مهلت ۶۰روزه به پایان رسید؛ «ایران میخواهد هزینههای سنگینتری به آمریکا تحمیل کند»
منتشر شده در گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
یادداشتتفاهم موقتی که در اواخر خرداد (میانهٔ ژوئن) میان ایالات متحده و ایران امضا شده بود، در ۲۷ مرداد (۱۷ اوت) به پایان رسید و مذاکرات دو طرف همچنان در بنبستی عمیق قرار دارد. روزنامهٔ آمریکایی والاستریت ژورنال در گزارش روز ۱۶ اوت خود نوشت که شنودهای مخابراتی و دادههای اطلاعاتی نشان میدهند رهبران جناح تندرو در ایران در حال بازنگری در استراتژی خود هستند تا هزینههای سنگینتری را به آمریکا و متحدان منطقهای آن تحمیل کنند. بر اساس این گزارش، پس از امضای یادداشتتفاهم در ماه ژوئن، مقامات دولت ترامپ تلاشهای دیپلماتیک گستردهای را برای جلب حمایت از یک توافق آغاز کردند؛ توافقی که امیدوار بودند به بازگشایی تنگهٔ هرمز و فروکشکردن درگیریها کمک کند. اما مقامهای ایرانی و عربی فاش کردهاند که رهبران تندرو در ایران برنامهٔ کاملاً متفاوتی داشتهاند. از نگاه آنها، این توافق احتمالاً تنها تاکتیکی از سوی آمریکا و اسرائیل برای خریدن زمان بوده تا فشار اقتصادی جهانی را کاهش داده و برای حملات بزرگتر در آینده زمان بخرد. به گفتهٔ منابع آگاه، رهبران تندرو در ایران بهجای امید بستن به مذاکرات، از دو ماه گذشته برای آمادهسازی جهت یک درگیری بزرگتر استفاده کردهاند. این اقدامات آمادهسازی شامل موارد زیر است:
- تقویت و گسترش کنترل سپاه پاسداران بر نیروهای مسلح رسمی کشور؛
- انتصاب افراد تندرو و باتجربه در جنگ ایران و عراق و سرکوبهای داخلی در سمتهای کلیدی؛
- گسترش عملیاتهای ضدجاسوسی در داخل کشور؛
- سرعتبخشیدن به تولید موشک و پهپاد. همزمان، رهبری ایران با تشدید کنترل خود بر تنگهٔ هرمز از طریق حمله به کشتیها و همچنین کشاندن نبرد به دریای سرخ—که عربستان سعودی از آن برای دور زدن محاصرهٔ خلیج فارس استفاده میکرد—ابتکار عمل را به دست گرفت. به گفتهٔ منابع آگاه، مقامات اطلاعاتی عربی مدارکی از جمله ارتباطات میان ایران و گروههای شبهنظامی در یمن و عراق در دست دارند که نشان میدهد نوعی تغییر استراتژیک در میان رهبران تندروی ایران در جریان است تا نیروهای خود را برای گسترش جنگ و تحمیل هزینههای سنگینتر به آمریکا آماده کنند. طبق گزارشها، هدف اصلی تهران وارد کردن ضربهای سنگین به طرف مقابل است تا اطمینان حاصل کند حملات صورتگرفته علیه ایران در جنگ ۱۲روزهٔ سال گذشته و درگیریهای پس از آن، دیگر تکرار نخواهند شد. والاستریت ژورنال اشاره میکند که اقدامات نظامی و آمادهسازیهای ایران نشاندهندهٔ اختلافنظر شدید واشنگتن و تهران دربارهٔ وضعیت فعلی جنگ است. این موضوع همچنین بیاعتمادی شدید میان دو طرف را نشان میدهد که میتواند دستیابی به توافقی پایدار برای پایان دادن به درگیریها را در کوتاهمدت غیرممکن کند. محمدحسن سنگتراش، تحلیلگر مسائل دفاعی ساکن تهران و نزدیک به حکومت ایران، میگوید: «در داخل ایران این باور عمومی وجود دارد که جنگ واقعی هنوز شروع نشده است. آنچه تا الان دیدهایم، بیشتر به عنوان تاکتیک “تکهتکه کردن کالباس” تعبیر میشود؛ یعنی تضعیف قدرت دشمن از طریق تنشآفرینیهای محدود و تدریجی، قبل از ورود به یک درگیری تمامعیار.» افراد نزدیک به تیم مذاکرهکنندهٔ ارشد ایران هشدار میدهند که گفتگوهای صلح ممکن است صرفاً آرامش پیش از درگیریهای بیشتر باشد. مهدی محمدی، مشاور استراتژیک محمدباقر قاليباف (رئیس مجلس و مذاکرهکنندهٔ ارشد ایران)، هفتهٔ گذشته بنبست فعلی را «آرامش قبل از طوفان» توصیف کرد. محمدی پیشتر در شبکههای اجتماعی نوشته بود که یکی از عوامل اصلی ادامهٔ این درگیری، یک «برنامهٔ انتقامجویی نسلبهنسل» برای گرفتن انتقام خون آیتالله خامنهای است که در حملات هوایی روزهای اول جنگ جان باخت. محمدی که خودش هم از اعضای تیم مذاکرهکنندهٔ ایران است، گفت: «ملت ایران هنوز حسابهای تسویهنشدهٔ زیادی با ترامپ دارد. ایران خودش را برای این رویارویی بزرگ آماده کرده است.» متن رسمی یادداشتتفاهم میان آمریکا و ایران در ۱۷ ژوئن منتشر شد. طبق این سند، دو طرف متعهد شده بودند ظرف ۶۰ روز مذاکره کرده و به توافق نهایی برسند. با این حال، نیروهای آمریکایی در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه به بهانهٔ پاسخ به حملات ایران به کشتیهای تجاری در تنگهٔ هرمز، دو روز پیاپی مواضعی را در ایران هدف حملات نظامی قرار دادند. ایران هم در مقابل، به تاسیسات و پایگاههای آمریکا در بحرین، کویت، قطر و اردن حملات موشکی و پهپادی کرد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در روز ۸ ژوئیه هنگام شرکت در نشست سران ناتو در ترکیه گفت که از نظر او، یادداشتتفاهم میان آمریکا و ایران «تمام شده است». ایران هم بارها اعلام کرده که این یادداشتتفاهم دیگر اعتباری ندارد.