لغو تحریمهای ترامپ علیه سرکردگان و تأمینکنندگان مالی القاعده، تنها چند روز پیش از سالگرد ۱۱ سپتامبر
مکس بلومنتال از گریزون
ترجمه مجله جنوب جهانی
در آستانهٔ بیستوپنجمین سالگرد رویداد ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، آمریکا خود را برای برگزاری مراسم بزرگداشت این واقعه آماده میکند؛ اما در فاصلهای اندک تا این تاریخ، دونالد ترامپ نام شماری از چهرههای شاخص القاعده را از فهرست تروریستهای تحت تحریم ایالات متحده حذف کرده است. از جمله کسانی که نامشان از این فهرست خط خورده، عبدالله محیسینی است؛ روحانی سعودیای که در سوریه، کودکان را به صف نیروهای جنگی میفرستاد و نوجوانان را برای انجام عملیاتهای انتحاری علیه اهداف دولتی تجهیز میکرد.
دولت دونالد ترامپ، اسامی شماری از بدنامترین فرماندهان، جذبکنندگان نیرو و تأمینکنندگان مالی شاخهٔ سوریهای القاعده را از فهرست «تروریستهای ویژهٔ تحت تحریم» حذف کرده است. در میان تحریمزداییهای ماه اوت امسال، نام عبدالله محیسینی، روحانی سلفی‑جهادی اهل عربستان سعودی نیز دیده میشود؛ کسی که در فیلمهای ضبطشده از کشتار دستهجمعی سربازان اسیر شرکت داشت و طی دههٔ گذشته، انبوهی از جوانان خارجی را برای انجام حملات انتحاری در نقاط مختلف سوریه به خدمت گرفته بود.
حذف نام این جذبکنندگان جهادی، در چارچوب اقدام گستردهتر دولت ترامپ برای خارج کردن حکومت «احمد الشرع»، رئیسجمهور سوریه، از فهرست «حامیان دولتی تروریسم» صورت گرفت. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، در تاریخ ۲۴ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد: «این اقدامات، گام تاریخی دیگری از سوی رئیسجمهور ترامپ برای گشودن مسیر شکوفایی به روی مردم سوریه محسوب میشود.»
احمد الشرع که پیشتر با نام «ابومحمد الجولانی» شناخته میشد، یکی از بنیانگذاران داعش و بنیانگذار جبههٔ النصره، یعنی شاخهٔ سوریهای القاعده، به شمار میرود. وی با راهنمایی مشاوران غربی، جبههٔ النصره را به «هیئت تحریر الشام» (HTS) تغییر هویت داد و سرانجام در دسامبر ۲۰۲۴، دولت بشار اسد را سرنگون کرد.
تا هنگام تصرف قدرت، الشرع از سوی دستاندرکاران ناتو به عنوان مجریای قابلاعتماد برای منافع آنان پرورش یافته بود. هنگامی که ترامپ در نوامبر ۲۰۲۵ از الشرع در دفتر بیضی کاخ سفید پذیرایی کرد، با شوخطلبی عطری به سوی او پاشید و پرسید که چند همسر دارد؛ آن هنگام به روشنی آشکار شد که آمریکا آماده است تحریمهایی را که اقتصاد سوریه را فلج کرده بود، بردارد. دو ماه بعد، ترامپ طرحی ناپخته برای حملهٔ ارتش سوریه به ایران ارائه داد. واشنگتن سرانجام مرد خود را در دمشق یافته بود.
در ماه اوت امسال، دولت ترامپ گامی فراتر نهاد و تحریمهای مبلغان، تأمینکنندگان مالی و جنگجویان القاعده را که در طول جنگهای نیابتی و خانمانسوز سوریه مرتکب جنایتهای هولناک شده بودند، لغو کرد. از جمله این افراد میتوان به «ابوسلیمان المهاجر»، یکی از سرکردگان جذبکنندهٔ القاعده در استرالیا که به سوریه گریخت؛ «شافی سلطان محمد العجمی»، تأمینکنندهٔ مالی مهم کویتی جبههٔ النصره؛ و «عبدالصمرز جاشاری»، جنگجوی خارجی اهل آلبانی که زیر نظر الشرع، نقشی ارشد در ارتش سوریه بر عهده گرفته، اشاره کرد.
شاید در میان تمامی راهزنان القاعدهای که تحریمهایشان از سوی دولت ترامپ لغو شده، هیچکس به اندازۀ عبدالله محیسینی، روحانی سعودی‑تركنشین، بر اعمال خشونتآمیز و سادیستی نظارت نداشته باشد.
عبدالله محیسینی؛ کسی که کشتار ۵۶ سرباز اسیر سوری را تبرک کرد در سال ۲۰۱۵، فیلمی از محیسینی منتشر شد که با لباس رزمی استتار، بر بالای سر گروهی از نظامیان خسته و چشمبستهٔ ارتش سوریه که در پایگاهی هوایی در استان ادلب به اسارت گرفته شده بودند، ایستاده و با صدایی رسا، کشتار آنان را توجیه میکرد؛ چراکه به باور او، این سربازان اگرچه مسلمان سنی بودند، اما در صفوف دولت سکولار سوریه جنگیده بودند. محیسینی در آن پیام ویدئویی تصریح کرد: «دوست ندارم آنان را سنی بنامم؛ روزگاری سنی بودند، اما همین که در رژیم علویان نامنویسی کردند، از دین خارج شدند.» لحظاتی بعد، آن ۵۶ نفر در ردیف قرار گرفته و زیر رگبار گلوله قرار گرفتند.
محیسینی شاگرد «سلیمان العلوان» بود؛ روحانی وهابی که منتقدان مسلمانش، حوزهٔ فعالیت او را در استان القصیم عربستان، «کارخانهٔ تروریسم» خواندهاند. جالب آنکه العلوان، استاد «عبدالعزیز العمری»، یکی از هواپیماربایان حادثهٔ ۱۱ سپتامبر نیز بوده است.
به گزارش «گریزون»، محیسینی هزاران جوان را به عنوان جنگجو و بمبگذار انتحاری جذب میکرد و به آنان وعده میداد که با فداکردن جان خود در حملات به اهداف دولتی، به رستگاری آسمانی دست خواهند یافت. این واعظ خارجی، در کنار همهی این فعالیتها، فرصت مییافت تا در خطابههای تلویزیونی خود، به پیروانش توصیه کند که چه زمانی جایز است همسران خود را بزنند و در عین حال، آنان را به کشتن شیعیان و اقلیتهای مذهبی در هر نقطه از سوریه تشویق میکرد.
محیسینی پس از ورود به سوریه در سال ۲۰۱۴، خود را در میان قدرتمندترین گروههای معارض جا داد و کوشید آنان را زیر یک پرچم متحد کند. نخستین گام او، کمک به شکلگیری ائتلافی به نام «جیشالفتح» یا «ارتش فتح» بود. (گفتنی است دولت ترامپ تحریمهای گروهی را که جانشین جیشالفتح محسوب میشود، به عنوان بخشی از حذف تحریمهای HTS الشرع لغو کرده است). محیسینی همچنین با بهرهگیری از روابط خود با ثروتمندان سلفی حوزهٔ خلیج فارس، پویشی با عنوان «با مال خود جهاد کنید» راهاندازی کرد که نزدیک به پنج میلیون دلار برای پیشروی مخالفان مسلح در تصرف استان ادلب از ارتش سوریه در سال ۲۰۱۵ جمعآوری نمود. وی در مصاحبهای اینترنتی، از «گروهی از برادران در اسلام از ریاض (عربستان سعودی)، و نیز از برادرمان ابواحمد از کویت و برادرمان ابوجود از قطر» تشکر کرد.
در سال ۲۰۱۸، شبکهٔ «دعوت جهادی» محیسینی، اقدام به جذب کودکان جنگجو در اردوگاه آتمه، در مرز سوریه و ترکیه کرد؛ اردوگاهی که پناهگاهی برای حدود ۳۰ هزار قربانی جنگ به شمار میرفت. به نوجوانان داوطلب اسلحه داده میشد و آنها را با کامیون به ادلب و دیگر نقاط میفرستادند. (فیلم این عملیات جذب کودکان، بعدها از اینترنت حذف شد). برنامههای پیشین این شبکه نیز شامل آموزش رزمی به کودکان خردسال بود.
در تاریخ ۱۲ دسامبر ۲۰۲۴، تنها چند روز پس از ورود نیروهای الشرع به دمشق و متعاقب فروپاشی دولت اسد، محیسینی بار دیگر در دمشق ظاهر شد. این مبلغ القاعده، از درون مسجد اموی فریاد برآورد: «به درستی باور دارم که در بهشت، روستاهایی کامل برای اهل شام وجود دارد.» نزدیک به دو سال بعد، محیسینی بار دیگر صاحب موهبتی شد؛ یک روز پس از آنکه ترامپ اعلام کرد در مراسم گرامیداشت بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر در «گراند زیرو» نیویورک شرکت نخواهد کرد، دولت او تحریمهای محیسینی و نزدیکترین همدستانش را لغو کرد. آنان روزگاری تروریستهای تحت تحریمی بودند که به گروهی منتسب میشدند که در ویرانی برجهای دوقلو دست داشت؛ اما اکنون، رسماً «تروریستهای خودمان» به شمار میآیند.