پروندهٔ جنجالی در صنعت چاپ و نشر ویتنام؛ پایبندی هانوی به مسیر انقلابی همچنان استوار است
گوو گوانگهائو
منتشرشده در شبکه ناظر چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
کتابی که با هدف ارائهٔ نگاهی نو به زندگی «هو شی مین» نوشته شده بود، یکی از کمسابقهترین جنجالهای فرهنگی سالهای اخیر را در ویتنام رقم زده است.
کتاب «داستانی با ثانه — روایتی تازه از روشنایی» که در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، در ابتدا از سوی نویسنده و ناشر بهعنوان کاوشی برای یافتن روشهای جدید در انتقال تاریخ پنداشته میشد؛ اما توصیفهای آن از چهرههای تاریخی انقلاب ویتنام، از جمله «هو شی مین» و ژنرال «وو نگوین جیاپ»، موجی از انتقادهای شدید را برانگیخت.
با اوجگیری واکنشهای عمومی، موضوع از یک بحث فرهنگی به برخوردهای سیاسی و انضباطی تغییر یافت: انتشارات انجمن نویسندگان ویتنام و مسئولان آن مجازات شدند، «نگوین تانه نام» (نویسنده) و مروجانی مانند «تران ویت آنه» (وبلاگنویس) همراه با ۳ تن از مدیران انتشارات توسط نهادهای امنیتی تحت بازداشت و بازجویی قرار گرفتند و ۲۳ رسانهٔ رسمی به دلیل انتشار گزارشهای تبلیغاتی دربارهٔ کتاب جریمه شدند. به این ترتیب، جنجالی که حول محور «چگونگی روایت تاریخ» شکل گرفته بود، به بحثی جدی دربارهٔ خطوط قرمز روایتهای تاریخی تبدیل شد.
با وجود حساسیتهای تبلیغاتی و ایدئولوژیک این پرونده، رسانههای اصلی انگلیسیزبان مانور چندانی روی آن ندادند؛ زیرا این دست داستانها جذابیت مورد انتظار آنها را ندارد و چهرههای درگیر نیز از جنس «مبارزان ضدسیستم» محبوب آنها نیستند. حتی بخش ویتنامی BBC اذعان کرد که هرچند دو طرف موافق و مخالف در این مناقشه بحثهای تندی داشتند، اما «نقطهٔ مشترک همهٔ آنها احترام و علاقه به هو شی مین است».
همواره گمانهزنیها و بحثهای متعددی دربارهٔ مسیر توسعهٔ ویتنام وجود داشته است، اما نگاهی به این ماجرا نشان میدهد که بیرونیها نباید در عزم هانوی برای ادامهٔ راه و برافراشته نگه داشتن پرچم سرخ تردید کنند.
برخورد با رئیس انجمن نویسندگان، بازداشت ۵ نفر و جریمهٔ ۲۳ رسانه
حواشی دوماهه حول این کتاب در نهایت با صدور حکمی از سوی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست ویتنام به پایان رسید. انتشارات انجمن نویسندگان ویتنام و نهاد بالادستی آن با جریمههای سنگینی مواجه شدند. در تاریخ ۳۰ ژوئیه، کمیتهٔ بازرسی مرکزی حزب تشکیل جلسه داد و اعلام کرد که کمیتهٔ حزبی انجمن نویسندگان در انجام وظایف خود کوتاهی کرده، نظارت کافی نداشته و باعث شده است انجمن نتواند مسئولیت خود را بهعنوان نهاد ناظر انتشارات به درستی ایفا کند. همچنین شعبهٔ حزبی انتشارات، مقررات کاری و قوانین حزب و دولت در زمینهٔ فعالیتهای انتشاراتی را نقض کرده است. در پی این جلسات، به کمیتهٔ حزبی انجمن و شعبهٔ حزبی انتشارات حکم «هشدار» داده شد. «نگوین کوانگ تیئو»، رئیس انجمن نویسندگان ویتنام، به دلیل مسئولیت مدیریتی از تمام سمتهای حزبی خود برکنار شد. همچنین «نگوین ثوی هانگ» (مدیر انتشارات)، «دائو با توآن» (معاون و سردبیر) و «نگوین وان آن» (مدیر بخش ویراستاری) از حزب اخراج شدند. پیش از صدور این جریمههای حزبی، نهادهای امنیتی ویتنام دستبهکار شده بودند. در ۷ ژوئیه، نویسندهٔ کتاب (نگوین تانه نام) و تران ویت آنه (وبلاگنویسی که به تبلیغ کتاب کمک کرده بود) بازداشت شدند. در ۱۵ ژوئیه نیز سه مدیر یادشدهٔ انتشارات بازداشت گردیدند. دستگاه تحقیقات امنیتی پلیس هانوی اعلام کرد کتاب «داستانی با ثانه» ماهیتی در راستای تحریف تاریخ انقلاب و سیاستهای حزب و دولت دارد و به مقام هو شی مین، ژنرال وو نگوین جیاپ و دیگر رهبران کشور توهین کرده است. رفتار این ۵ نفر طبق مادهٔ ۱۱۷ قانون مجازات ویتنام، مشمول اتهام «تولید، نگهداری و انتشار اطلاعات و محتوا با هدف مخالفت با جمهوری سوسیالیستی ویتنام» تشخیص داده شد.
علاوه بر این، انتشارات ۱۰۰ میلیون دونگ جریمه شد و فعالیت آن به مدت دو ماه برای بررسی و اصلاحات داخلی به حالت تعلیق درآمد. ۲۲ رسانهٔ خبری جریمهٔ نقدی شدند و مجوز یک رسانه نیز به دلیل انحلال قبلی لغو گردید. این رسانهها با ارزیابی مجدد رفتار خود، اقداماتی مانند برکناری ۱ نفر، صدور هشدار برای ۱ نفر، توبیخ ۳ نفر، تعلیق ۱۹ نفر و تغییر موقعیت شغلی ۴ نفر را اعمال کرده و به همکاری با خبرنگاران آزاد مرتبط پایان دادند. در میان این رسانهها، نامهای معتبری چون روزنامهٔ «ناندن» (ارگان رسمی حزب)، «ویان اکسپرس»، روزنامهٔ «ارتش مردم» و «ساگون ژیاپ فونگ» به چشم میخورد.
خوانش نو یا تحریف و توهین؟
نویسندهٔ کتاب، نگوین تانه نام، اهل ادبیات نبود بلکه یک فعال اقتصادی و کارآفرین محسوب میشد. او متولد ۱۹۶۱ است و در سال ۱۹۸۸ دکترای ریاضی خود را از شوروی گرفت. او پس از بازگشت به کشور، شرکت FPT (بزرگترین مجموعهٔ فناوری اطلاعات و ارتباطات ویتنام) را پایهگذاری کرد و مدتی نیز مدیرعامل آن بود. او سپس وارد حوزهٔ آموزش شد و حتی در سال ۲۰۱۹ بهعنوان یکی از الگوهای برتر ملی در «یادگیری و بهکارگیری اخلاق هو شی مین» مورد تقدیر قرار گرفته بود.
او در آوریل ۲۰۲۶ این کتاب را منتشر کرد. به گفتهٔ ناشر، ایدهٔ کتاب از اوایل دههٔ ۲۰۰۰ و زمان سفر او به آمریکا و آشنایی با زندگینامهٔ هو شی مین (نوشتهٔ ویلیام دویکر) و همچنین تدریس درس «اندیشههای هو شی مین» در دانشگاه شکل گرفت. کتاب به سبک گفتگومحور میان استادی با دانشجوی دخترش به نام «ثانه» نوشته شده بود؛ دانشجویی که در ابتدا علاقهای به تاریخ نداشت اما از طریق پرسش و پاسخ، با تاریخ و اندیشههای هو شی مین آشنا میشد. در رونمایی کتاب، رئیس انجمن نویسندگان مدعی شده بود که این اثر به درک ملموستر از چهرهٔ هو شی مین کمک میکند.
با وجود جمعآوری کتاب، جزئیات منتشرشده در رسانهها نشاندهندهٔ علت اصلی حساسیتهاست:
- نویسنده مطالعهٔ آثار مارکس و لنین توسط هو شی مینِ جوان را به «نشستن و جویدن کتابهای درسی خشک» تشبیه کرده و آن را نوعی «شکنجه» خوانده بود.
- او رهبر انقلاب را به «مبصر کلاسی که راه دور زدن قوانین را بلد است» و ژنرال وو نگوین جیاپ را به «معاون مبصر» تشبیه کرده بود.
- بهکارگیری ادبیات تجاری و کلماتی نظیر Job (کار) یا Phượt (کولهگردی و سفر ارزان) برای توصیف تلاشهای اولیهٔ رهبر انقلاب؛ درحالیکه تاریخ رسمی آن را حرکتی بر برپایهٔ آرمانهای والای میهنپرستانه میداند.
- ادعای اینکه هو شی مینِ جوان مانند شاگردان کمتجربه برای بزرگانی چون «فان چو ترینه» و «فان بوی چائو» چای و سیگار میآورده است.
این ادبیات موجی از خشم را میان مقامات و چهرههای سرشناس برانگیخت. ژنرال بازنشسته «نگوین ثانه توآن» و وبلاگنویسان معروفی چون «فام ترونگ گان» کتاب را «کثیف» خوانده و خواستار امحای آن شدند. پلیس استان گوانگ نگای نیز اعلام کرد که سادهانگاری و شوخی با مسیر زندگی هو شی مین، توهین به تاریخ و زمینهسازی برای سوءاستفادهٔ جریانهای متخاصم است.
حفظ پرچم سرخ برای ادامهٔ مسیر
این جنجال تنها دربارهٔ یک کتاب نیست، بلکه دربارهٔ نحوهٔ مواجههٔ یک کشور با تاریخ و نحوهٔ روایت آن برای نسل جدید است. طرفداران نوآوری معتقدند آموزشهای قالبی قدیمی جذابیتی برای جوانان ندارد و باید از زبان روز بهره برد؛ اما مخالفان تأکید دارند که تاریخ انقلابی دارای حرمت است و نباید به بهانهٔ نوآوری، حقایق و ارزشهای بنیادی آن را زیر پا گذاشت یا مبتذل کرد.
تلاش برای صمیمیتر کردن زبان تاریخ شاید در ذات خود بیارزش نباشد، اما وقتی چهرهها و رویدادهای ملی بیش از حد سرگرمیمحور و سطحی شوند، روح و ارزش معنوی آنها آسیب میبیند.
روایت تاریخ باید از جمود فاصله بگیرد، اما نباید به پوچی و ساختارشکنی برسد. باید جوانان را جذب کرد، اما همزمان از وقار و اصالت تاریخ نیز پاسداری نمود. برای ادامهٔ این مسیر، پرچم سرخ باید همچنان درست و استوار بالا نگه داشته شود.
در این رابطه نگاه کنید به: