پس از آنکه نخبگان «سوسک» خطابشان کردند؛ چرا جوانان هندی «حزب سوسک» تشکیل دادند؟
منتشر شده در ابزرورذچین
ترجمه مجله جنوب جهانی
روز ۲۰ ژوئیه به وقت محلی، هزاران جوان هندی در دهلینو (پایتخت) دست به تجمع زدند و خواستار استعفا و پاسخگویی «دارمندرا پرادان»، وزیر آموزش این کشور، در پی افشای سؤالات آزمون سراسری ورودی پزشکی شدند. این اعتراضات درست همزمان با آغاز نشست زمستانه پارلمان هند صورت گرفت. معترضان حرکت خود را از منطقه «جانتار مانتار» در مرکز دهلینو آغاز کردند و کوشیدند به سمت پارلمان پیش بروند. به گزارش خبرگزاری رویترز، پلیس که پیشتر مجوز این راهپیمایی را صادر نکرده بود، با ایجاد راهبندان در مسیرهای منتهی به پارلمان و مناطق مرکزی، نیروهای متعدد پلیس و شبهنظامی را برای جلویگیری از پیشروی معترضان مستقر کرد. پلیس هند برای پراکنده کردن معترضان از باتوم و گاز اشکآور استفاده کرد و در مقابل، برخی از تظاهرکنندگان نیز به سوی نیروهای انتظامی سنگ پرتاب کردند. مقامهای پلیس هند اعلام کردند که در این درگیریها ۱۱۸ نیروی پلیس و مامور امنیتی و همچنین ۶۰ معترض مجروح شدهاند. این راهپیمایی به دعوت «حزب مردم سوسک» (Cockroach Janta Party یا به اختصار CJP) برگزار شد؛ تشکلی که تنها دو ماه از تأسیس آن میگذرد. نام طنزآمیز این تشکل برگرفته از سخنان «سوریا کانت»، رئیس دیوان عالی هند، در یکی از جلسات دادگاه است.
«اگر همه سوسکها با هم متحد شوند چه؟»
در ماه مه، قاضی کانت هنگام بررسی پروندهای در دیوان عالی هند، بخشی از جوانان جویای کار این کشور را «سوسک» و «انگل» خطاب کرد. پس از بازتاب گسترده این سخنان، او توضیح داد که منظورش همه جوانان هندی نبوده، بلکه کسانی را خطاب قرار داده که «مدارک تحصیلی جعلی» دارند. در ۱۶ مه، «آبیجیت دیپک»، جوان ۳۰ ساله هندی ساکن آمریکا، در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) نوشت: «اگر همه سوسکها با هم متحد شوند چه؟» در پی آن، دیپک با راهاندازی یک وبسایت و حسابهای کاربری در شبکههای اجتماعی، این شوخی اینترنتی را به تشکلی با نام «حزب مردم سوسک» تبدیل کرد. نماد این تشکل، سوسکی است که روی یک گوشی هوشمند قرار گرفته و خود را نماینده «افراد تنبل، بیکار و همواره محق» میداند. شعار آنها این است: «حزبی برای کسانی که در آمار رسمی سیستم فراموش شدهاند». کلمه «Janta» در زبان هندی به معنای «مردم» است. این نامگذاری، طعنهای مستقیم به حزب حاکم هند یعنی «حزب Bharatiya Janata» (به اختصار BJP) به رهبری نارندرا مودی است. حزب حاکم BJP نام دارد و حزب جدید، CJP. اگرچه «حزب مردم سوسک» هنوز به عنوان یک حزب سیاسی رسمی به ثبت نرسیده، اما صفحه اینستاگرام آن تنها چند روز پس از راهاندازی به حدود ۲۳ میلیون دنبالکننده رسید؛ رقمی که بیش از دو برابر دنبالکنندگان صفحه رسمی حزب حاکم (حدود ۹.۳ میلیون نفر) است. آمار مدیریتی منتشرشده از سوی دیپک نشان میدهد که حدود ۹۵ درصد از دنبالکنندگان ساکن هند هستند و بیش از دو سوم آنان را «نسل زد» تشکیل میدهند. مواجهه با این موج عظیم «سوسکها»، حکومت هند را به شدت نگران کرد. دسترسی به حساب کاربری این تشکل در شبکه اکس در داخل هند محدود شد و «کیرن ریجیجو»، وزیر امور پارلمانی، نامگذاری یک تشکل به نام حشرات را «آسیب به تصویر دمکراسی هند» خواند و حتی مدعی شد این گروه «در پی جذب دنبالکننده از پاکستان و گروههای ضد هندی» است. دیپک با رد این اتهامات، از اقدام دولت در مسدودسازی حساب کاربریاش به دادگاهی در دهلی شکایت کرد. او همچنین اعلام کرد که حساب اینستاگرام حزب هدف حمله هکری قرار گرفته و خودش و خانودهاش تهدید شدهاند. دیپک اهل ایالت مهاراشترا در غرب هند و فارغالتحصیل دانشگاه بوستون آمریکا در رشته روابط عمومی است. او پیشتر در تیم شبکههای اجتماعی «حزب عاملی» (از احزاب اپوزیسیون هند) کارآموزی کرده بود. هنگام تأسیس «حزب مردم سوسک»، او دو سال بود که در آمریکا زندگی میکرد و حسابهای کاربری را از راه دور مدیریت میکرد. روز ۶ ژوئن، دیپک به هند بازگشت و نخستین اعتراض خیابانی حزب را در دهلینو سازماندهی کرد. چندصد نفر از حامیان او در نزدیکی جانتار مانتار گرد هم آمدند و خواستار کنارهگیری پرادان (وزیر آموزش) شدند. دیپک در آن زمان گفت: «حزب مردم سوسک یک حزب سیاسی از پیش برنامهریزیشده نیست؛ این صدای دانشآموزان و دانشجویانی است که از دست دولت به تنگ آمدهاند.»
کشیده شدن «حزب سوسک» از فضای مجازی به خیابانها
تبدیل شدن «حزب مردم سوسک» از یک شوخی اینترنتی به یک جنبش خیابانی، مستقیماً از لو رفتن سؤالات «کنکور پزشکی» امسال در هند نشأت گرفت. آزمون سراسری ورود به رشتههای پزشکی در مقطع کارشناسی (NEET) مهمترین آزمون کشوری برای ورود به دانشکدههای پزشکی هند است. به گزارش رویترز، آزمون سال ۲۰۲۶ در روز ۳ مه با حضور حدود ۲.۳ میلیون داوطلب برگزار شد، در حالی که ظرفیت پذیرش کمتر از ۱۵۰ هزار نفر بود. پس از افشای سؤالات، کل آزمون باطل شد و از داوطلبان خواسته شد تا در ماه ژوئن مجدداً در آزمون شرکت کنند. برای اکثر خانوادههای هندی، این اتفاق شبیه به یک فاجعه بود. دانشآموزان هندی برای قبولی در دانشکدههای پزشکی یا آزمونهای استخدامی، از دوران دبیرستان وارد موسسات کنکور خصوصی میشوند و روزانه بیش از ۱۰ ساعت درس میخوانند. بسیاری از خانوادهها تمام پسانداز خود را خرج میکنند یا زیر بار قرض میروند تا هزینه این کلاسها را بپردازند. روزنامه گاردین افشا کرده که هزینه جامعه هند برای کلاسهای خصوصی کنکور، از کل بودجه آموزش عالی دولت مرکزی هند بیشتر است. با این حال، حاصل تمام این فداکاریهای مالی، آزمونی دستکاریشده بود. به گزارش رسانههای هند، پس از اعلام خبر افشای سؤالات و برگزاری مجدد آزمون، حدود ۱۲ دانشآموز دست به خودکشی زدند. این نخستین بار نیست که آزمونهای ورود به دانشگاه و استخدامی در هند با تقلبهای گسترده روبرو میشوند. جنجالیترین نمونه، پرونده «ویاپام» در ایالت مادیا پرادش بود. این شبکه تقلب که هم ورود به دانشکدههای پزشکی و هم استخدامیهای دولتی را پوشش میداد، حدود سال ۲۰۱۳ کاملاً افشا شد. باندهای تقلب با دریافت پول، «صندلیپُرکن» (افراد جایگزین) به جلسات آزمون میفرستادند، شماره صندلیها را جابهجا میکردند یا از داوطلب میخواستند برگه را سفید تحویل دهد تا بعداً عوامل نفوذی پاسخها را وارد کنند. تنها در یکی از آزمونهای پزشکی این پرونده، دفتر تحقیقات مرکزی هند برای ۵۹۲ نفر کیفرخواست صادر کرد و سازمان سنجش ایالت مادیا پرادش پذیرش ۶۳۴ دانشجوی پزشکی را باطل کرد. در سال ۲۰۱۵ و در جریان امتحانات نهایی دبیرستان در ایالت بیهار، تصاویر عجیبی جهانی شد: تعداد زیادی از والدین و نزدیکان دانشآموزان از دیوارهای حوزه امتحانی بالا رفتند تا از طریق پنجرهها تقلب برسانند. در پی این حادثه، حدود ۶۰۰ دانشآموز به دلیل تقلب اخراج شدند. یک سال بعد، پرونده «رتبههای برتر جعلی» در بیهار جنجالساز شد. «روبی رای»، رتبه اول رشته علوم انسانی در پایه دوازدهم، در یک مصاحبه تلویزیونی حتی نمیدانست علوم سیاسی چیست و به اشتباه گفت این درس مربوط به «آشپزی» است! رتبه اول رشته تجربی نیز از پاسخ به سؤالات پایهای درباره الکترون و پروتون عاجز ماند. تحقیقات نشان داد برگه امتحانی رای تعویض شده بود و ۵ درس از ۶ درس او را فرد دیگری نوشته بود. در سال ۲۰۲۴ نیز افشای سؤالات و نمرات غیرعادی در «کنکور پزشکی» خبرساز شد. بلافاصله پس از آن، آزمون UGC-NET (مخصوص تعیین صلاحیت اساتید و پژوهشگران دانشگاه) تنها یک روز پس از برگزاری، به دلیل «احتمال مخدوش شدن سلامت آزمون» لغو شد.
۵ میلیون نفر رقابت برای ۶۰ هزار شغل
برای اکثر جوانان هندی، امتحانات نه تنها مسیر تحصیلی، بلکه تنها راه ورود به مشاغل نسبتاً باثبات در بخشهای دولتی، راهآهن، پلیس و ارتش است. رویترز به نقل از آمار دولت هند گزارش داد که بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲، حدود ۲۲۰ میلیون تقاضا برای مشاغل دولت مرکزی ثبت شده، اما تنها ۷۲۲ هزار نفر استخدام شدهاند. در سال ۲۰۲۴، وقتی اداره پلیس ایالت اوتار پرادش فراخوان جذب ۶۰ هزار نیروی جدید داد، نزدیک به ۵ میلیون نفر ثبتنام کردند. سازمان امنیتی مرکزی هند برای جذب ۲۶ هزار نفر، ۴.۷ میلیون متقاضی داشت. در آزمونی دیگر برای مشاغل ردهپایین مانند رانندگی و خدمتکاری در ادارات دولتی، برای حدود ۷۵۰۰ ردیف شغلی، نزدیک به ۲.۶ میلیون فرم درخواست ارسال شد. جوانانی که متقاضی کار در بخش دولتی هستند، معمولاً همزمان برای چندین آزمون آماده میشوند. تا زمانی که از سقف سنی عبور نکرده باشند، به شرکت در آزمونهای استخدامی ادارات، راهآهن، پلیس، بانکها و ارتش ادامه میدهند. «سونیل کومار» اهل ایالت اوتار پرادش، ۹ سال از عمر خود را صرف آمادگی برای آزمونهای دولتی کرده و در ۱۳ آزمون شرکت کرده اما هنوز پذیرفته نشده است. او به رویترز گفت تا زمانی که واجد شرایط سنی باشد به شرکت در آزمونها ادامه میدهد: «اگر در نهایت بتوانم یک شغل دولتی به دست آورم، ۱۰ سال تلاش ارزشش را دارد.» این تقاضای بالای آزمون، صنعت عظیمی از کلاسهای کنکور و آمادگی ایجاد کرده است. شهر «پریشتنگر» (پرایاگراج) در اوتار پرادش پر از آموزشگاههای آمادگی آزمونهای دولتی است و داوطلبان در کلاسهای کوچک و اتاقکهای حلبی درس میخوانند. یکی از این آموزشگاهها با داشتن ۵ شعبه، سالانه بین ۲۵ تا ۳۰ هزار کارآموز میپذیرد، اما تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد آنان موفق به دریافت شغل دولتی میشوند. با این حال، شمار ثبتنامکنندگان همچنان در حال افزایش است. تعویق، لغو یا افشای سؤالات آزمون باعث میشود برخی داوطلبان به دلیل رد شدن از سقف سنی، شانس شرکت در آزمون بعدی را از دست بدهند. همین امر موجب شده که تخلفات اجرایی در آزمونها دیگر صرفاً یک ابطال نمره ساده نباشد، بلکه به قیمت نابودی کامل شانس شغلی داوطلبان تمام شود. در سال ۲۰۲۲ و در پی اعتراضات به نحوه برگزاری آزمون راهآهن هند، جویندگان کار در ایالتهای اوتار پرادش و بیهار خطوط آهن را مسدود کردند و واگنهای خالی را به آتش کشیدند. اصلاح طرح جذب نیرو در ارتش و کاهش دوره خدمت اکثر نیروهای جدید به ۴ سال نیز موجی از اعتراضات جوانان را به همراه داشت. «محمد تبریز»، دانشجوی ۲۲ سالهای که در راهپیمایی ۲۰ ژوئیه «حزب مردم سوسک» شرکت کرده بود، خود را برای آزمونهای ورودی و استخدامی آماده میکند. او که از «امروهه» در ایالت اوتار پرادش به دهلینو آمده، به رویترز گفت: «ما میخواهیم این فساد پایان یابد.» آمارهای رسمی هند نشان میدهد که در سال ۲۰۲۵، نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله این کشور ۹.۹ درصد بوده و نرخ بیکاری جوانان در مناطق شهری به ۱۳.۶ درصد رسیده است.
تبدیل راهپیمایی به درگیری و تعطیلی موقت پارلمان
در اواخر ماه ژوئن، حامیان «حزب مردم سوسک» با برپایی تحصن در جانتار مانتار دهلینو اعلام کردند تا زمانی که پرادان، وزیر آموزش، استعفا ندهد از آنجا تکان نخواهند خورد. روز ۲۸ ژوئن، «سونام وانگچوک» مهندس و فعال آموزشی ۵۹ ساله، به این اعتراضات پیوست و دست به اعتصاب غذای نامحدود زد. حضور وانگچوک که چهرهای سرشناس در زمینه اصلاحات آموزشی و محیط زیست است، بازتاب این تحصن را به شدت افزایش داد. پس از ورود اعتصاب غذا به هفته سوم، وزن او به شدت کاهش یافت و سلامتیاش به خطر افتاد. روز ۱۸ ژوئیه، پلیس دهلی او را به زور از محل اعتراض خارج و به یک بیمارستان دولتی منتقل کرد. پلیس علت این اقدام را «حفاظت از جان او» اعلام کرد، اما همسر وانگچوک پلیس را به «بازداشت غیرقانونی» متهم کرد. برخورد شدید پلیس، خشم عمومی را برانگیخت. «حزب مردم سوسک» بلافاصله از حامیان خود خواست تا روز ۲۰ ژوئیه «به سمت پارلمان حرکت کنند». شمار زیادی از معترضان شبانه در جانتار مانتار تجمع کردند و روز بعد نیز گروه زیادی از دانشآموزان، دانشجویان و والدین از شهرهای دیگر برای حمایت وارد پایتخت شدند. با افزایش جمعیت معترضان، «جاگات پراکاش نادا» وزیر بهداشت هند، به سرعت با نمایندگان «حزب مردم سوسک» دیدار کرد. معترضان در این جلسه یادداشتی حاوی خواستههای اصلی خود ارائه دادند: استعفای فوری پرادان، آزادی وانگچوک، و پرداخت غرامت ۱۰ میلیون روپیهای (حدود ۷۰ هزار دلار) به خانواده هر یک از ۱۲ دانشآموزی که در پی افشای سؤالات دست به خودکشی زده بودند. نادا خواستار «اعطای زمان به دولت برای بررسی موضوع» شد، اما هیچ قول عملی نداد. تا روز ۲۲ ژوئیه، بنبست در جانتار مانتار همچنان ادامه داشت. رویترز گزارش داد که در آن روز هنوز هزاران معترض با پرچمهای هند در محل حضور داشتند و شعار استعفای وزیر آموزش را سر میدادند. حامیان داخلی و خارجی از طریق پلتفرمهای آنلاین سفارش غذا، برای معترضان آب، غذا و ملزومات پزشکی میفرستادند و برخی پزشکان و دانشجویان پزشکی نیز در محل به ارایه خدمات درمانی مشغول بودند. تدابیر امنیتی در مرکز دهلینو به شدت تشدید شد و مترو مجبور شد ۱۶ ایستگاه اصلی را موقتاً تعطیل کند. همزمان، موجی از حمایتها در شهرهای بزرگی چون بمبئی، بنگلور و کلکته شکل گرفت. روز ۲۲ ژوئیه، احزاب اپوزیسیون اعتراضات را به صحن پارلمان کشاندند. نمایندگان حزب کنگره و سایر احزاب مخالف با پوشیدن لباسهای سیاه و در دست داشتن پلاکارد در محوطه پارلمان دست به تجمع زدند و خواستار پاسخگویی دولت درباره لو رفتن سؤالات و برخوردهای پلیس شدند. با ورود نمایندگان به صحن و ادامه شعارها، جلسات هر دو مجلس پارلمان برای مدتی متوقف شد. با بالا گرفتن فشارها برای استعفا، پرادان اعلام کرد دولت آماده است در پارلمان درباره موضوع افشای سؤالات بحث کند، اصلاحات در سیستم آزمون را پیش ببرد و با متخلفان برخورد کند. با این حال، او هیچ اشارهای به استعفای خود نکرد و دولت مودی نیز سیگنالی مبنی بر برکناری وزیر آموزش نشان نداده است. در ادامه، نادا (وزیر بهداشت و رئیس حزب حاکم BJP) مجدداً از نمایندگان «حزب مردم سوسک» برای دیدار دعوت کرد، اما این دعوت رد شد. «سوراو داس»، سخنگوی این تشکل گفت مذاکرات اول در ۲۰ ژوئیه هیچ نتيجهای نداشته و دلیلی برای «گفتگوهای بیفایده» در دفتر یا منزل وزیر وجود ندارد. او از دولت خواست نمایندهای به جانتار مانتار بفرستد یا در منطقهای نزدیک به محل اعتراضات مذاکره کند. غروب همان روز، نادا و «جیتندرا سینگ» (وزیر مشاور در دفتر نخستوزیری) در اقامتگاهی نزدیک به محل اعتراضات با نمایندگان این تشکل دیدار کردند، اما هیچ توافقی اعلام نشد. از سوی دیگر، سونام وانگچوک از بیمارستان دولتی به یک بیمارستان خصوصی در گورگئون منتقل شد. چهرههای سیاسی از جمله نادا، جیتندرا سینگ و نمایندگان اپوزیسیون به عیادت او رفتند. «دیپک»، بنیانگذار حزب نیز علناً از وانگچوک خواست به اعتصاب غذای خود پایان دهد و تأکید کرد که حتی در صورت پایان اعتصاب غذا، اعتراضات خیابانی ادامه خواهد داشت. تا شامگاه ۲۲ ژوئیه، وانگچوک هنوز پایان اعتصاب غذای خود را اعلام نکرده بود. عصر ۲۲ ژوئیه، جمعیت در اطراف جانتار مانتار دوباره افزایش یافت. پلیس دهلی حضور حدود ۱۲ هزار نفر را تخمین زد که بخشهایی از آنها وارد خیابانهای «تولستوی» و «پارلمان» شدند. بار دیگر درگیریهایی در محل رخ داد و پلیس برای پراکنده کردن مردم از گاز اشکآور و باتوم استفاده کرد. همزمان، ویدئویی از سیلی زدن یک پلیس به یک معترض زن در شبکههای اجتماعی هند دست به دست شد. منابع پلیس اعلام کردند که معاون کلانتر منطقه شمال شرقی دهلی که در ویدئو دیده میشود، از محل اعتراضات برکنار و به منطقه خدمت قبلی خود بازگردانده شده است. در نهایت، دیوان عالی هند درخواست بررسی اضطراری پرونده مربوط به اصلاح نظام آزمون و برخوردهای پلیس را رد کرد. وکلای شاکی مدعی بودند پلیس علیه دانشجویان معترض دست به violence زده و خواستار مداخله سریع دادگاه شدند، اما هیئت قضات به ریاست سوریا کانت (رئیس دیوان عالی) با تعیین وقت فوقالعاده موافقت نکرد.