منتشرشده در گوانچای نت چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
فرار شتابزدهٔ شرکتهای اروپایی از کوبا برای گریز از تحریمهای آمریکا؛ «اروپا در برابر آمریکا همچون سگِ توله رفتار میکند»
دولتِ «دونالد ترامپ» حلقههای تحریم علیه کوبا را پیوسته تنگتر میکند و این بار اروپا که یکی از اصلیترین منابع تأمین سرمایهگذاری خارجی در کوبا به شمار میرود، به ناچار در این گرداب گرفتار آمده است.
گزارش «پلیتیکو» در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۲۶ نشان میدهد که آمریکا تمرکز تحریمهای خود را از دولت کوبا به همکاریهای اقتصادی میان اتحادیۀ اروپا و این کشور معطوف کرده است. با نزدیک شدن به مهلت نهایی اجرای تحریمهای تازهی آمریکا، گروههای بزرگی از شرکتهای اروپایی ـ از زنجیرههای هتلداری اسپانیا گرفته تا شرکتهای کشتیرانی آلمان ـ ناگزیر به تسریع خروج از بازار کوبا شدهاند. با وجود فشار فزایندۀ تحریمهای فراسرزمینی آمریکا، اتحادیۀ اروپا و دولتهای عضو آن واکنشهای قدرتمندانهای از خود نشان ندادهاند و از رویارویی مستقیم پرهیز کردهاند. این وضعیت چنان برآشفتگیِ نمایندگان احزاب چپ اروپا را برانگیخته که به طعنه میگویند: «اروپا در برابر آمریکا همچون سگِ کوچکی رفتار میکند.»
تحریمهای آمریکا بر بحران کوبا میافزاید
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۱ مه ۲۰۲۶ فرمان اجرایی توسعۀ تحریمها علیه کوبا و نیز تحریمهای فرعی علیه گروه «GAESA» ـ شرکت دولتی زیرمجموعۀ «نیروهای مسلح انقلابی کوبا» (FAR) ـ را امضا کرد. بر اساس این فرمان، شرکتهای غیرآمریکاییای که با این گروه تجاری همکاری دارند باید روابط خود را قطع کنند و روز ۶ ژوئن به عنوان آخرین مهلت تعیین شده است.
تحت فشار این تحریمها، گروه بزرگی از شرکتهای اروپایی از زنجیرههای هتلداری اسپانیا گرفته تا شرکتهای کشتیرانی آلمان، فعالیت خود را در کوبا تعطیل کردهاند.
دو غول هتلداری اسپانیا، یعنی «ملیا» (Meliá) و «ایبرستار» (Iberostar)، بیشترین ضربه را متحمل شدهاند. استراحتگاههای مجلل این دو شرکت در سواحل دیدنی کوبا، طی چند دهۀ گذشته، جزو شاخصترین داراییهای جهانی آنها به شمار میرفت.
اما در هفتههای اخیر، این دو غول هتلداری تیمهای مدیریتی خود را از دهها ملک در کوبا خارج کرده و برندهای خود را از آنها برداشتهاند. «ملیا» علت این تصمیم را «تغییرات پیوسته در شرایط ژئوپلیتیک، اجتماعی، حقوقی و فضای کسبوکار» اعلام کرده است.
گزارش یادشده حاکی است که این تحریمها حلقهای از زنجیرۀ اقدامات «ترامپ» برای سرنگونی نظام کوباست، اما اتحادیۀ اروپا را که بزرگترین شریک تجاری و منبع اصلی سرمایهگذاری خارجی کوبا محسوب میشود، نیز درگیر بحران کرده است. شرکتهای اروپایی فعال در حوزههای کشتیرانی، انرژی و کشاورزی کوبا، از ترس توقیف داراییها و قطع دسترسی به نظام مالی آمریکا، در رقابتی شتابزده سهام خود را میفروشند و سرمایههای خود را خارج میکنند.
ماه گذشته، دو شرکت بزرگ کشتیرانی فرانسوی «سیامای-سیجیام» (CMA CGM) و آلمانی «هاپاگ-لوید» (Hapag-Lloyd) اعلام کردند که همۀ خطوط دریایی خود به مقصد و مبدأ کوبا را تا اطلاع ثانوی متوقف کردهاند. سهم این دو شرکت از کل حملونقل دریایی کوبا حدود شصت درصد است و هر دو، تهدید تحریمهای آمریکا را دلیل اصلی این توقف عنوان کردهاند.
«دانیل برنبک»، مدیرکل انجمن تجارت و سرمایهگذاری آلمان و کوبا، میگوید تحریمهای جدید به ویژه برای شرکتهای کوچک و متوسط اروپایی که ریشه در کوبا دارند، بسیار آسیبرسان است.
او در مصاحبه با «پلیتیکو» اظهار داشت: «به احتمال فراوان، شرکتهای کوچک کاملاً از بازار کوبا خارج خواهند شد.» وی افزود: چندین شرکت آلمانی که در بخش انرژی کوبا سرمایهگذاری کردهاند، با ریسک بسیار بالایی در فعالیت خود مواجه هستند.
«سوزانا گراسیوس»، پژوهشگر روابط اتحادیۀ اروپا و آمریکای لاتین در دانشگاه خودمختار مادرید، تأکید میکند در حال حاضر ریسکهای تجارت در کوبا کاملاً بر منافع آن چربیده است و ساختار جدید تحریمها، کوبا را که پیشتر نیز در بحران عمیق مالی دست و پا میزد، به انزوایی عمیقتر خواهد کشاند.
جدیدترین دور تحریمهای آمریکا مستقیماً پروژههای همکاری را هدف گرفته است که سالها رابط اقتصادی میان کوبا و اروپا بودند. روزنامۀ «میامی هرالد» سال گذشته در گزارشی فاش کرد که گروه «GAESA» حدود چهل درصد از کل اقتصاد کوبا را در کنترل دارد.
این شرکت دولتی، اطلاعات مالی خود را به شدت محرمانه نگه میدارد و انحصار صنعت بانکداری، جایگاههای سوخت، فروشگاههای زنجیرهای و بخش بزرگی از صنعت گردشگری کوبا را در دست دارد. هتلها و استراحتگاهها نهتنها ستون اصلی خدمات در کوبا (که بیش از هفتاد درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد) به شمار میروند، بلکه منبع کلیدی تأمین ارز برای خرید کالاهای اساسی از بازارهای بینالمللی هستند.
«مارکو روبیو»، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، در تاریخ ۲ ژوئن در جلسۀ استماع سنای آمریکا گفت: «صنعت گردشگری کوبا عملاً به صورت کامل در اختیار GAESA است.»
بیش از نیمی از هتلهای کوبا متعلق به شرکت «Gaviota» ـ زیرمجموعۀ GAESA ـ است که بیشتر آنها توسط شرکتهای خارجی مدیریت هتل اداره میشوند.
تا همین هفتههای اخیر، «ملیا» و «ایبرستار» اسپانیا بزرگترین فعالان هتلداری خارجی در کوبا بودند و مجموعاً ۵۲ ملک، از جمله استراحتگاه گلف مشهور کنار ساحل «وارادرو» و چهار هتل لوکس در هاوانا را مدیریت میکردند.
در همین حال که قوانین جدید اجرایی میشود، صنعت گردشگری کوبا که پیش از این نیز با دشواریهای فراوانی دستبهگریبان بود، ضربۀ دیگری خورده است. به دلیل مشکلات اقتصادی داخلی، کمبود انرژی و قطعیهای گستردۀ مکرر برق، گردشگران خارجی مقاصد دیگری را جایگزین کوبا کردهاند.
آمارهای سازمان گردشگری کوبا نشان میدهد تعداد گردشگران ورودی به شدت کاهش یافته است: در سال ۲۰۱۸، ۴/۷ میلیون نفر از کوبا بازدید کردند، در حالی که این رقم سال گذشته به تنها ۱/۹ میلیون نفر رسید. جدیدترین دادههای ادارۀ آمار کوبا نیز حاکی از ادامهٔ این روند نزولی است: در آوریل ۲۰۲۶ تنها ۳۰,۵۵۱ گردشگر وارد کوبا شدهاند.
علاوه بر صنعت گردشگری، شرکتهای اروپایی فعال در بخش مشروبات الکلی صادراتی مشهور کوبا نیز از گزند تحریمها در امان نماندهاند.
رم «هاوانا کلاب» (Havana Club) توسط شرکت فرانسوی «پرنو ریکار» (Pernod Ricard) و شرکت دولتی رم کوبا، به صورت سرمایهگذاری مشترک تولید میشود. این شرکت پاریسی دهههاست که درگیر دعاوی حقوقی بر سر مالکیت این برند با شرکت «باکاردی» (Bacardi) ـ که در تبعید به سر میبرد ـ است. هنوز روشن نیست که تحریمهای جدید چه تأثیری بر «پرنو ریکار» خواهد گذاشت.
اروپا در برابر آمریکا «رفتاری همچون سگِ کوچک» دارد
اگرچه تحریمهای آمریکا علیه کوبا به درآمد شرکتهای اروپایی لطمه زده، اما دولتهای عضو اتحادیۀ اروپا و نهادهای این اتحادیه واکنشی سست از خود نشان دادهاند.
حتی اسپانیا که پیوندهای تاریخی و اقتصادی عمیقی با کوبا دارد و دولت آن (متشکل از احزاب چپ) به ریاست «پدرو سانچز» بر سر کار است، از هرگونه اظهارنظر قوی اجتناب میکند.
«کارلوس کوئربو»، وزیر اقتصاد، تجارت و بنگاههای اسپانیا، روز چهارشنبه گفت دولت اسپانیا تحولات کوبا را از نزدیک دنبال میکند و میکوشد تأثیر تحریمها بر بنگاههای اقتصادی خود را به حداقل برساند.
«ژاومه باوسا»، وزیر گردشگری منطقۀ خودمختار بالئار (که دفتر مرکزی «ملیا» در آنجاست)، این هفته اظهار داشت: «این موضوع در ماهیت خود یک اختلاف تجاری است، اما در صورت نیاز، هر کمکی که از دستمان برآید، انجام خواهیم داد.»
فرانسه و آلمان نیز تقریباً همین رویه را در پیش گرفتهاند و تنها میگویند تحولات کوبا را زیر نظر دارند.
«برت هافمان»، پژوهشگر آلمانی مسائل کوبا، تحلیل میکند که کشورهای اروپایی به هیچ وجه نمیخواهند به خاطر مسئلۀ کوبا با آمریکا به رویارویی برخیزند؛ این کشورها عملاً پذیرفتهاند که «آمریکا اجازه نخواهد داد اروپا در تجارت با کوبا نقش غالب داشته باشد».
او میافزاید کشورهایی مانند اسپانیا عملاً هیچ اهرم فشاری در این زمینه ندارند.
هافمان میپرسد: «اسپانیا با چه اهرمی میخواهد در برابر آمریکا بایستد؟» و تصریح میکند که اروپا ابزار عملی مؤثری برای مقابله با سیاستهای آمریکا در اختیار ندارد.
اتحادیۀ اروپا نیز بعید است بتواند واکنشی یکپارچه نشان دهد.
در سال ۱۹۹۶، آمریکا قانون «هلـمز-برتون» (Helms-Burton Act) را تصویب کرد که به شهروندان آمریکایی حق میدهد از نهادهای خارجیِ دارای روابط تجاری با کوبا شکایت کنند. مادۀ ۳ این قانون مهمترین بخش آن به شمار میرود: هر شرکت یا شخص خارجی که از اموال شهروندان آمریکایی مصادرهشده پس از انقلاب ۱۹۵۹ کوبا استفاده کند، شهروندان آمریکایی میتوانند علیه او اقامۀ دعوا کنند؛ همچنین دولت آمریکا مجاز است از صدور روادید برای کارکنان چنین شرکتهایی خودداری کند.
اتحادیۀ اروپا در آن زمان واکنشی محکم نشان داد و از شرکتهای اروپایی خواست این قانون را نادیده بگیرند. شورای اتحادیۀ اروپا «قانون مسدودسازی» (Blocking Statute) را تصویب کرد که شرکتهای اروپایی را از پیروی از برخی تحریمهای فراسرزمینی آمریکا منع میکند و به آنها اجازه میدهد در دادگاههای اروپا بابت زیانهای ناشی از این تحریمها شکایت کنند.
اما سی سال بعد، در حالی که اروپا و خاورمیانه در آتش جنگ میسوزند، مقامات بروکسل هیچ انگیزهای ندارند که به خاطر کوبا با آمریکا قطع رابطه کنند.
سخنگوی کمیسیون اروپا در پاسخ به این پرسش که اتحادیۀ اروپا چه اقدام دیگری در پیش خواهد گرفت، گفت: کمیسیون اروپا در تلاش است تا گفتوگویی سازنده بین آمریکا و کوبا برقرار کند.
این موضع، انتقاد شماری از نمایندگان پارلمان اروپا را برانگیخته است.
«لیره پاخین»، نمایندۀ اسپانیایی از ائتلاف «ترقیخواهان سوسیالیست و دموکرات» در پارلمان اروپا، گفت مجمع عمومی سازمان ملل متحد بارها محاصرۀ کوبا را محکوم کرده و اتحادیۀ اروپا باید اقدامات بیشتری برای مقابله با این محاصره و حفظ منافع تجاری خود در کوبا انجام دهد.
او افزود: «اتحادیۀ اروپا باید از خودمختاری راهبردی خود دفاع کند و از حقوق قانونی بنگاههای اروپایی پاسداری نماید.»
«لیلا شائیبی»، نمایندۀ فرانسوی از گروه چپ پارلمان اروپا، با لحنی تندتر گفت اتحادیۀ اروپا در مسئلۀ کوبا در برابر آمریکا ضعف بیاندازهای از خود نشان میدهد.
او گفت: «در قبال کوبا، رفتار ما در برابر آمریکا همچون سگِ توله ی است.»
آمریکا تحریمهایی علیه رئیسجمهور کوبا و دیگران اعلام کرد؛ وزارت خارجه چین: ما قاطعانه با این اقدام مخالفیم
به گزارش وبسایت وزارت امور خارجه، در تاریخ ۵ ژوئن، سخنگوی این وزارتخانه به سؤالات خبرنگاران در خصوص اعلام تحریمهای آمریکا علیه رئیسجمهور کوبا و دیگران پاسخ داد.
س: در تاریخ ۴ ژوئن، وزارت خزانهداری ایالات متحده بیانیهای صادر کرد و اعلام نمود که رئیسجمهور کوبا، دیاز-کانل و دیگران، و همچنین نهادها و افراد مرتبط را به فهرست تحریمهای خود اضافه کرده است. این فهرست شامل رئیسجمهور دیاز-کانل و همسرش، پسر ناتنی او، و پسر و نوهی رهبر انقلابی کوبا، رائول کاسترو است. رئیسجمهور کوبا، دیاز-کانل، در واکنش به این اقدام آمریکا اعلام کرد که هدف این کشور از این کار تشدید محاصره علیه کوبا است و کوبا با قاطعیت در برابر تجاوز امپریالیستی مقاومت خواهد کرد. وزارت امور خارجه کوبا این دور جدید تحریمهای آمریکا را اقدامی «تجاوز اقتصادی» توصیف کرده و هشدار داده است که آمریکا از این به عنوان بهانهای برای انجام اقدامات خطرناکتر، از جمله آغاز یک تهاجم نظامی به کوبا، استفاده میکند. چین در این باره چه نظری دارد؟
پاسخ: آمریکا در تشدید محاصره و تحریمهای خود علیه کوبا حتی فراتر رفته و علناً رهبران کوبایی را هدف قرار داده است. این بار دیگر ماهیت هژمونیک، سلطهجویانه و قلدرمآبانه آن را که از قدرت برای زورگویی به ضعیفان استفاده میکند، آشکار میسازد. چین قاطعانه با این موضوع مخالف است. ثبات در کوبا انتظار جهانی جامعه بینالمللی است؛ بیثباتسازی کوبا در نهایت به ضرر خود ایالات متحده تمام خواهد شد. چین از ایالات متحده میخواهد که فوراً محاصره کوبا و هرگونه اعمال اجبار یا فشار را متوقف کند و از نقض حقوق مردم کوبا برای بقا و توسعه دست بردارد. چین، همچون همیشه، قاطعانه از کوبا در حفظ حاکمیت ملی و امنیت آن حمایت خواهد کرد و با مداخله خارجی مخالفت خواهد نمود.