابق خود، یعنی شرکت «رولز-رویس آلمان»، از طریق مجرای قضایی مطالبه کند. وی در قالب یک دادخواست حمایتی علیه اخراج، در دادگاه کار براندنبورگ به مقابله با حکم اخراج خود مأخوذ در دسامبر ۲۰۲۴ پرداخت. در نخستین جلسهٔ دادرسیِ مصالحهآمیز، توافقی میان طرفین حاصل نشد؛ از این رو، پرونده به جلسهٔ استماع هیئت دادرسان (کامرترمین) ارجاع گردید که در پی آن، اخراج وی قانونی و در موعد مقرر به رسمیت شناخته شد. در جریان یک مصالحه، طرفین توافق کردند که اگرچه اسمیت بهطور قانونی و بدون ذکر دلایل اخراج شده است، اما شرکت رولز-رویس مکلف است تاریخ اِعمال اخراج را به مدت پنج ماه به تأخیر انداخته و غرامتی معادل ۱۰,۰۰۰ یورو به وی پرداخت نماید.
اسمیت در مجموع به مدت دوازده سال برای این شرکت تولیدکنندهٔ سیستمهای پیشران و توربین فعالیت کرده بود که چهار سال از این دوره را در کارخانهٔ واقع در شهرستان تلتو-فلمینگ سپری نمود. او با این شرکت بزرگ شده بود، چرا که والدینش نیز در همانجا اشتغال داشتند. وی اظهار میدارد که تقریباً در تمام طول مدت اشتغال خود در رولز-رویس، بر این باور بوده است که شرکت به قوانین حاکم بر حقوق بشر پایبند است؛ بهویژه آنکه دورههای آموزشی سالانهٔ اخلاق حرفهای نیز در محیط کار برگزار میشد.
اما روند اخراج جوزی اسمیت چگونه شکل گرفت؟ این کارمند سابق رولز-رویس در اواخر سال ۲۰۲۳، پیشنهاد راهاندازی یک کارزار جمعآوری کمکهای مالی برای هلال احمر فلسطین (PRCS) را در محیط شرکت مطرح ساخت. طبق گزارش وی به «اِندی»، این پیشنهاد از سوی مدیریت ارشد رد شد. اسمیت میگوید: «من جویای علت شدم، چرا که شرکت از ابتکارات مشابه برای اوکراین حمایت کرده بود.»
از سال ۲۰۱۴، شرکت رولز-رویس موتورهای ادوات جنگی را برای ارتش اسرائیل تأمین میکند. اسمیت میگوید: «من این موضوع را تازه در دسامبر ۲۰۲۳ دریافتم؛ زمانی که ۲۲,۰۰۰ فلسطینی جان باخته بودند.» وی در ژوئن ۲۰۲۴، در یک مجمع گفتگوهای داخلی شرکت، به روشنگری در این باره پرداخت. اسمیت اظهار میدارد: «بیش از ۱۰,۰۰۰ نفر مطلب مرا خواندند و نظرات ارسالی آشکار ساخت که اکثریت کارکنان بدون آگاهی از فجایع غزه و دخالت شرکت در آن بودند.»
اندکی پس از انتشار مطلب اسمیت، گزارشی از سوی سازمان ملل متحد منتشر شد که در آن از بخش سیستمهای پدیدآورندهٔ پویایی رولز-رویس (Rolls-Royce Power Systems) صراحتاً به عنوان یکی از چندین شرکت تسلیحاتی یاد شده بود که اسلحه، قطعات و ملزومات به اسرائیل تحویل میدهد. کارشناسان سازمان ملل از این شرکت خواستند که این انتقالات را فوراً متوقف سازد و هشدار دادند که رولز-رویس با تداوم این تحویلها، در معرض خطر همدستی در نقض فاحش حقوق بینالملل و حقوق بشردوستانه قرار میگیرد که این امر میتواند بهطور بالقوه شامل نسلکشی نیز بشود. همچنین، یک شکایت کیفری از سوی وکلای مقیم برلین علیه این شرکت، مجموعهٔ «رولز-رویس سولوشنز» (Rolls-Royce Solutions GmbH) را به معاونت در نسلکشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت متهم میسازد. هر دو مجموعهٔ مذکور متعلق به شاخهٔ آلمانی کنسرسیوم بریتانیایی رولز-رویس، یعنی «رولز-رویس پاور سیستمز» مستقر در فریدریشسهافن هستند.
«من متهم به عدم وفاداری و بیاحترامی شدهام، صرفاً به این دلیل که از شرکت تقاضا کردم دستورالعملهای خود را در جهت صیانت از منافع خویش رعایت کند.»
جوزی اسمیت*، کارمند اخراجشدهٔ رولز-رویس
از منظر قاضی و وکلای رولز-رویس، هدف از اخراج جوزی اسمیت تنبیه گرایشهای سیاسی وی نبوده، بلکه این اقدام معطوف به «نحوه و سیاق» بیان مواضع اوست؛ چنانکه قاضی رئیس دادگاه تبیین میدارد. به زعم وی، بدیهی است که نمیتوان کارکنان را از ابراز نظرات سیاسی منع کرد، «حتی اگر این امر واجد مرزهای مشخصی باشد». قاضی اشاره میکند که هنگام رویت «آن تصاویر»، نَفَس در سینهاش حبس شده است.
منظور از «آن تصاویر»، عکسهایی است که اسمیت در قالب یک پیام الکترونیکی برای حدود ۱۵ تن از همکاران و یکی از مدیران شرکت ارسال کرده بود. این تصاویر تانکهای ارتش اسرائیل در غزه و گروهی از اسیران فلسطینی را نشان میداد. اسمیت روی تصویر تانک، نشان تجاری رولز-رویس را درج کرده بود. قاضی پرونده با ارزیابی ویرایش این عکس به عنوان «تخطی از محدودهٔ آزادی بیان»، تبیین میکند: «تانک توسط رولز-رویس ساخته نمیشود.» وی برای شاکی پرونده یک «معضل بزرگ» متصور است؛ از این حیث که او «نمیتواند یک کنسرسیوم فعال در سطح جهانی را از طریق رفتارهای شخصی دگرگون سازد». افزون بر این، وی خطاب به حاضران تصریح کرد: آن «جهانِ پیشینِ زیبای صلحآمیز» دیگر وجود خارجی ندارد.
شرکت رولز-رویس دارای یک خطمشی اختصاصی در زمینهٔ حقوق بشر است. بر اساس این مصوبه، هیچگونه اقدام تلافیجویانه علیه افرادی که به مفاسد و نارساییهای درون شرکت اشاره میکنند، تحمل نمیشود. با این حال، جوزی اسمیت در برابر دادگاه اظهار میدارد: «در طول تلاشهایم، شرکت آمادگی مواجهه با این مسئله را نداشت و مکرراً به من اعلام کرد که مجاز نیستم آنچه را که آنان “عقیدهٔ سیاسی شخصی” مینامیدند، علنی سازم.» او میگوید که از مجمع گفتگوهای داخلی شرکت اخراج شده و توسط یکی از مدیران عامل مورد ارعاب قرار گرفته است: «من متهم به عدم وفاداری و بیاحترامی شدهام، صرفاً به این دلیل که از شرکت تقاضا کردم دستورالعملهای خود را در جهت صیانت از منافع خویش رعایت کند. به نظر میرسید اخراج من و مسکوت گذاشتن دغدغههایم، آسانتر از پرداختن به آنها بوده است.»
وکلای رولز-رویس به دلیل «دستورالعملهای داخلی» قادر به ارائهٔ اطلاعات نیستند. اسمیت در دادگاه توسط وکیل مدافع، احمد عابد، نمایندگی میشود. عابد همچنین رئیس فراکسیون حزب چپها در منطقهٔ نویکولن بوده و به مواضع همبستگیآمیز با فلسطین شهره است. عابد در گفتگو با «اِندی» ابراز میدارد: «بسیار ناعادلانه است کسانی که پیرامون نسلکشی سخن میگویند و شرکتها را به رعایت حقوق بینالمللِ حاکم فرا میخوانند، با مجازات اخراج مواجه شوند. اما امروز موکلم دستکم توانست انگیزهٔ خود را در برابر قاضی و افکار عمومی تبیین کند و بدین ترتیب، شمهای از اقدامات رولز-رویس را آشکار سازد.»
جوزی اسمیت در پی اخراج غیرمنتظره از سوی رولز-رویس، به بیماری افسردگی مبتلا شده است. اسمیت میگوید انسان باید بتواند در یک شرکت تسلیحاتی کار کند بدون آنکه در نقض حقوق بشر و جنایات جنگی دخیل باشد: «تمایز آشکاری وجود دارد میان دفاع مشروع و عملیات جنگی قانونی از یک سو، و جنایات جنگی از سوی دیگر.»
نام توسط تحریریه تغییر یافته است.*