منتشرشده در چین سرخ
ترجمه مجله جنوب جهانی
چهارمین نشست بزرگداشت‌پافته دفتر سیاسی نهمین دوره کمیته مرکزی حزب کارگران کره در روز ۲۵ اوت برگزار شد. هدف اصلی این نشست، اتخاذ تدابیر سیاسی و اجرایی تکمیلی برای تضمین اجرای کامل وظایف کلیدیِ نخستین سالِ (۲۰۲۶) برنامه پنج‌ساله جدید بود که در گره‌گشایی‌های نهمین کنگره حزب مطرح شده است. افزون بر اعضای دفتر سیاسی، دایره شرکت‌کنندگان در این نشستِ توسعه یافته، عمدتاً شامل معاونان نخست‌وزیر، وزرای کلیدی کابینه، فرماندهان وزارت دفاع و مسئولان بخش‌های مرتبط در کمیته مرکزی حزب بود.
با این حساب، به نظر می‌رسد این نشست عمدتاً بر محور مسائل اقتصادی چرخیده است؛ حوزه‌ای که در حال حاضر اولویت نخست و حیاتی کره شمالی به شمار می‌رود. اما چرا چنین است؟ زیرا ارزیابی و تعریف کیم جونگ اون کاملاً روشن است: اهداف تحول‌آفرینی که توسط نهمین کمیته مرکزی حزب مطرح شده «یک مبارزه سیاسی بزرگ برای حفظ اقتدار و عزت کشور و اثبات برتری نظام ماست، نه صرفاً مجموعه ارقامی در یک برنامه کاری معمولی». به عبارت دیگر، اقتصاد فقط یک مسئله صرفاً اقتصادی نیست، بلکه یک موضوع کلیدی سیاسی است.
در عین حال، این نشست را می‌توان ارزیابی دوره‌ای از برنامه‌های اقتصادی و حتی به معنای واقعی کلمه، نشست جمع‌بندی شش‌ماهه نخست سال آغازین برنامه دانست که به مراتب از دومین پلنوم نهمین دوره که در ماه ژوئن برگزار شد، پراهمیت‌تر به نظر می‌رسد. به تاریخ برگزاری نشست (۲۵ اوت) توجه کنید؛ این تاریخ دقیقاً شش ماه با اختتامیه نهمین کنگره (۲۵ فوریه) فاصله دارد. با در نظر گرفتن دستور کار جلسه، منطقی است باور داشته باشیم که زمان برگزاری این نشست کاملاً هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده بوده و یک تصادف ساده نبوده است.
در آغاز نشست، گزارشی از روند پیشرفت پروژه‌های عمرانی و سیاست‌های کلیدی امسال و همچنین وضعیت فعلی بخش‌های اصلی اقتصاد ارائه شد. ضمن تأیید تغییرات و دستاوردهای بزرگ از زمان ورود کشور به مرحله جدید توسعه، موضوع «تنظیمات راهبردی و تدابیر به‌موقع» مورد بررسی قرار گرفت. برگزاری چنین نشستی برای اعمال تعدیلات، آن هم تنها دو ماه پس از پایان دومین پلنوم دوره نهم، نشان می‌دهد که این جلسه از اهمیت بالاتری نسبت به پلنوم قبلی برخوردار است. همچنین بار دیگر ثابت می‌کند که «تغییر»، مفهوم اصلی و محوری دوران جدید رهبری کیم جونگ اون است (چه در معنای عام و چه در معنای خاص آن). گزارش رسمی منتشرشده از نشست، جزئیات دقیق این تغییرات و تعدیلات را مشخص نکرده است و باید از طریق اخبار بعدی به‌مرور آن‌ها را دنبال کرد؛ بنابراین فعلاً از آن می‌گذریم و به دو نکته قابل توجه در این نشست می‌پردازیم:
نکته اول: اصلاح انحرافات توسط کیم جونگ اون
اگرچه گزارش‌های یادشده مورد تأیید قرار گرفت، اما کیم جونگ اون طبق روال همیشگی به نقاط ضعف و اشتباهات اشاره کرد و به اصلاح «برخی انحرافات» پیش‌آمده در کار پرداخت. تمرکز اصلی او بر «نهادهای هدایت اقتصادی» بود. رهبر کره شمالی با انتقاد از این نهادها اعلام کرد که این انحرافات، پیامد «ناکارآمدی در اجرا و سوءمدیریت در فرماندهی» توسط نهادهای هدایت اقتصادی است و تاکید کرد که عملکرد این نهادها «با آرمان‌های ارتقایافته و توان پیش‌رونده کشور تناسبی ندارد».
اگرچه مخاطب این انتقادها «نهادهای هدایت اقتصادی» بود، اما این عنوان کلی است و انتشار آن می‌توانست باعث سوءبرداشت ناظران خارجی شود. از این رو، کیم جونگ اون در جریان نشست، مفاهیم را تفکیک و شفاف کرد: نهادهایی مانند «کابینه» و «کمیته برنامه‌ریزی دولتی» در گروه «نهادهای هدایت اقتصادی» قرار می‌گیرند، در حالی که بخش‌های مرتبط با اقتصاد در کمیته مرکزی حزب (مانند بخش اقتصادی) جزو «نهادهای هدایت سیاست‌گذاری» محسوب می‌شوند. پیش از این، کره شمالی کابینه و بخش‌های اقتصادی حزب را به صورت کلی تحت عنوان «نهادهای هدایت اقتصادی» نام می‌برد، اما کیم جونگ اون این بار مرزبندی مشخصی میان آن‌ها قائل شد. بدین ترتیب، کاملاً مشخص گردید که مخاطب اصلی انتقادات او چه کسانی بوده‌اند.
انتقاد از کابینه در سال‌های اخیر به امر متداولی در کره شمالی تبدیل شده است؛ چرا که اصطلاح «کار بیشتر، خطای بیشتر» در اینجا واقعاً صدق می‌کند. کیم جونگ اون برنامه‌های مفصلی برای «دوران اوج توسعه همه‌جانبه» در برنامه پنج‌ساله نهم دارد، اما برای کابینه که نقش «ستاد فرماندهی کل اقتصاد» را بر عهده دارد، اجرای بی‌نقص این برنامه‌ها فوق‌العاده دشوار است. «ناکارآمدی در اجرا» عمدتاً به معنای عدم درک درست کابینه از نیت و خواسته رهبری است، و «سوءمدیریت در فرماندهی» به ضعف در روش‌های کاری کابینه اشاره دارد. البته این موضوع جدیدی نیست؛ این نه تنها مشکل دیرینه کابینه است (سرزنش‌هایی را که کیم دوک هون در سال‌های گذشته متحمل شد به یاد آورید)، بلکه مشکلی همه‌گیر در میان کادرهای مدیریتی کره شمالی به شمار می‌رود (انتقادات مکرر کیم جونگ اون از مسئولان در سال‌های اخیر را در نظر بگیرید). به بیان ساده: نخست آنکه نمی‌توانند پا به پای طرز فکر رهبر حرکت کنند و دوم اینکه خودشان نیز دچار ضعف توانمندی هستند.
نکته حائز اهمیت این است که رهبر کره شمالی در این نشست تنها به انتقاد بسنده کرد و فرصتی برای اصلاح و جبران باقی گذاشت. به نظر من، پایان امسال آزمون سختی برای کابینه خواهد بود. گذر از این مرحله نه تنها به میزان تحقق وظایف امسال، بلکه به میزان رضایت کیم جونگ اون بستگی دارد؛ تنها در صورت تحقق هم‌زمان این دو شرط است که کابینه می‌تواند از این بحران عبور کند، در غیر این صورت احتمالاً باز هم شاهد تغییر نخست‌وزیر خواهیم بود.
نکته دوم: چیدمان سردرگم‌کننده صندلی‌ها
ترتیب نشستن مسئولان در نشست‌های رسمی کره شمالی از اهمیت بالایی برخوردار است. اگرچه گاهی اوقات شاهد «چیدمان‌های عملکردی و مقطعی» هستیم، اما الگوی کلی آن معمولاً قابل تشخیص است و امکان تحلیل دقیق را فراهم می‌کند. مسئولیت‌ها و جابه‌جایی‌های نیروها در سال‌های اخیر عمدتاً بر اساس نیازهای روز و تصمیمات انعطاف‌پذیر کیم جونگ اون صورت گرفته و صعود یا سقوط مقامات ارشد امر غیرمنتظره‌ای نیست. با این حال، نحوه چیدمان صندلی‌ها در سالن این نشست، اتفاقی بود که طی سال‌ها مطالعه و رصد اخبار کره شمالی برای اولین بار با آن مواجه شدم؛ چیدمانی کاملاً سردرگم‌کننده که نه تنها قواعد معمول اولویت‌بندی را برهم زده، بلکه جنبه کارکردی و «اقتصادی» آن نیز چندان پررنگ و واضح نیست.
با نگاهی به تصاویر منتشرشده از سوی خبرگزاری رسمی کره شمالی (KCNA)، نخستین تغییر چشمگیر، تنزل موقعیت «لی ایل هوان» (یکی از چهار عضو دبیرخانه مرکزی و مدیر بخش تبلیغات و آгиتاسیون) به جایگاهی پایین‌تر از «جو چانگ ایل» (عضو دبیرخانه مرکزی و مدیر بخش سازمان‌های کارگری) است. این موضوع در نخستین تصویر منتشرشده جلب توجه می‌کرد و ابتدا تصور می‌شد یک تغییر استثنایی باشد، اما با مشاهده تصویر دوم، مشخص شد که این چیدمان غیرمعمول یک پدیده عمومی در سالن این نشست بوده است. در ادامه با استناد به تصاویر بخش خبری ساعت ۱۲ تلویزیون مرکزی کره (KCTV) در تاریخ ۲۶ اوت، جزئیات بیشتر را بررسی می‌کنیم:
در تصویر اول (از راست به چپ): چوئه یونگ وون، جو چانگ ایل، لی ایل هوان، آن گوم چول، کیم سونگ دو، نو گوانگ چول. این تصویر تغییر موقعیت لی ایل هوان را نشان می‌دهد. در عین حال، بر اساس ویدیو مشخص است که آن گوم چول یکی از گزارش‌دهندگان اصلی نشست بوده و نخستین گزارش را ارائه کرده است؛ از این رو می‌توان تایید کرد که او در حال حاضر ریاست بخش اقتصادی را بر عهده دارد. در پشت سر آن‌ها، پاک جونگچون و کانگ سون نام نیز دیده می‌شوند که به عنوان «فرماندهان وزارت دفاع» در این نشست حضور یافته‌اند.
در تصویر بعدی (از راست به چپ): کیم سونگ دو، نو گوانگ چول، کیم سونگ گی، لی یونگ گیل، چوئه سون هوی، کیم سونگ نام. لی یونگ گیل (عضو علی‌البدل دفتر سیاسی و رئیس ستاد کل) بالاتر از چوئه سون هوی و کیم سونگ نام قرار گرفته است، در حالی که چوئه سون هوی (وزیر امور خارجه) بالاتر از کیم سونگ نام (عضو دبیرخانه مرکزی و مدیر بخش بین‌الملل) نشسته است. جایگاه سه مقام نظامی (نو گوانگ چول، کیم سونگ گی و لی یونگ گیل) بر اساس موقعیت نظامی‌شان تنظیم شده است، اما قرار گرفتن چوئه سون هوی بالاتر از کیم سونگ نام (برعکس رویه معمول در دفتر سیاسی) ابهام‌برانگیز است.
در تصویر دیگر (از چپ به راست): پاک ته سونگ، جونگ کیونگ تک، کیم جونگ گوان، جو چون ریونگ، کیم دوک هون، پاک جونگ گون. اگرچه قرار گرفتن کیم جونگ گوان (عضو دفتر سیاسی، عضو دبیرخانه مرکزی و وزیر ساخت‌وساز) بالاتر از جو چون ریونگ (عضو دفتر سیاسی، عضو دبیرخانه مرکزی و وزیر صنایع نظامی) با ترتیب معمول متفاوت است، اما با توجه به ماهیت اقتصادی نشست، این جابه‌جایی چندان عجیب نیست. در ردیف پشتی، چون هیون 철 (جون هیون چول)، عضو علی‌البدل دفتر سیاسی و معاون نخست‌وزیر دیده می‌شود.
در تصویر بعد (از چپ به راست): پاک جونگ گون، شین یونگ ایل، کیم جائه ریونگ، پاک گوانگ وونگ. بر اساس تصویر کلی سالن منتشرشده توسط KCNA، کیم یو جونگ در جایگاهی پایین‌تر از پاک گوانگ وونگ قرار گرفته است. در اینجا سه نکته جلب توجه می‌کند: نخست، تأیید نسبی این موضوع که شین یونگ ایل در حال حاضر مدیر بخش بازرسی و انضباطی است (که وظایفش ارتباطی با اقتصاد ندارد)؛ دوم، کیم جائه ریونگ همچنان عضو دفتر سیاسی است و در انتظار «انتصاب در مسئولیت جدید» به سر می‌برد؛ و سوم، کیم یو جونگ به عنوان ارشدترین عضو علی‌البدل دفتر سیاسی، به جایگاهی پایین‌تر از پاک گوانگ وونگ (مدیر بخش امور حقوقی) تنزل یافته است. همچنین در پخش زنده KCTV تقریباً هیچ نمای روبرویی از کیم یو جونگ نشان داده نشد که شاید به دلیل رویه همیشگی او در حفظ رفتار کم‌حاشیه در رسانه‌های رسمی کره شمالی باشد.
تصویر مربوط به گزارش‌دهی چوئه یونگ وون: جدول زمانی پخش زنده KCTV نشان می‌دهد که چوئه یونگ وون پس از آن گوم چول، دومین گزارش‌دهنده نشست بوده است. در نشست‌های مهم کره شمالی، مقاماتی که به تنهایی در برابر رهبر می‌ایستند، معمولاً با موضوع اصلی نشست در ارتباط هستند؛ یا در حال ارائه گزارش هستند، یا دستورات را دریافت می‌کنند و یا مورد توبیخ قرار می‌گیرند. بر اساس ویدیوهای پخش‌زنده، در این نشست چندین مسئول ایستادند که عمدتاً برای ارائه گزارش و دریافت دستورات بود و نمایشی از توبیخ مستقیم دیده نشد، اگرچه چند تن از مقامات ارشد کابینه در میان آن‌ها حضور داشتند. ترتیب تصاویر بر اساس جدول زمانی KCTV به شرح زیر است:
- کیم دوک هون
- چوئه یونگ وون
- کیم جونگ گوان
- چوئه یونگ وون، کیم جونگ گوان، کیم سونگ هاک
- پاک جونگ گون
- کیم جونگ گوان، پاک جونگ گون
- چوئه یونگ وون، جو چون ریونگ، پاک جونگ چن
به نظر می‌رسید رهبر کره شمالی هنگام گوش دادن به گزارش‌ها تا حدی عصبانی بوده است. او در طول نشست کاملاً جدی بود و هیچ لبخندی بر لب نداشت؛ موضوعی که در تصاویر افشا شده کاملاً مشهود است. از این رو می‌توان دریافت که فضای جلسه بسیار جدی، متشنج و حتی سنگین بوده است. همچنین تمامی تصاویر نشان می‌دهند که «شخص شماره دو» حال حاضر کره شمالی، رئیس «ستاد کل اقتصاد» و نخست‌وزیر (پاک ته سونگ)، نقش محوری در این نشست اقتصادی ایفا نکرده و حضور کم‌رنگی در تصاویر داشته است.