گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
فروکش کردنِ موقتِ تنش از سوی ترامپ پس از هشدارِ فرماندهان؛ مقام ارشد آمریکایی: ذخایرِ موشکیِ پدافند هوایی در خاورمیانه رو به پایان است و تشدیدِ حملات بسیار پرخطر خواهد بود
روزنامهٔ نیویورک تایمز در گزارشی به تاریخ ۲۵ ژوئیه (۳ مرداد) فاش ساخت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، دستکم برای مقطع کنونی، طرحِ تشدیدِ گستردهٔ حملاتِ نظامی علیه ایران را به تعویق انداخته است. در سطوح بالای دولتِ آمریکا، نگرانیِ عمدهای وجود دارد که شعلهورتر شدنِ آتشِ جنگ، به مصرفِ بیرویهٔ موشکهای پدافندی «پاتریوت» و دیگر مهماتِ ضدهواییِ مستقرشدهٔ پنتاگون در خاورمیانه بینجامد؛ تجهیزاتی که از هماکنون با کمبودِ شدیدِ موجودی روبهرو هستند و این امر، خطرپذیریِ نیروهایِ آمریکایی را در برابرِ حملاتِ تلافیجویانهٔ ایران دوچندان میکند.
به گفتۀ مقاماتِ آمریکایی، اُفتِ ذخایرِ موشکهایِ رهگیر، تنها یکی از عواملِ مؤثر در این ارزیابی به شمار میرود؛ چه آنکه ازسرگیریِ عملیاتهایِ تهاجمیِ در مقیاسِ گسترده، ذاتاً با ریسکهایِ عظیمی همراه است. ترامپ و نزدیکترین مشاورانِ او همچنین نگراناند که گسترشِ دامنۀ جنگ در خاورمیانه، متحدانِ عربِ واشنگتن در منطقه را در معرضِ تلافیِ ایران قرار دهد و به روابطِ ایالات متحده با این کشورها آسیب رساند؛ ضمن آنکه فشارهایِ فزایندهای بر اقتصادِ جهانی، تأمینِ انرژی و بحرانِ آوارگان وارد خواهد آمد.
دو منبعِ آگاه اعلام کردند که این تغییرِ رهیافت در قبالِ منازعه با ایران، حاصلِ جلسهای بوده که روز ۲۴ ژوئیه (۲ مرداد) میانِ ترامپ و مشاورانِ ارشد و مقاماتِ عالیرتبۀ کابینۀ او برگزار شده است.
یک مقامِ آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفت محورِ اصلیِ این نشستِ غیرعلنی، ذخایرِ رو به کاهشِ موشکهایِ «پاتریوت» و سایرِ سامانههایِ ضدهواییِ در اختیارِ نیروهایِ آمریکایی بوده است.
یکی از مقاماتِ ارشدِ ایالات متحده تأیید کرد که در خاکِ اردن، سه سربازِ آمریکایی جان باختهاند؛ هنگامی که ایران با شلیکِ انبوهی از موشکها و پهپادها دست به حمله زد و یک موشکِ بالستیک نیز از چترِ پدافندیِ آمریکا عبور کرد و به هدف اصابت نمود.
خبرگزاریِ نیمهرسمیِ تسنیم ایران نیز روز ۲۵ ژوئیه گزارش داد که سردار «محبی»، سخنگویِ سپاه پاسداران، در بیانیهای تلفاتِ نیروهایِ آمریکایی از دیدگاهِ تهران را اعلام کرده است. بر اساسِ این بیانیه، نیروهایِ مسلح ایران در طولِ پانزدهروزِ نبرد، موفق به منهدم کردنِ ۱۱ فروند جنگنده و بالگردِ آمریکایی مستقر در پایگاههایِ منطقه و نیز ۱۷ پهپادِ شناسایی و رزمی شدهاند.
یک مقامِ آگاه اظهار داشت که ژنرال «دن کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، محرمانه به رئیسجمهور هشدار داده که از سرگیریِ عملیاتِ گسترده علیه ایران، هرچند از منظرِ فنی ممکن است، اما ذخیرۀ موشکهایِ رهگیر در اختیارِ فرماندهیِ مرکزیِ نیروهایِ آمریکا (سنتکام) را به شدت تحلیل خواهد بُرد. این فرماندهی، مسئولیتِ عملیاتهایِ نظامی در منطقهٔ خاورمیانه را بر عهده دارد. سخنگویِ ژنرال کین از اظهارنظر دربارهٔ توصیههایِ او به رئیسجمهور خودداری کرد.
«استیون چانگ»، مدیرِ ارتباطاتِ کاخ سفید نیز در این زمینه گفت: «رئیسجمهور همواره صراحتاً اعلام کرده که راهِ دیپلماسی را بر هر گزینهٔ دیگری ترجیح میدهد؛ اما اگر ایران به حملاتِ تروریستیِ خود علیه منافعِ آمریکا و متحدانش در تنگهٔ هرمز ادامه دهد، همۀ گزینهها روی میز باقی خواهد ماند.» او افزود: ایران تاکنون با تحریمهایِ سنگین و حملاتِ نظامیِ متعددی مواجه شده است و «رفتارِ خردمندانه آن است که از راهِ مذاکره به توافق برسد؛ در غیر این صورت، عواقبِ آن روشن است.»
این منازعهٔ پنجماهه با ایران، ترامپ را در تردیدی دشوار برای تعیینِ نقشۀ راهِ بعدی قرار داده و نخستین و مهمترین چالش، نحوۀ بازگشاییِ مسیرِ تنگهٔ هرمز است. در دو هفتۀ اخیر، درگیریها بار دیگر شدت گرفت و قیمتِ نفت در بازارهایِ جهانی به سرعت افزایش یافت. همچنین، تلاشهایِ دیپلماتیک به بنبست رسیده و حملاتِ گستردهٔ هواییِ پیشینِ آمریکا نیز نتوانسته است بازدارندگیِ نظامیِ لازم را برای تهران ایجاد کند.
دو منبعِ آگاه گفتند که در میانِ حلقهٔ نزدیکانِ ترامپ، تقریباً هیچکس با گزینۀ تشدیدِ جنگ موافقت ندارد. یکی دیگر از مقاماتِ بلندپایۀ آمریکایی که به شرطِ ناشناسی اظهارنظر میکرد، در تردید به سر میبرد که آیا ازسرگیریِ حملاتِ تمامعیار، ایران را به میزِ مذاکره بازخواهد گرداند یا خیر.
این مقام به صراحت گفت که حملاتِ هوایی نه تنها به هدفِ خود نرسیده، بلکه نتیجهای کاملاً معکوس داشته است: این حملات، همبستگیِ داخلیِ ایران را بیش از پیش تقویت کرده و به رهبریِ این کشور امکان داده است که افکارِ عمومی را بر روی تهدیدِ بیرونی متمرکز کند.
روز ۲۵ ژوئیه، درگیریِ میانِ ایران و آمریکا برای نخستین بار در دو هفتۀ اخیر، کاهشی محسوس یافت و نیروهایِ آمریکایی در آن شب، هیچ گونه حملۀ هواییِ جدیدی اعلام نکردند؛ با این حال، فضایِ تنشآلود همچنان پابرجاست و درگیریهایی میانِ نیروهایِ موردِ حمایتِ عربستان در یمن و شورشیانِ حوثیِ تحتِ پشتیبانیِ ایران روی داده است.
پیش از جلسۀ ۲۴ ژوئیه، ترامپ این پیام را مخابره کرده بود که نیروهایِ نظامیِ وی هر لحظه، در صورتِ دریافتِ فرمان، آمادۀ حملاتِ قویتر هستند؛ اما همچنان پنجرهای برای راهحلِ دیپلماتیک باقی گذاشته است.
وی در همان روز به خبرنگاران گفت: «صادقانه بگویم، مهماتِ ما کامل و آمادهی به کار است؛ هر آن ممکن است دستورِ حمله صادر شود، اما همچنان با طرفِ مقابل در ارتباط هستیم. ممکن است اوضاع به نقطۀ عطفی برسد و ممکن هم هست که نرسد.»
نشستِ غیرعلنیِ ۲۴ ژوئیه، در برههای حساس و سرنوشتساز در سیاستِ آمریکا در قبالِ ایران برگزار شد؛ چرا که پیشتر، یک توافقِ آتشبسِ شکننده که به منظورِ بازگرداندنِ ایران به پای میزِ مذاکره و نهایی کردنِ توافقی بلندمدت برای خلعسلاحِ هستهای طراحی شده بود، از کار افتاده بود.
در اوایلِ همین هفته، شماری از مقاماتِ پنتاگون و فرماندهانِ میدانیِ آمریکا فاش کرده بودند که ترامپ تمایل داشته است تا مرحلۀ نخستِ یک طرحِ بمبارانِ پلکانی را تصویب کند. اهدافِ این حملات، شاملِ رادارهایِ ساحلی، سکوهایِ پرتابِ موشکهایِ ضدکشتی، شناورهایِ تهاجمیِ سبک و نیز سایرِ تأسیساتی میشد که پنتاگون آنها را در مختلکردنِ ترددِ کشتیهایِ تجاری در تنگۀ هرمز مؤثر میدانست.
در همین راستا، نیروهایِ آمریکایی در روزهایِ اخیر، به سرعت نیرو، تجهیزات و پشتیبانیِ لجستیکیِ خود را در خاورمیانه افزایش دادهاند. همچنین، حملاتِ مستمری علیه پلهایِ ریلیِ غیرنظامیِ ایران صورت گرفته که به گفتۀ مقاماتِ آمریکایی، این پلها همزمان توسطِ نیروهایِ ایرانی برای جابهجاییِ محمولههایِ جنگی به سواحلِ جنوبیِ تنگۀ هرمز به کار گرفته میشوند. واشنگتن همچنین در حالِ بررسیِ گسترشِ دامنۀ حملات به تأسیساتِ هستهایِ ایران، از جمله تأسیساتِ «معادنِ اورانیومِ گچین» (Gachin) است.
یک مقامِ بلندپایۀ امنیتیِ ایران در گفتوگو با شبکهٔ خبریِ ایران (ایراننیوز) اظهار داشت: «ترامپ میخواهد با هدفقراردادنِ معادنِ گچین، دستاوردی برای خود دست و پا کند، در حالی که همه میدانند حمله به انباری خالی، تنها به تولیدِ اطلاعاتِ نادرست میانجامد و هیچ فایدهٔ واقعی ندارد.» وی تأکید کرد که هر گونه حمله به این تأسیسات محکوم به شکست است، زیرا استحکاماتِ دفاعیِ آن بسیار مستحکم است و «از همه مهمتر، این تأسیسات هماکنون خالی از موادِ مؤثر است.»
ترامپ روز ۲۳ ژوئیه در مصاحبهای با خبرگزاریِ اکسیوس، بخشی از مباحثِ این جلسه را فاش کرده و گفته بود: «به حملۀ بسیار گستردهای فکر میکنم که در نوعِ خود بیسابقه خواهد بود؛ تصمیمگیری نزدیک است و همۀ مقدمات فراهم شده است.»
با این حال، تا شامگاهِ ۲۴ ژوئیه، ترامپ سرانجام طرحِ بمبارانِ گسترده را به حالِ تعلیق درآورد. به نظر میرسد که ارزیابیِ مشاورانِ نظامیِ وی دربارۀ کاهشِ چشمگیرِ ذخایرِ مهمات، نقشِ تعیینکنندهای در این تصمیم داشته است: پایگاههای آمریکایی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحدهٔ عربی در دو هفتۀ اخیر مکرراً هدفِ حملاتِ ایران قرار گرفتهاند و موجودیِ موشکهایِ پدافندیِ محافظِ این پایگاهها به شدت رو به کاهش است. در صورتِ آغازِ یک حملهٔ گسترده، ایران به احتمالِ قوی دست به تلافیِ سنگین خواهد زد و فشارِ مضاعفی بر سامانههایِ پدافندیِ آمریکا وارد خواهد شد.
نیویورک تایمز در اواخرِ آوریل (اردیبهشت) به استنادِ ارزیابیهایِ داخلیِ پنتاگون و گزارشهایِ مقاماتِ کنگره گزارش داده بود که در جریانِ این منازعه، بیش از ۱۲۰۰ موشکِ «پاتریوت» با قیمتِ بیش از چهار میلیونِ دلار برای هر موشک، مصرف شده و موجودیِ آنها به سطحی نگرانکننده کاهش یافته است. مقاماتِ نظامی این هفته اذعان کردند که وضعیتِ کمبودِ مهمات از آن زمان به بعد، وخیمتر نیز شده است.
طیفی از مشاورانِ ترامپ، از جمله «جرد کوشنر»، دامادِ او، گزینههایی با ریسکِ کمتر را به رئیسجمهور پیشنهاد کردهاند: اعمالِ فشارِ دیپلماتیک و محاصرۀ اقتصادیِ پایدار و بلندمدت که به تدریج ایران را به عقبنشینی وادار کند.
در حالِ حاضر مشخص نیست که آیا روندِ مذاکراتِ خاصی در جریان است یا این مذاکرات میتواند بر شکافِ آشکارِ موجود در میانِ مقاماتِ ارشدِ ایران بر سرِ امضایِ هر گونه توافقی فائق آید.
کارشناسانِ سیاسی معتقدند که محاصرۀ دریاییِ اخیرِ آمریکا بر کشتیهایِ ورودی و خروجیِ بنادرِ ایران، نتایجی امیدوارکننده اما نه یکدست داشته است. به گفتۀ مقاماتِ آمریکایی، پس از امضایِ تفاهمنامهٔ شکننده در اواسطِ ژوئن، ایران توانسته است مقدارِ محدودی از صادراتِ نفتِ خود را، عمدتاً به مقصدِ چین، از سر گیرد؛ محمولههایی که اکنون در حالِ ورود به بنادرِ مقصد هستند و از این رو، تأثیرِ کاملِ فشارِ اقتصادیِ آمریکا، نیازمندِ زمان است تا نمایان شود.
در ۲۴ ژوئیه، وزارت خزانۀ آمریکا تحریمهایی را علیه ۹ شرکت و چهار فردِ حقیقی از شبکۀ تجاریِ «بابک زنجانی»، سرمایهدارِ بزرگِ ایرانی، اعمال کرد. خودِ بابک زنجانی پیشتر در فهرستِ تحریمهایِ آمریکا قرار داشت.
این گزارش انحصاراً متعلق به وبسایت «ناظر» (guancha.cn) بوده و هرگونه بازنشر بدون اجازه، ممنوع است.