«۲۷ فروند، تنها ۱ مورد رهگیری»؛ با بحران ذخایر پدافندی غرب، تکلیف اوکراین چیست؟
گزارشگر: یائو یونچی – گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
۱۹۵ فروند و تنها ۲۹ مورد رهگیری؛ ۲۴ فروند و ناکامی کامل در مقابله… دادههای اخیر اوکراین از میزان رهگیری موشکهای بالستیک روسیه تکاندهنده است. وزارت دفاع اوکراین علت این امر را کمبود شدید موشکهای پدافندی میداند.
بر اساس گزارشها، اوکراین در آستانه حملات زمستانی پیشبینیشده روسیه، در تلاش برای تقویت پدافند بالستیک خود به دنبال صدها فروند موشک رهگیر است. اما در حال حاضر، جنگ با ایران منابع ایالات متحده را تحت فشار گذاشته و بزرگترین حامیان اروپایی اوکراین نیز اعلام کردهاند که ذخایر قابل اهدا به نقطهای بحرانی رسیده است. از سوی دیگر، تولید موشکهای جدید هم در کوتاهمدت گرهی از این بحران باز نمیکند.
یکی از اندیشکدههای آمریکایی هشدار داده که مسکو با سوءاستفاده از این کمبود، تلاش میکند از مذاکرات جدی یا دادن امتیاز خودداری کند.
در مواجهه با این بحران، رسانههای غربی و مقامات اوکراینی گزینههای تهاجمیتری را مطرح کردهاند: هدف قرار دادن مستقیم مراکز تولید و سامانههای پرتاب موشکهای بالستیک در خاک روسیه.
«شکست کامل» و «رهگیری تنها ۱ فروند از ۲۷ موشک»
میخائیلو فدوروف، وزیر دفاع سابق اوکراین، هفته گذشته گفت: «در چند ماه گذشته، روسیه ظرف یک هفته بیش از مجموع موشکهایی که ما در طول چند ماه از شرکا دریافت کردهایم، به سمت ما شلیک کرده است.»
وزارت دفاع اوکراین در ۷ اوت اعلام کرد روسیه در ماه ژوئیه ۱۹۵ فروند موشک بالستیک شلیک کرده که اوکراین به دلیل کمبود شدید موشکهای پدافندی، تنها موفق به رهگیری ۲۹ فروند شده است.
به گزارش کیِف ایندیپندنت، دو حمله در ماه اوت عمق این چالش را برملا کرد. نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد در ۵ اوت، روسیه ۲۴ فروند موشک بالستیک و ۴ فروند موشک ضدکشتی «زیرکن» شلیک کرد که پدافند اوکراین در رهگیری تمامی آنها ناکام ماند. در ۱ اوت نیز به دلیل کمبود موشکهای پدافندی بهویژه سامانه «پاتریوت»، تنها ۱ فروند از ۲۷ موشک بالستیک روسیه سرنگون شد.
وزارت دفاع اوکراین اشاره کرد که مقابله با موشکهای بالستیک در حملات سنگین ژوئیه فوقالعاده دشوار بوده است؛ بهطوریکه در ۲ ژوئیه از ۲۸ موشک بالستیک تنها ۴ مورد سرنگون شد، در ۶ ژوئیه هیچ موشکی رهگیری نشد و در ۳۰ ژوئیه نیز تنها ۱ مورد منهدم گردید.
به گزارش بلومبرگ، حمله ۵ اوت روسیه ۱۷ کشته و ۴۴ زخمی بر جای گذاشت. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در شبکههای اجتماعی نوشت تأخیر و تردید غرب در ارسال موشکهای پدافندی «مستقیماً به چنین تلفات و ویرانیهای هولناکی منجر شده است.»
«واقعاً به مرز نهایی رسیدهایم»
اوکراین در حال تسریع توسعه سامانه پدافندی بومی خود با نام «فریا» (Freya) است، اما این پروژه راهحلی فوری برای مقابله با موشکهای بالستیک روسیه محسوب نمیشود. نشریه نشنال اینترست در ۱۱ اوت به نقل از یورو مایدان پرس نوشت، زلنسکی در اوایل اوت ابراز امیدواری کرده که «فریا» در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ به «نتایج ملموسی» برسد. با این حال، دستیابی به «نتایج ملموس» به معنای عملیاتیسازی کامل یا تولید انبوه نیست. بهعلاوه، «فریا» همتراز سامانه پاتریوت نیست و توانایی آن در رهگیری موشکهای بالستیک هنوز اثبات نشده است.
میخائیلو پودولیاک، مشاور دفتر رئیسجمهور اوکراین، گفت: «اولولیت اصلی ما در حال حاضر سامانههای پاتریوت (PAC-2 و PAC-3) است. نخستین راهحل، خرید یا دریافت موشکهای رهگیر PAC-2 و PAC-3 از ذخایر موجود است.»
به گزارش پولیتیکو (بخش اروپا)، آلمان پیشتر سامانهها و موشکهای پاتریوت را به اوکراین تحویل داده، اما اکنون باید بین نیازهای روزافزون اوکراین و حفظ حداقل ذخایر برای امنیت ملی و تعهدات ناتو موازنه ایجاد کند. سایر کشورهای اروپایی نیز بر سر دو راهی نگه داشتن موشکهای خود یا ارسال آنها به اوکراین ماندهاند. یورگن شروئدر، از مقامات ارشد وزارت دفاع آلمان، در انجمنی در ماه ژوئیه گفت: «ما واقعاً به مرز نهایی رسیدهایم و باید امنیت خودمان را هم تأمین کنیم.»
لهستان در ماه ژوئیه تأیید کرد که به درخواست دبیرکل ناتو و فرماندهان ارشد آمریکایی، چند فروند موشک PAC-3 را تحویل داده است. رسانه لهستانی Defence24 تعداد آنها را ۵ فروند اعلام کرد.
حتی همین ۵ فروند نیز واکنشهای سیاسی تندی در داخل لهستان برانگیخت و نمایندگان اپوزیسیون این اقدام را موجب تضعیف توان دفاعی کشور دانستند. یک دیپلمات اروپایی اظهار داشت کشورهای همسایه روسیه اکنون تمایل کمتری برای تحویل سامانههای پاتریوت دارند، زیرا نیروهای مسلح آنها احساس میکنند توان پدافندی فعلیشان برای تأمین نیازهای ملی کافی نیست.
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، تأکید کرد اوکراین سخت در تلاش است تا هرگونه مهمات موجود را خریداری، مبادله یا دریافت کند: «ما واقعاً برای تکتک موشکها میجنگیم.»
کارشناس روس: آمریکا نمیخواهد اوکراین به یک رقیب تبدیل شود در مواجهه با این کمبود، اوکراین راهحلی مستقیم ارائه داده است: تولید داخلی موشکهای رهگیر پاتریوت. با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هنوز با این پیشنهاد موافقت نکرده است. به گزارش پولیتیکو، بیشتر موشکهای PAC-3 در آمریکا تولید میشوند، بنابراین هرگونه توافق فروش یا تولید نیازمند تصمیم کاخ سفید است. یک مقام ارشد اوکراینی افشا کرد که در دیدار ماه ژوئیه زلنسکی و ترامپ، «محور اصلی گفتگوها موشکهای پاتریوت بود.» ترامپ در نشست ناتو وعده داده بود که مجوز تولید داخلی پاتریوت را به اوکراین بدهد، اما در ۳۱ ژوئیه از موضع خود عقبنشینی کرد و گفت: «ما هنوز موافقت نکردهایم. در حال مذاکره هستیم، اما انتقال چنین فناوریهایی بسیار دشوار است.»
ترامپ در ۶ اوت دوباره تأکید کرد: «ما خودمان هم به این موشکها نیاز داریم.»
نیویورک تایمز اخیراً به نقل از منابع آگاه گزارش داد که عملیات نظامی جاری علیه ایران، ذخایر تسلیحاتی پنتاگون را به شدت خالی کرده است؛ بهطوریکه موجودی موشکهای پدافندی پاتریوت در پنتاگون به کمتر از ۱۷۰۰ فروند رسیده است.
بر اساس این گزارش، دولت ترامپ در حال همکاری با پیمانکاران نظامی برای تسریع و گسترش تولید است، اما حتی با در نظر گرفتن این تلاشها، جبران بیش از ۱۵۰۰ فروند موشک پاتریوت مصرفشده در مناقشه خاورمیانه، بیش از دو سال زمان خواهد برد. نشریه پولیتیکو اشاره میکند که تمرکز فعلی ترامپ بر بازسازی ذخایر تسلیحاتی خود آمریکا است.
رسانه Defence24 به نقل از آتلانتیک نوشت، منابع آگاه در کنگره آمریکا میگویند تولیدکنندگان آمریکایی نگرانند که اوکراینیها روشهایی برای ارتقای موشکهای پاتریوت پیدا کنند و سپس آنها را با سرعت بیشتر و هزینه بسیار کمتر به تولید انبوه برسانند؛ کاری که خطوط تولید فعلی آمریکا از انجام آن عاجزند.
وادیم کوزیولین، مدیر مرکز پژوهشهای جهانی آکادمی دیپلماتیک وزارت امور خارجه روسیه، معتقد است یکی از دلایل عدم تمایل آمریکا به واگذاری مجوز تولید پاتریوت به اوکراین، جلوگیری از تبدیل شدن این کشور به یک رقیب تجاری است: «اوکراین سهم بازار را خواهد قاپید و مهمتر از آن، با طرفهایی خارج از کنترل غرب تجارت خواهد کرد و بحرانهای جهانی به راه خواهد انداخت.»
واسیلی داندکین، کارشناس نظامی روس، نیز در ۱۱ اوت به روزنامه ایزوستیا گفت که علت نادادن مجوز تولید از سوی متحدان غربی، «ترس از لو رفتن فناوریها و رسیدن آن به دست روسیه» است.
اوضاع به نفع مسکو است
بر اساس گزارش ۱۰ اوت اندیشکده مطالعه جنگ (ISW)، وادیم اسکیبیتسکی، معاون اداره اطلاعات وزارت دفاع اوکراین، اعلام کرد که روسیه از آوریل ۲۰۲۶ اولویتهای تولید موشکهای بالستیک و کروز خود را تغییر داده تا از نقطه ضعف اوکراین در کمبود موشکهای پدافندی پاتریوت نهایت استفاده را ببرد.
وی افزود نیروهای روس روزبهروز بیشتر از موشکهای بالستیک برای حمله به زیرساختهای صنایع دفاعی اوکراین استفاده میکنند تا جلوی تولید داخلی موشکهای بالستیک در این کشور را بگیرند. بین آوریل تا ژوئیه ۲۰۲۶، حجم شلیک ماهانه موشکهای بالستیک روسیه به اوکراین بیش از سه برابر شده است.
او خاطرنشان کرد که موشکهای استفادهشده در این حملات از ذخایر قدیمی نیستند، بلکه تازهتولیدشده هستند.
اندیشکده ISW معتقد است این امر نشان میدهد روسیه در تلاش است تا ظرفیت تولید موشکهای خود را افزایش دهد تا بتواند بدون دستزدن به ذخایر استراتژیک، حملات بالستیک حجیمتر و پیوسته تری انجام دهد. در صورت کارآمدی سامانههای پرتاب، این روش به مسکو اجازه میدهد ذخایر خود را برای حملات بسیار سنگین و خاص حفظ کند. سرگی بسکرستنوف، مشاور فنی-نظامی سابق وزارت دفاع اوکراین، هشدار داد که نیروهای روس در زمستان پیش رو حملات به تاسیسات انرژی اوکراین را شدت خواهند بخشید. به گفته ISW، تغییر تمرکز روسیه به سمت تولید موشکهای بالستیک به این کشور کمک میکند تا در زمستان پیش رو اراده جنگی اوکراین را در هم بشکند: «این رویکرد احتمالاً بازتاب دیدگاه ولادیمیر پوتین است که معتقد است میتوان از فرسایش ذخایر پاتریوت استفاده کرد و اوکراین را به پذیرش خواستههای روسیه وادار ساخت.» کاهش چشمگیر تامین موشکهای پاتریوت میتواند این جنگ را تا سال ۲۰۲۷ کشش دهد. بلومبرگ نیز آورده است که کمبود موشکهای رهگیر اوکراین بدان معناست که امسال توان آسیبدیده برق و گرمایش اوکراین با سرعت بیشتری و پیش از آنکه فرصت ترمیم یابد، نابود خواهد شد. پیامد مستقیم این وضعیت، قطعی برق، سرما و احتمالاً موج جدیدی از مهاجرت گسترده خواهد بود.
غرب دیگر چگونه میتواند «کمک» کند؟
در مواجهه با بحران کمبود موشک در اوکراین، آلمان و کشورهای نوردیک از همتایان اروپایی خود خواستهاند تا تجهیزات نظامی و منابع مالی قابل اهدا را مجدداً بررسی کنند. مذاکرات اوکراین با متحدانش همچنان ادامه دارد. یک مقام ارشد آگاه از روند گفتگوها گفت: «همه چیز به آمریکا بستگی دارد؛ عدم تمایل واشنگتن به ارائه کمک، روی بقیه کشورها هم اثر منفی گذاشته است.»
فایننشال تایمز معتقد است طرح «تولید پاتریوت در اوکراین» ظرفیت تولید جهانی این موشک را افزایش میدهد، اما انتقال فناوری و ایجاد زنجیره تأمین استاندارد سالها زمان میبرد و در کوتاه مدت دردی را دوا نمیکند. با این حال، اگر متحدان بدانند که در آینده جایگزینی دریافت خواهند کرد، همین طرح میتواند آنها را به اهدا از ذخایر فعلی ترغیب کند.
در همین حال، فرانسه و ایتالیا باید در تحویل نسل جدید سامانههای پدافند موشکی پدافند زمینی SAMP/T NG شتاب کنند.
این نشریه همچنین اشاره کرد اوکراین و متحدانش باید از استارتاپهای دفاعی حمایت کنند تا موشکهای پدافندی ارزانتر و قابل تولید انبوه بسازند. علاوه بر این، متحدان اوکراین باید اطلاعات هدفگیری و راهکارهایی در اختیار کیِف قرار دهند تا مراکز تولید و پرتاب موشکهای بالستیک در داخل خاک روسیه را نابود کند. نیروهای اوکراینی باید خودِ «تیرانداز» را بزنند، نه فقط «تیرهای شلیکشده» را.
بلومبرگ نیز بر این باور است که آمریکا و متحدان اروپاییاش باید با تفکری نوآورانه، راههای جدیدی برای حفاظت از آسمان اوکراین بیابند. آنها باید موشکهای پاتریوت کافی برای گذراندن زمستان را فراهم کرده و همزمان توانایی ضربات دوربرد برای تضعیف توان تولید موشکهای بالستیک روسیه را در اختیار اوکراین بگذارند.
طرف اوکراینی نیز قصد دارد اقدامات تهاجمیتری را برای هدف قرار دادن سامانههای پرتاب موشک روسیه انجام دهد. فدوروف گفت: «روسها باید بفهمند که تنها چند دقیقه پس از پرتاب موشک، تمام خدمه پرتابگر با موشکهای بالستیک ما از پا درخواهند آمد.»
در حال حاضر، اوکراین قراردادهایی را برای دریافت موشکهای PAC-2 در حال تولید در آلمان امضا کرده است، اما تحویل آنها پیش از سال آینده بعید است. همچنین آمریکا و اوکراین در حال اجرای پروژه مشترکی برای «بازسازی و ارتقای موشکهای S-300» هستند. رابرت همیلتون، سرهنگ بازنشسته ارتش آمریکا، افشا کرد که هدف کوتاهمدت این برنامه دستیابی به توان عملیاتی اولیه تا پایان سال ۲۰۲۶ و تولید سالانه ۱۰۰ تا ۳۰۰ فروند است. هدف این پروژه، تفنگاندازی دوباره به پرتابگرها و رادارهای موجود S-300 اوکراین است تا فشار عملیاتی از روی سامانههای پاتریوت برداشته شود.