آرماندو جی. تخدا، خبرنگار
منتشرشده در روزنامه لاخورنادا
ترجمه مجله جنوب جهانی
مادرید. فاجعهای که طی روزهای اخیر در «سبته» (سپته) و در پی ورود دستهجمعی و بیش از ۵۰ هزار نفری مهاجران ظرف کمتر از چهار ساعت رخ داده، موجی از بهت، اندوه و خشم به راه انداخته است. بنا بر اعلام دولت این شهر خودمختار، شمار جانباختگانی که اجسادشان سرگردان و بیجان روی نوار باریک دریاییِ میان دو کشور پیدا شده، به ۸۸ نفر رسیده است. علاوه بر این، منابع متعدد در گارد سویل (پلیس ایالتی اسپانیا) به رسانههای این کشور تأیید کردهاند که در میان افرادی که از مرز عبور کردهاند، مأموران سرویسهای اطلاعاتی مراکش — که یکی از کارآمدترین دستگاههای اطلاعاتی منطقه محسوب میشود — حضور داشتهاند. این منابع مشکوکاند که فرمان نهایی برای ورود همزمان این جمعیت به خاک اسپانیا را فردی معروف به «نایبالسلطنه» مراکش، یعنی «فواد عالی الهمه» (مشاور و دوست صمیمی ملک محمد ششم) صادر کرده باشد.
از روز پنجشنبه گذشته، تمام توجهها به شهر کوچک سبته جلب شده است؛ شهری واقع در شمال آفریقا که از بیش از ۸۰۰ سال پیش تحت حاکمیت اسپانیا قرار دارد. در این رویداد، بین ۵۳ هزار تا ۶۰ هزار نفر — که اکثرشان مردان جوان ۲۰ تا ۳۵ ساله بودند — به صورت یکجا و همزمان وارد این شهر شدند.
هماهنگی این عملیات اصلاً شبیه یک اتفاق شتابزده و بداهه نبود؛ تا جایی که از همان ابتدا ویدیوهای مختلفی منتشر شد که نشان میداد نیروهای ژاندارمری مراکش نه تنها جلوی ورود دستهجمعی مهاجران به خاک اسپانیا را نمیگیرند، بلکه حتی با آنان همراهی میکنند. علاوه بر این، حضور نیروهای پلیس در هر دو گذرگاه مرزی (اسپانیا و مراکش) بسیار کمرنگ و تشریفاتی بود. همین امر باعث شد نیروهای کنترل مرزی حتی تلاش هم نکنند جلوی این هجوم گسترده را که از راه زمین و دریا رخ داد، بگیرند.
در میان مدارک و مستندات تصویری فراوانی که مقامات اسپانیایی در حال بررسی آنها هستند، چند ویدیو وجود دارد که در آنها مأموران مراکشی به روشنی در حال کمک و هماهنگی با مهاجران هستند تا آنها را از کامیونهایی که فاقد هرگونه ایمنی بوده و بیش از حد ظرفیت سوارشان کرده بودند پیاده کنند و مسیر ورود به خاک اسپانیا را نشانشان دهند. چندین رسانه اسپانیایی، از جمله پایگاههای خبری «الاسپانیول» (El Español) و «دیاوبجکتیو» (The Objective)، تأیید کردهاند که گارد سویل و سرویسهای اطلاعاتی اسپانیا نقش مأموران جاسوسی مراکش را در این عملیات محرز میدانند. این مأموران در فیلمها ضبط شدهاند و همین موضوع ثابت میکند که این اقدام به هیچ وجه خودجوش یا ناشی از فراخوانهای شبکههای اجتماعی نبوده، بلکه اهداف سیاسی پشت آن بوده است. به نوشته الاسپانیول: «شناسایی این افراد از طریق رصد زنده تحرکات پیرامون مرز توسط نیروهای امنیتی و به کمک شبکه دوربینهای نصبشده در منطقه ممکن شد. تصاویر ضبطشده با سیستم پایش تصویری به مأموران این امکان را داد تا نحوه ورود گروههای مختلف را تحلیل کنند و در میان کسانی که به سمت خاک اسپانیا پیش میرفتند، اعضای نفوذی دستگاه اطلاعاتی مراکش را تشخیص دهند.»
آنها همچنین هشدار میدهند که «تحلیلگران گارد سویل بر این باورند که این رویداد یک اتفاق استثنایی نیست؛ چرا که این نهاد امنیتی تأکید میکند در دیگر برهههای فشار شدید مهاجرتی در مرزهای سبته و ملیلیه نیز الگوی مشابهی را مشاهده کرده که طی آن، مأموران مظنون مراکشی در میان گروههای مهاجر نفوذ داده شده بودند.» هدف از حضور این مأموران در میان مهاجران، کنترل از نزدیکِ روند ورود دستهجمعی، جمعآوری اطلاعات مستقیم از تمهیدات امنیتی اسپانیا، بررسی توان پاسخگویی نیروهای انتظامی و رصد لحظهبهلحظه تحرکات میدانی بوده است.
روایتهای منتشرشده در روزنامه «نیویورک تایمز» نیز همین موضوع را تأیید میکند؛ از جمله اظهارات «یوسف العلوی» که نقل کرده مأموران هیچ تلاشی برای متوقف کردن آنها نکردند و برعکس، مسیر حرکت را نشانشان میدادند: «مدام به ما میگفتند: از این طرف بروید، از این طرف!»
همچنین منابع دیگری به نشریه «دیاوبجکتیو» گفتهاند مغز متفکر این عملیات، یکی از نزدیکترین افراد به ملک محمد ششم، یعنی «فواد عالی الهمه» (معروف به نایبالسلطنه مراکش) بوده است. طبق این گزارشها، وی این اقدام را برای تقویت موقعیت حزب سیاسی خود در آستانه انتخابات پارلمانی ۲۳ سپتامبر انجام داده است. صرفنظر از این گمانهزنیها و تحلیلها، آمار قربانیان همچنان در حال افزایش است. با تأیید مقامات سبته مبنی بر پیدا شدن ۸۸ جسد در سواحل این شهر، ابعاد این فاجعه — که یکی از تلخترین و جدیترین حوادث مرزی در چند دهه اخیر به شمار میرود — عمیقتر و نگرانکنندهتر شده است.