همزمان با نهایی شدن توافق میان آمریکا و ایران، دولت اسرائیل نگرانی عمیق خود را از محدود شدن دامنه عمل استراتژیکش در مسئله لبنان ابراز داشته است.
روز ۲۲ ژوئن به وقت محلی، وبگاه خبری آکسیوس آمریکا به نقل از دو منبع آگاه اسرائیلی گزارش داد که مقامات تلآویو بر این باورند یادداشت تفاهمی که هفته گذشته میان آمریکا و ایران امضا شد و توافقات جدید حاصلشده در نشست کوه بورگن سوئیس، در عمل نفوذ و مشروعیت بیشتری به ایران در امور لبنان میبخشد و در مقابل، آزادی عمل نظامی اسرائیل در خاک این کشور را تضعیف میکند.
بر اساس این گزارش، ایران با گنجاندن مسئله لبنان در دستور مذاکرات با آمریکا، در پی تأمین منافع متحد دیرینه خود، یعنی حزبالله لبنان است. از سوی دیگر، دولت ترامپ نیز معتقد است که پیشبرد روند دیپلماتیک با ایران، مستلزم محدود کردن عملیاتهای نظامی اسرائیل در لبنان است.
این رویکرد، نگرانی مقامات اسرائیلی را برانگیخته است؛ آنها بیم دارند که چنین ترتیبات جدیدی، تلاشهای ماههای اخیر آمریکا و اسرائیل برای تضعیف حزبالله و کاهش نفوذ ایران در لبنان را خنثی کند. افزون بر این، آنها نگرانند که در آینده، هرگاه ارتش اسرائیل قصد حمله هوایی به خاک لبنان را داشته باشد، با مقاومت واشنگتن مواجه شود و حتی دولت ترامپ در شرایطی که اسرائیل همچنان حزبالله را تهدیدی جدی میداند، خواستار خروج نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان گردد.
بر پایه یادداشت تفاهم آمریکا و ایران، طرفین و متحدانشان متعهد به توقف تمامی خصومتها، از جمله درگیریها در خاک لبنان، و حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی این کشور شدهاند. این در حالی است که اسرائیل همچنان حضور نظامی خود در جنوب لبنان را حفظ کرده است؛ اقدامی که مغایر با حاکمیت لبنان ارزیابی میشود.
اگرچه پس از امضای این یادداشت، چندین نوبت درگیری در مرز لبنان و اسرائیل رخ داد، اما جدیدترین توافق آتشبس از روز بیستم این ماه تاکنون پابرجا مانده است.
پیش از آغاز نشست سوئیس، ایران هشدار داده بود که در صورت ادامه حملات اسرائیل به لبنان، تنگه هرمز را مسدود کرده و از مذاکرات خارج خواهد شد. با شروع رسمی مذاکرات در روز بیستویکم، مسئله لبنان به یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای آمریکا و ایران تبدیل شد. در نهایت، طرفین با ایجاد یک «مکانیسم جدید هماهنگی درگیری» متشکل از آمریکا، ایران، لبنان و دو کشور میانجی یعنی پاکستان و قطر برای نظارت بر اجرای آتشبس موافقت کردند.
با این حال، اسرائیل بر این باور است که این ترتیبات جدید، اجماع پیشین این کشور با آمریکا را تضعیف میکند.
در سال ۲۰۲۴ و با میانجیگری دولت بایدن، اسرائیل و لبنان به توافق آتشبس دست یافتند. بر اساس مفاد آن توافق، اسرائیل نهتنها حق داشت به «تهدیدات قریبالوقوع» ناشی از حزبالله حمله کند، بلکه حق اقدام علیه «تهدیدات نوظهور احتمالی» این گروه را نیز برای خود محفوظ میداشت. رسانههای آمریکایی اشاره میکنند که در چارچوب جدید، دامنه عمل ارتش اسرائیل ظاهراً به مقابله با «تهدیدات فوری» محدود شده است.
این دو مکانیسم از نظر طرفهای درگیر و اهدافشان نیز تفاوتهای آشکاری دارند. در حالی که مکانیسم نظارت بر آتشبس پیشین شامل اسرائیل، لبنان، آمریکا و فرانسه بود، در این دور جدید اسرائیل حضور مستقیمی ندارد و ایران در آن گنجانده شده است. علاوه بر این، تمرکز مکانیسم نظارتی دوران بایدن بر هماهنگی برای تخریب زیرساختهای نظامی حزبالله در جنوب لبنان بود، اما مکانیسم جدید بیشتر بر جلوگیری از درگیری مستقیم ارتش اسرائیل و حزبالله متمرکز است.
آکسیوس به نقل از یک منبع اسرائیلی مینویسد که اگرچه مسئله هستهای در توافق آمریکا و ایران نیز باعث نگرانی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هست، اما او در حال حاضر بیشتر بر بخشهای مربوط به لبنان تمرکز دارد. یکی از دلایل این امر، اهمیت سیاسی فوقالعاده عملیات نظامی علیه حزبالله در داخل اسرائیل پیش از انتخابات ماه اکتبر است.
این منبع آگاه میگوید: «بیبی (لقب نتانیاهو) در این مورد به شدت عصبی و بیتاب شده است.»
این منبع همچنین فاش کرد که نتانیاهو در روزهای اخیر از رون درمر، وزیر پیشین امور استراتژیک و از متحدان نزدیک خود که چند ماه پیش دولت را ترک کرد، خواسته است تا با استفاده فوری از روابطش با تیم ترامپ، بر مذاکرات آمریکا و ایران پیرامون مسئله لبنان تأثیر بگذارد.
گفته میشود لابیگریهای درمر منجر به بیانیه اخیر ترامپ در شبکه اجتماعی «تروت سوشال» شد. در آن زمان ترامپ به ایران هشدار داد که در صورت عدم کنترل حزبالله، آمریکا اقدام نظامی علیه این کشور را در نظر خواهد گرفت.
یک مقام آمریکایی مشارکت درمر در این رایزنیها را تأیید کرد و گفت که مذاکرهکنندگان آمریکایی در روز ۲۱ در سوئیس، چندین بار با او تماس گرفته و او را در جریان پیشرفت مذاکرات قرار داده و نظرش را جویا شدهاند.
آن مقام آمریکایی افزود: «ما در این زمینه کاملاً با آنها شفاف بودیم.»
در مقابل، لبنان رویکرد نسبتاً بازتری به این مکانیسم جدید دارد. یک مقام لبنانی اعلام کرد که جوزف عون، رئیسجمهور این کشور، در صورتی که این مکانیسم تحت رهبری آمریکا باشد، آن را میپذیرد. جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر، فرستاده ویژه ترامپ، در روز ۲۲ با عون تماس گرفته و محتوای این مکانیسم را به او تشریح کردند.
یک مقام ارشد آمریکایی با بیان اینکه ایران دهههاست که به طور عمیق در امور لبنان دخالت دارد، اظهار داشت که اسرائیل نیازی به اضطراب از بابت این مکانیسم جدید ندارد. وی افزود: «اسرائیل از این مکانیسم حذف نشده است، زیرا آمریکا نیز در آن حضور دارد. با توجه به روابط بسیار نزدیک و هماهنگی فشرده ما، ایجاد یک کانال مستقیم میان آمریکا و ایران بر سر مسئله لبنان، تنها به نفع اسرائیل خواهد بود.»
با این وجود، در داخل آمریکا نیز صداهای مخالفی شنیده میشود. لینزی گراهام، سناتور جمهوریخواه از کارولینای جنوبی که همواره از سرسختترین حامیان نتانیاهو در کنگره آمریکا بوده است، صریحاً از مکانیسم هماهنگی مورد نظر دولت ترامپ برای لبنان انتقاد کرد و آن را که اسرائیل را از دایره این سازوکار خارج میکند، یک «اشتباه بزرگ» خواند.
در روز ۲۲، نتانیاهو، کاتز، وزیر جنگ اسرائیل، و زامیر، رئیس ستاد کل ارتش، در بیانیهای مشترک تأکید کردند که ارتش این کشور به عملیاتهای نظامی خود در جنوب لبنان برای مقابله با «تهدیدات امنیتی» ادامه خواهد داد و همزمان، منطقه امنیتی مورد ادعای اسرائیل در جنوب این کشور را حفظ میکند.
نتانیاهو پیشتر در همان روز مدعی شد که ارتش اسرائیل «آزادی عمل کامل» در جنوب لبنان دارد و این کشور تا زمان تأمین نیازهای امنیتی مربوطه، در «منطقه امنیتی» جنوب لبنان حضور خواهد داشت.
هنگامی که از ترامپ درباره مواضع نتانیاهو سؤال شد، وی پاسخ داد: «من حلکننده مشکلات هستم و این کار را به سرعت انجام میدهم؛ از جمله مشکلاتم با بیبی.»
طبق گزارشها، دیپلماتهای اسرائیل و لبنان قرار است در روز ۲۳ به وقت محلی، نشستی مستقیم جدید را در وزارت خارجه آمریکا برگزار کنند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و تیم او مسئولیت میانجیگری در این نشست را بر عهده دارند. طرفین در تلاشند تا طرحی جدید را پیش ببرند که بر اساس آن، اسرائیل به تدریج از بخشهایی از جنوب لبنان عقبنشینی کند و ارتش لبنان در این مناطق مستقر شود تا از بازگشت حضور نظامی حزبالله جلوگیری گردد.
گراهام با انتقاد از توافق جدید آمریکا و ایران بر سر مسئله لبنان، اظهار داشت که این توافق، تلاشهای روبیو برای پیشبرد صلح میان لبنان و اسرائیل را تضعیف میکند. وی افزود: «انتظار برای دستیابی اسرائیل و لبنان به توافق، در شرایطی که ایران خواستار پیوستن لبنان به مذاکراتش با آمریکا شده است، کاملاً غیرواقعی است.»
در مقابل، مقامات آمریکایی اصرار دارند که تیم روبیو از مکانیسم هماهنگی جدید آگاه است و از آن حمایت میکند. آنها معتقدند این سازوکار به جلوگیری از تشدید مجدد تنشها، وادار کردن ایران به کنترل حزبالله و در نتیجه ایجاد شرایطی مساعدتر برای مذاکرات لبنان و اسرائیل کمک خواهد کرد.
آن مقام آمریکایی گفت: «اگر اسرائیل و لبنان بتوانند به توافق دست یابند، در آینده اهرم فشار قویتری برای خلع سلاح حزبالله در اختیار خواهند داشت.»
با این حال، آکسیوس صریحاً بیان میکند که با توجه به شرایط کنونی، دستیابی به عادیسازی واقعی روابط اسرائیل و لبنان و در نهایت پیشبرد خلع سلاح حزبالله، همچنان مسیری بسیار دور و دراز است.
کاهش خرید چین؛ ونس: ایران از محل داراییهای رفع توقیفشده محصولات کشاورزی آمریکا را بخرد
گزارش از چیچیان / وبگاه گوانچا چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
روز ۲۲ ژوئن به وقت محلی، جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، سفر خود برای مذاکره با ایران در سوئیس را به پایان رساند و به کشورش بازگشت.
وی پیش از عزیمت، در نشست خبری اعلام کرد که ایران باید از داراییهای رفع توقیفشده خود برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا، از جمله سویا، ذرت و گندم استفاده کند. او افزود که این اقدام هم به ایران در تأمین غذای مردمش کمک میکند و هم باعث ثروتمندتر شدن کشاورزان آمریکایی خواهد شد.
به گزارش روزنامه «ساوت چاینا مورنینگ پست» هنگکنگ، ایران هنوز رسماً اعلام نکرده است که آیا این پیشنهاد را خواهد پذیرفت یا خیر.
بر اساس این گزارش، ونس هنگام اشاره به این پیشنهاد، آن را یک «راهحل بسیار جالب» توصیف کرد.
وی گفت: «اگر داراییهای ایران در نهایت رفع توقیف شود، این وجوه برای ثروتمندتر شدن کشاورزان آمریکایی و همزمان سیر کردن شکم ایرانیها استفاده خواهد شد.» او همچنین افزود: «ما و قطریها بر این فرآیند (رفع توقیف داراییها) حق تأیید داریم.»
به گفته ونس، داراییهای رفع توقیفشده ایران «در عمل صرف خرید سویا، ذرت و گندم از آمریکا خواهد شد».
او این ایده را به جرد کوشنر، داماد ترامپ، نسبت داد و آن را «معاملهای بسیار خوب و کاملاً به سبک ترامپ» ستود.
طبق گزارشها، به دلیل تحریمهای آمریکا، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از داراییهای ایران در سراسر جهان مسدود شده است. بر اساس یادداشت تفاهمی شامل ۱۴ بند، به محض لازمالاجرا شدن توافق نهایی، آمریکا دسترسی به داراییهای مسدود یا محدودشده ایران را آزاد خواهد کرد.
ونس در همان روز همچنین اعلام کرد که ایران با دعوت از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای سفر به این کشور موافقت کرده است که «نقطه عطف مهمی برای آمریکا» محسوب میشود. وی گفت که هماهنگیهای لازم میان آمریکا، ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تنظیم این بازدید، «همین هفته، و شاید همین امروز» انجام خواهد شد.
در همین روز، ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت که ایران باید از داراییهای رفع توقیفشده منحصراً برای خرید غذا از آمریکا استفاده کند. وی تأکید کرد: «تمام این پولها به شکل خرید غذاهای مورد نیازی که به شدت به آن احتیاج دارند، به (آمریکا) بازمیگردد. ایران ۹۱ میلیون نفر جمعیت دارد، اما نمیتواند مردم خود را سیر کند. بنابراین، پولی که ما جمع میکنیم به سمت کشاورزان ما سرازیر خواهد شد.»
مقامات ایران هنوز مشخص نکردهاند که آیا این پیشنهاد را میپذیرند یا خیر. اما به گزارش خبرگزاری تسنیم، همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، اعلام کرد که بر اساس یادداشت تفاهم کنونی، ایران تعهدی برای خرید اجباری نهادههای کشاورزی از آمریکا ندارد. وی اظهار داشت که باقیمانده داراییهای مسدودشده لزوماً فقط صرف خرید کالاهای اساسی نمیشود و میتواند برای خرید سایر کالاهای مشمول تحریم نباشد نیز استفاده گردد.
محمد مرندی، استاد دانشگاه و از چهرههای نزدیک به دولت ایران، این ادعا را در شبکههای اجتماعی رد کرد و آن را «تبلیغات غربی» خواند. وی نوشت: «ایران هیچ برنامهای برای خرید محصولات کشاورزی از آمریکا ندارد و دیروز نیز مسئلهای درباره سفر بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران مطرح نشد.»
روزنامه «نیویورک پست» آمریکا اشاره کرد که در نشست خبری روز ۲۲، ونش از رسانهها خواست تا نسبت به ادعاهای طرف ایرانی بدبین باشند.
ونس مدعی شد که همکاری با ایرانیها ممکن است «گیجکننده» باشد. وی گفت: «در ماههای گذشته، زمان زیادی را صرف تعامل با ایرانیها کردم. گاهی اوقات احساس میکنم آنها به عنوان مذاکرهکننده بسیار مبهم و غیرقابل پیشبینی عمل میکنند. فقط میخواهم به رسانهها یادآوری کنم که نسبت به اطلاعات موجود در شبکههای اجتماعی ایران تا حدی بدبین باشند. آنها ممکن است سعی کنند مذاکرهکنندگان را گمراه کنند، اما ما احساس میکنیم که در حال پیشرفت هستیم.»
«ساوت چاینا مورنینگ پست» مینویسد که پیش از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، کاخ سفید فعالانه در جستجوی بازارهای صادراتی محصولات کشاورزی به جز چین است؛ زیرا کشاورزان آمریکایی که از گروههای مهم حامی حزب جمهوریخواه هستند، همچنان از پیامدهای سیاستهای تعرفهای ترامپ آسیب میبینند.
افزون بر این، بسته شدن تنگه هرمز فشار بر کشاورزان آمریکایی را که پیشتر نیز با افزایش ورشکستگی و کاهش درآمد مواجه بودند، دوچندان کرده است. این آبراه، مسیر کلیدی برای تأمین نفت و گاز جهان و بهویژه تولید محصولاتی مانند کودهای شیمیایی است.
طبق این گزارش، چین زمانی بزرگترین خریدار سویای آمریکا بود. اما در حدود یک سال گذشته و به دلیل جنگ تجاری که ترامپ به راه انداخت، خریداران چینی به سمت آرژانتین و برزیل روی آوردند و خرید سویای آمریکا را به شدت کاهش دادند. در حال حاضر، دولت آمریکا در تلاش است تا برای کاهش وابستگی به چین، بازارهای جدیدی از جمله نیجریه، اندونزی، هند و بنگلادش را پیدا کند.
دیدار وانگ یی با معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران
بر اساس اطلاعیه وبگاه وزارت خارجه، در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶، وانگ یی، عضو پولیتبورو کمیته مرکزی حزب کمونیست چین و مدیر دفتر کمیته مرکزی امور خارجه، در دهلی نو با نظامیپور، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران دیدار کرد.
وانگ یی در این دیدار اظهار داشت که چین از آغاز رایزنیهای پیرو یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا با کمک پاکستان و قطر و همچنین دستیابی به اجماع درباره سازوکار مذاکرات مرحله بعد استقبال میکند. وی افزود: چهارده بند اصلی یادداشت تفاهم به سختی به دست آمده و به صراحت خواستار توقف فوری و دائمی خصومتها، عدم استفاده یا تهدید به استفاده از زور، احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر و پرهیز از دخالت در امور داخلی طرف مقابل است. این مفاد روحیه برابریخواهی را تجلی میبخشد و با اهداف منشور سازمان ملل و هنجارهای روابط بینالملل همخوانی دارد. حفظ و اجرای صحیح یادداشت تفاهم، به تثبیت وضعیت آتشبسِ به دست آمده با دشواری، گشودن چشماندازی نو در روابط ایران و آمریکا و بازگشت صلح به منطقه خاورمیانه کمک شایانی میکند. این امر نه تنها با منافع بنیادین کشور و ملت ایران همخوانی دارد، بلکه با انتظارات مشترک جامعه بینالمللی نیز مطابقت دارد. چین به عنوان شریک استراتژیک جامع ایران، همواره مواضعی عادلانه داشته و از تمامی تلاشهای صلحجویانه حمایت میکند. ما از تلاشهای ایران برای حفظ حاکمیت، امنیت و کرامت ملی، و همچنین بهبود روابطش با کشورهای حوزه خلیج فارس و سایر کشورهای منطقه حمایت میکنیم. چین آماده است تا به شیوه خود به ارائه کمک ادامه دهد و نقشی سازنده در بازگشت هرچه سریعتر صلح و آرامش به منطقه ایفا کند.
وانگ یی در ادامه گفت که ایران شریک استراتژیک جامع چین است و دو کشور از دوستی سنتی برخوردارند. چین همواره روابط چین و ایران را از منظر استراتژیک و بلندمدت بررسی و پیش میبرد و آماده است تا در کنار ایران، با تقویت تبادلهای سطح بالا، تثبیت اعتماد متقابل سیاسی و تعمیق همکاریهای عملی، روابط دوجانبه را به پیش ببرد تا این روابط با ثبات و پایدار باقی بماند.
نظامیپور نیز در این دیدار، آخرین تحولات منطقه خاورمیانه و مذاکرات ایران و آمریکا را تشریح کرد و از مواضع چین در حمایت از صلح و توقف جنگ صمیمانه قدردانی نمود. وی به شدت از چهار پیشنهاد رئیسجمهور شی جینپینگ برای حفظ صلح و ثبات در خاورمیانه تمجید کرد و ابراز امیدواری نمود که چین همچنان نقش مهمی در اجرای مؤثر یادداشت تفاهم مرحله اول میان ایران و آمریکا ایفا کند. نظامیپور با تأکید بر اهمیت فوقالعاده روابط ایران و چین، گفت که ایران همواره اهمیت زیادی برای روابط با چین قائل است و از نقش فعال چین در امور بینالمللی و منطقهای قدردانی میکند. تعمیق روابط شراکت استراتژیک جامع، اجماع تمامی اقشار در ایران است. ایران به شدت به اصل چین واحد پایبند است و آماده است تا با افزایش تبادلها در سطوح مختلف، تقویت حمایتهای متقابل، کشف پتانسیلهای همکاری و تقویت هماهنگی در چارچوبهای چندجانبهای مانند بریکس، در کنار چین به مقابله با چالشهای مشترک بپردازد.