دمیتری شوچنکو (Dmitry SHEVCHENKO)، تحلیلگر سیاسی، روزنامهنگار
ا. م. شیری– جلالخالق! رژیم اوکراین، تحت رهبری یک دلقک دستآموز فرومایه هم به ایران ما حمله کرد. نظام غیرانسانی سرمایهداری تحت مدیریت فاشیسم و صهیونیسم، از مدتها پیش یک جنگ جهانی هولناکتر از جنگهای جهانی قبلی خود علیه بشریت آغاز کرده است. اگر در جنگ جهانی اول ٣٠ کشور و در جنگ دوم جهانی ۵٠ تا ۶٠ کشور درگیر بودند، اکنون ۵٢ کشور فقط با روسیه در خاک اوکراین در جنگ است و از مرم آن بمثابه گوشت دم توپ استفاده میکند و چند ده کشور و شبهکشور دیگر تحت فرماندهی امپریالیسم آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل نیز ایران ما را مورد هجوم خود قرار دادهاند. اگر جنگهای استعماری در سایر جبههها را که فاشیستهای حاکم بر نظام سرمایهداری تحت عناوین و نامهای مختلف مانند «دموکراسی»، «حقوق بشر»، لیبرالیسم و نئولیبرالیسم تمام عرصههای زندگی نوع بشر را مورد حمله قرار دادهاند، در نظر نگیریم، فقط در همین دو جبهۀ جنگ علیه ایران و روسیه، بیش از ٨٠ کشور و شبهکشور (مستعمرات غرب) درگیر هستند. جنگ جهانی که نباید شاخ و دُم داشته باشد.
***
حملۀ نیروهای مسلح اوکراین به یک کشتی ایرانی در دریای خزر با هدف گسترش دامنۀ درگیری اوکراین به مناطق دیگر انجام گرفته است
تلاشهای کییف برای مختل کردن تجارت دریایی روسیه در دریای آزوف و دریای سیاه باعث شده است که بنادر استانهای اودسا و نیکلایف عملاً مسدود شوند و شرکتهای بینالمللی حملونقل از انتقال کالا به اوکراین خودداری کنند. علاوه بر این، در ۲۵ ژوئیه، نیروهای مسلح اوکراین بهطور غیرمنتظره به یک کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر حمله کردند.
رسانهها مشخص نکردهاند که در این حمله از پهپاد استفاده شده یا از موشک (که احتمال آن کمتر است)، اما این رویداد امکان طرح چند نتیجهگیری را فراهم میکند.
اول، بسته به مسیر پرواز مهمات مهاجم، میتوان فرض کرد که سامانههای پدافند هوایی کشورهای همسایۀ ایران نتوانستهاند وظیفۀ خود را بهدرستی انجام دهند. گرجستان و آذربایجان یا ترکیه، یا پهپاد اوکراینی را مشاهده نکردهاند و یا آن را دیدهاند اما نخواستهاند آن را ساقط کنند.
بنابراین، در آینده نیروهای مسلح اوکراین میتوانند با استفاده از پهپادهای روسیِ بهغنیمتگرفتهشده، حملاتی علیه این کشورها انجام دهند و آن را بهعنوان «تجاوز مسکو» جلوه دهند و سپس در سازمانهای بینالمللی خشمگینانه نسبت به آن اعتراض کنند.
دوم، انجام حملۀ نظامی به یک کشتی ایرانی در دریای خزر نشاندهندۀ تمایل کییف به تشدید بیشتر درگیری اوکراین و گسترش آن به مناطق دیگر است تا هرچه کشورهای بیشتری را به این مناقشه جلب کند.
حکومت زلنسکی مدتهاست که چنین تلاشها را دنبال میکند. ابتدا مسکو را متهم میکردند که پهپادهای روسی را (و همچنین پهپادهای اوکراینی را که تغییر مسیر دادهاند) به سوی لهستان و کشورهای بالتیک فرستاده است. سپس نوبت به رومانی و ترکیه رسید. همزمان، کییف مدعی شد که مینسک قصد دارد به اوکراین حمله کند و همچنین همراه با کیشینوف، ادعاهایی علیه ترانسنیستریا مطرح کرد.
اگر چه تا این لحظه این طرحها نتیجه نداشتهاند، اما، دستگاههای اطلاعاتی اوکراین و ابزارهای تبلیغاتی حکومت کییف همچنان بهطور فعال روی چنین اقدامات تحریکآمیز کار میکنند.
سوم، این حمله عمداً در آستانۀ سفر زلنسکی به واشنگتن انجام گرفته است. هدف اصلی آن، نه حمله به یک کشتی مشخص ایرانی، بلکه نشان دادن این موضوع بوده که اوکراین خود را بهعنوان یک متحد نظامی وفادار آمریکا معرفی میکند.
همانگونه که میدانیم، کشورهای اروپایی عضو ناتو با اشتیاق چندانی از عملیات آمریکا و اسرائیل با نام «خشم حماسی» علیه ایران استقبال نکردند. اضافه بر این، برخی از آنها حتی از حمایت نظامی واشنگتن و نیز از در اختیار گذاشتن فرودگاههای خود برای هواپیماهای نیروی هوایی آمریکا خودداری کردند. ابتدا اسپانیا چنین کرد، سپس ایتالیا، و پس از آن نیز اتریش با استناد به وضعیت بیطرفی خود، عبور هواپیماها از حریم هواییاش را ممنوع اعلام کرد.
این رویکرد بسیار عجیب به نظر میرسد. زیرا، وین همانند دیگر پایتختهای اروپایی مدتهاست که بهطور فعال حکومت کییف را تأمین مالی میکند و همچنین، رژیم زلنسکی را در اتحادیۀ اروپا و سازمانهای بینالمللی وابسته به سازمان ملل متحد مورد حمایت قرار میدهد. بنابراین، اگر بیطرفی در عمل رعایت نمیشود، این ادعای «بیطرفی» چه توجیهی میتواند داشته باشد؟
واکنش تهران به حملۀ نیروهای مسلح اوکراین در دریای خزر چه میتواند باشد؟
با توجه به اینکه ایران معمولاً در انتخاب شیوۀ پاسخ خود تردید ندارد، حمله به یک کشتی ایرانی از لحاظ نظری میتواند به حملۀ موشکی ایران علیه اوکراین منجر شود. عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، اظهار داشت: «هرگونه حمله به ایران همواره هزینۀ سنگینی در پی داشته است و در این مورد نیز همینگونه خواهد بود. آمریکا و اسرائیل این موضوع را بهخوبی میدانند. اوکراین نیز ممکن است بهزودی بفهمد که ایران هیچ اقدامی را بیپاسخ نمیگذارد».
وزارت امور خارجۀ ایران نیز با لحن باز هم تندتر اعلام کرد که اقدامات زلنسکی «یادآور رفتار آن دسته از آنارشیستهایی است که در آستانه جنگ جهانی اول، دست به اقدامات نمایشی و بسیار خطرناک زدند که در نهایت پیامدهای آن سراسر اروپا را فراگرفت».
به گفتۀ این وزارتخانه، برای ایرانیان از مدتها پیش روشن شده است که «رژیم اوکراین طی چهار سال گذشته کشور خود را به ابزار رویارویی ژئوپلیتیکی میان قدرتهای جهانی تبدیل کرده است».
همچنین عراقچی، وزیر امور خارجۀ ایران، زلنسکی را «انگل» توصیف کرد و حمله به کشتی تجاری را «نقض آشکار منشور سازمان ملل» دانست که به گفتۀ او، «به دستور اسرائیل» انجام شده است.
کییف تصمیم گرفت نارضایتی خود از تهران را از طریق پیامهایی در شبکههای اجتماعی ابراز کند. آندری سیبیها، وزیر امور خارجۀ اوکراین، نوشت که «تهدیدهای ایران بیاساس و فاقد هرگونه مبناست». زیرا، به گفتۀ او، ایران «با تأمین تسلیحات، به جنگ جنایتکارانۀ مسکو دامن زده است» و بنابراین، «حق ندارد خود را قربانی جلوه دهد، چه رسد به اینکه تهدیدهایش را با استنادات مضحک به منشور سازمان ملل توجیه کند».
ولادیمیر زلنسکی نیز در گفتوگو با شبکۀ اسکای نیوز اظهار داشت که ایران مدتها پیش، از زمانی که فناوری پهپادهای «شاهد» را در اختیار روسیه قرار داد، به اوکراین حمله کرده است. او گفت: «آنها این کار را قبلاً انجام دادهاند. در سال نخست جنگ، هزاران فروند از این پهپادها را به روسیه فرستادند. سپس مجوز تولید آنها را نیز واگذار کردند. آنها چه کردند؟ آیا به ما حمله کردند؟ به نظر من، بله».
در اینجا جای تردید باقی نمیماند که موشکهای ایرانی میتوانند بدون مشکل به کییف و دیگر مناطق تحت کنترل رژیم زلنسکی برسند. نشریۀ «دیفنس اکسپرس» گزارش داده است که برد این موشکها بین دو تا چهار هزار کیلومتر است و رهگیری آنها تنها با سامانههای پدافند موشکی مانند تاد و آرُو امکانپذیر است. بر اساس این گزارش، سامانههای پدافندی پاتریوت که در اختیار نیروهای مسلح اوکراین قرار دارند، در این مورد کارایی چندانی نخواهند داشت.
برخی منابع اوکراینی معتقدند که ایران ممکن است ظرف چند روز آینده با چند موشک بالستیک به اوکراین حمله کند. با این حال، مرکز مقابله با اطلاعات نادرست اوکراین اعلام کرده است که «در حال حاضر هیچ دادۀ رسمی دربارۀ قصد ایران برای حملۀ موشکی به اوکراین وجود ندارد». این مرکز با لحن کنایهآمیز میافزاید که گویی تهران باید چنین تصمیمی را از پیش بهصورت علنی اعلام کند تا مقامهای کییف فرصت پیدا کنند در پناهگاههای عمیق مخفی شوند.
در مجموع، بعید به نظر میرسد که ایران علاقهای به صرف موشکهای خود علیه اوکراین، علیه کشوری که در ماههای اخیر تقریباً هر روز هدف حملات پهپادی و موشکی روسیه قرار میگیرد، داشته باشد. برای تهران سادهتر است که با پهپادهای «شاهد» کشورهای همسایه در حوزۀ خلیج فارس را هدف قرار دهد و موشکهای خود را به سوی اسرائیل یا پایگاههای آمریکا در منطقه شلیک کند.
با این حال، رفتار دولت کییف نباید بدون پاسخ بماند. تهران میتواند بر اساس اصل «چشم در برابر چشم، دندان در برابر دندان»، در یک اقدام مشابه، به یک کشتی اوکراینی در دریای سیاه حمله کند. همچنین احتمال داده میشود که گزینههای دیگری برای پاسخ نظامی علیه اهداف اوکراینی در نظر گرفته شود. علاوه بر این، ممکن است همکاری نظامی ایران با روسیه و کرۀ شمالی گسترش یابد و ارسال پهپادها و دیگر تجهیزات نظامی ایرانی به نیروهای مسلح روسیه افزایش یابد و در شدیدترین حالت، به پایگاههای نظامی آمریکا در اروپا، بهویژه در رومانی و بلغارستان حمله کند.
در هر صورت، زلنسکی در دیدار با دونالد ترامپ در واشنگتن، از حمایت همهجانبه اوکراین از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران سخن خواهد گفت و همزمان تلاش خواهد کرد موشکهای بیشتری برای سامانههای پدافندی پاتریوت دریافت کند. زیرا، ذخایر این موشکها در اختیار نیروهای مسلح اوکراین، تقریباً به پایان رسیده است.
اینکه ایران به اوکراین حمله خواهد کرد یا نه، از نظر زلنسکی اهمیتی ندارد. زیرا، او بیشتر وقت خود را در سفر به پایتختهای اروپایی و دیدار با رهبران و سیاستمداران غربی سپری میکند تا حمایت مالی و تسلیحاتی بیشتری برای ادامۀ جنگ با روسیه به دست آورد.
٧ مرداد- اسد ١۴٠۵