ژانگ دان: توسعه نوآورانه اصول بنیادین سوسیالیسم علمی در نظریه رفاه مشترک در عصر جدید
چکیده: تحقق رفاه مشترک هم یکی از محتوای مهم اصول بنیادین سوسیالیسم علمی است و هم از الزامات ذاتی سوسیالیسم به شمار میرود. از زمان برگزاری هجدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین، شی جینپینگ، دبیرکل حزب، مجموعهای از دیدگاههای مهم درباره رفاه مشترک مطرح کرده و نظریه رفاه مشترک در عصر جدید را شکل داده است. این نظریه جایگاه جدید رفاه مشترک را روشن کرده و شناخت از الزامات ذاتی سوسیالیسم را تعمیق بخشیده است؛ نقش محوری رهبری حزب و تضمینهای نهادی در تحقق رفاه مشترک را مشخص کرده و مسیرهای تحقق رفاه مشترک را بهگونهای نوآورانه گسترش داده است؛ هدف ارزشی توسعه را روشن کرده و مفهوم توسعه در سوسیالیسم علمی را تعمیق بخشیده است. نظریه رفاه مشترک در عصر جدید بهطور عمیق معیار حقیقت و معیار ارزش در پیشبرد رفاه مشترک را تبیین کرده؛ شناخت قانونمند از تحقق رفاه مشترک و هدف ارزشیِ ارتقای رشد همهجانبه انسان را مشخص ساخته؛ نیروی حقیقتمحور سوسیالیسم علمی را آشکار کرده و اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را بهگونهای نوآورانه توسعه داده است و بدینسان چارچوب بنیادی برای پیشبرد استوار رفاه مشترک فراهم آورده است.
کلیدواژهها: اندیشه اقتصادی شی جینپینگ؛ رفاه مشترک؛ اصول بنیادین سوسیالیسم علمی؛ مدرنیزاسیون به سبک چینی؛ توسعه نوآورانه
وابستگی سازمانی نویسنده: دانشکده مارکسیسم، دانشگاه رنمین چین
منبع: پژوهشهای مارکسیسم، شماره ۶، سال ۲۰۲۶؛ یادداشتها حذف شدهاند.
ترجمه مجله جنوب جهانی
رفاه مشترک همه مردم یکی از ویژگیهای مهم مدرنیزاسیون به سبک چینی است. چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین پیشنهاد کرده است که در دوره «پانزدهمین برنامه پنجساله» باید گامهایی استوار در جهت رشد همهجانبه انسان و رفاه مشترک همه مردم برداشت و کیفیت زندگی مردم را ارتقا داد. این امر جهت حرکت توسعه امور معیشتی و تقویت ساخت اجتماعی در دوره «پانزدهمین برنامه پنجساله» را مشخص کرده است. شی جینپینگ تأکید کرده است که «باید ارتقای رفاه مشترک همه مردم را در جایگاهی مهمتر قرار دهیم» و همچنین مجموعهای از مسائل مهم نظری و عملی مربوط به پیشبرد استوار رفاه مشترک در عصر جدید را بهصورت علمی تبیین کرده و بدین ترتیب اندیشهها، نظریات و راهبردهای جدیدی درباره پیشبرد رفاه مشترک همه مردم شکل داده است که همان نظریه رفاه مشترک در عصر جدید است. این نظریه، اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را با واقعیت چین پیوند داده، معیار حقیقت و معیار ارزش در پیشبرد رفاه مشترک در عصر جدید را بهطور عمیق تبیین کرده، شناخت قانونمند از تحقق رفاه مشترک و هدف ارزشیِ ارتقای رشد همهجانبه انسان را مشخص ساخته، نیروی حقیقتمحور سوسیالیسم علمی را آشکار کرده و اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را بهگونهای نوآورانه توسعه داده است و بدینسان برای پیشبرد استوار رفاه مشترک در چینِ عصر جدید، چارچوب بنیادی فراهم آورده است.
یک. تعیین جایگاه جدید رفاه مشترک و تعمیق نظریه درباره ماهیت سوسیالیسم
اصول بنیادین سوسیالیسم علمی تأکید میکند که تحقق رفاه مشترک همه مردم، هم الزام ذاتی سوسیالیسم و هم هدف نهایی آن است. نظریه رفاه مشترک در عصر جدید، رفاه مشترک را از یک چشمانداز بلندمدت و یک الزام ذاتی، به یکی از پنج ویژگی اصلی مدرنیزاسیون به سبک چینی تبدیل کرده و آن را بهطور مشخص بهعنوان وظیفه مرکزی و هدف راهبردی در مسیر جدید ساخت یک کشور قدرتمند مدرن سوسیالیستی تعیین کرده است. این امر نشان میدهد که رفاه مشترک دیگر صرفاً آرمانی متعلق به آینده نیست، بلکه به یک عمل واقعی تبدیل شده که در سراسر فرایند مدرنیزاسیون به سبک چینی جریان دارد و دارای برنامهریزی مرحلهبندیشده مشخص است؛ در نتیجه، به نظریه سوسیالیسم علمی محتوایی متناسب با عصر و جهتگیری عملی روشنی بخشیده است.
۱. تعالی از «هدف بنیادین» به «الزام ذاتی»
تحقق رفاه مشترک و پیشرفت همهجانبه جامعه، هدف بنیادینی است که سوسیالیسم علمی دنبال میکند. در مسیر جستوجوی راه تحقق رفاه مشترک، بنیانگذاران مارکسیسم و پیروان آنان پیوسته شناخت خود را از رابطه درونی میان رفاه مشترک و سوسیالیسم علمی تعمیق بخشیده، تکمیل کرده و توسعه دادهاند. مارکس و انگلس معتقد بودند که رشد نیروهای مولد موجب افزایش زمان قابلتصرف آزادانه اعضای جامعه خواهد شد و از این طریق نظام نیازهایی را که حول انباشت سرمایه شکل گرفته تغییر خواهد داد و آن را به نظامی تبدیل خواهد کرد که نیازها و رشد انسان را در مرکز قرار میدهد؛ یعنی «تولید با هدف ثروتمند شدن همه انسانها خواهد بود». مارکس و انگلس بر مبنای استدلال درباره روند محتوم زوال سرمایهداری، چشمانداز آینده تحقق اجتنابناپذیر کمونیسم را ترسیم کردند، رابطه درونی و محتوای اساسی تحقق رفاه مشترک و جامعه کمونیستی را تشریح کردند و قوانین توسعه و ارزش مهم نهفته در تحقق رفاه مشترک را آشکار ساختند.
تحقق رفاه مشترک، الزام ذاتی سوسیالیسم است. «ما همواره بر موضع مردم استوار بودهایم و تأکید کردهایم که ریشهکن کردن فقر، بهبود معیشت مردم و تحقق رفاه مشترک، الزام ذاتی سوسیالیسم است، تجلی مهم پایبندی حزب ما به هدف بنیادین خدمت صمیمانه به مردم است و مسئولیتی بزرگ برای حزب و دولت به شمار میرود.» این گزاره رفاه مشترک را به سطح ویژگی ذاتی سوسیالیسم ارتقا داده و از برداشت سنتیای که آن را صرفاً هدفی اقتصادی میدانست فراتر رفته است؛ در این دیدگاه، رفاه مشترک تجلی متمرکز برتری نظام سوسیالیستی است و حوزههای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و تمدن زیستمحیطی را دربرمیگیرد. در دورهای که هنوز فقر مطلق ریشهکن نشده بود، مارکسیستها رفاه مشترک را هدف بنیادین توسعه سوسیالیستی میدانستند و بیشتر اهمیت آن را از بُعد اقتصادی درک میکردند. در چین معاصر، که فقر مطلق در آن ریشهکن شده است، برتری نظام سوسیالیستی برجستهتر شده و الزام ذاتی سوسیالیسم نیز آشکارتر گردیده است. سوسیالیسم و سرمایهداری نهتنها در نظامهای اقتصادی تفاوتهای بزرگی دارند، بلکه در الزامات ذاتی نیز اساساً متفاوتاند. به بیان دیگر، سرمایهداری در ذات خود مستلزم افزایش مداوم سرمایه است، در حالی که سوسیالیسم در ذات خود مستلزم رفاه مشترک همه مردم و رشد مشترک همه مردم است.
الزام ذاتی سوسیالیسم همچنین شامل تحقق رشد آزاد و همهجانبه انسان است. بهطور معمول، مردم «رفاه» را غالباً به معنای وفور مادی تلقی میکنند، اما این برداشتی یکجانبه از مفهوم «رفاه» است. شی جینپینگ تصریح کرده است: «آنچه ما از رفاه مشترک میگوییم، رفاه مشترک همه مردم است؛ یعنی هم زندگی مادی مردم و هم زندگی معنوی آنان برخوردار از رفاه باشد.» این دیدگاه بیانگر درکی علمی از مفهوم «رفاه» است و هدف نظری و عملی سوسیالیسم علمی را بیش از پیش ارتقا داده است؛ همچنین شناختی همهجانبهتر از رشد آزاد و همهجانبه انسان و ارتقای رفاه مشترک، «رشد فردی» و «پیشرفت اجتماعی»، و «وفور مادی» و «غنای معنوی» فراهم کرده است.
۲. رفاه مشترک در مفهوم «مدرنیزاسیون به سبک چینی»
پیشبرد رفاه مشترک بدون شیوه تولید مدرن امکانپذیر نیست. مدرنیزاسیون به سبک چینی، مدرنیزاسیونی برای رفاه مشترک همه مردم است و از این حیث اساساً با مدرنیزاسیون غربیِ سرمایهمحور و مدرنیزاسیون مبتنی بر دو قطبی شدن ثروت متفاوت است. این امر نشان میدهد که تحقق رفاه مشترک یکی از اهداف مهم، نشانههای برجسته و هدف بنیادین مدرنیزاسیون به سبک چینی است و نظریه مدرنیزاسیون سوسیالیستی را غنیتر و توسعهیافتهتر کرده است.
پیشبرد رفاه مشترک و ساخت مدرنیزاسیون سوسیالیستی در مرحله جدید در وضعیتی همزمان و همجهت قرار دارند. شی جینپینگ گفته است: «خودِ رفاه مشترک یکی از اهداف مهم مدرنیزاسیون سوسیالیستی است.» تحقق رفاه مشترک با تأمین نیازهای مردم به زندگی بهتر، رشد همهجانبه انسان، پایه اجتماعی حاکمیت حزب و هماهنگی و ثبات اجتماعی ارتباط دارد. پس از پیروزی در نبرد ریشهکنی فقر، پیشبرد رفاه مشترک به محتوای اصلی در سطحی بالاتر و خط اصلی فرایند مدرنیزاسیون سوسیالیستی تبدیل شده است. افزون بر این، تحقق رفاه مشترک نهتنها یکی از ابعاد مهم سنجش رونق و توسعه اجتماعی است، بلکه پایهای مهم برای پیشبرد توسعه اقتصادی باکیفیت و رشد همهجانبه انسان نیز به شمار میرود. بنابراین، در برابر تحولات عصر و تغییرات در تضاد اصلی جامعه، پیشبرد استوار رفاه مشترک هم مسئلهای است که مدرنیزاسیون به سبک چینی باید بهخوبی حل کند و هم جهتگیری راهبردی برای هدایت مدرنیزاسیون به سبک چینی است.
پیشبرد رفاه مشترک الزام درونی مدرنیزاسیون سوسیالیستی و همچنین تنها مسیر اجتنابناپذیر برای تحقق احیای بزرگ ملت چین است. پس از پیروزی بزرگ در نبرد ریشهکنی فقر، چین فقر مطلقی را که هزاران سال گریبانگیر معیشت مردم بود از میان برداشت؛ بااینحال، این امر هنوز با هدف ساخت مدرنیزاسیون سوسیالیستی فاصلهای دارد. پیشبرد استوار رفاه مشترک و حرکت تدریجی از ریشهکن کردن فقر مطلق به سوی از میان برداشتن تدریجی فقر نسبی، ضرورتی اجتنابناپذیر در روند تاریخی توسعه است. بنابراین، پیشبرد رفاه مشترک نهتنها هدف ساخت کامل یک کشور قدرتمند مدرن سوسیالیستی است، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای تحقق احیای بزرگ ملت چین نیز هست.
۳. رفاه مشترک در چارچوب کلی «پنج عرصه در یک مجموعه»
پیشبرد رفاه مشترک یک پروژه نظاممند است. پیشبرد رفاه مشترک نهتنها محتوای اصلی ساخت اقتصادی و ساخت اجتماعی است، بلکه جهت و محتوای ساخت سیاسی، ساخت فرهنگی و ساخت تمدن زیستمحیطی نیز هست. رفاه مشترک نمایانگر جهتگیری توسعهای هماهنگ و یکپارچه در پنج عرصه اقتصاد، سیاست، جامعه، فرهنگ و تمدن زیستمحیطی است؛ تجلی هماهنگی توسعه نیروهای مولد و روابط تولید است و نشانهای مهم از پیشرفت همهجانبه جامعه از حیث کیفی به شمار میرود. رفاه مشترک نهتنها مستلزم برخورداری مادی است، بلکه جستوجوی غنای معنوی را نیز دربرمیگیرد و در عین حال حوزههای سیاسی، فرهنگی، زیستمحیطی و دیگر عرصهها را شامل میشود و همه جنبههای زندگی مطلوب مردم را دربرمیگیرد. شی جینپینگ گفته است: «ما در سطح راهبردی پیوسته برنامهریزی خود را تکمیل کردهایم، طرح راهبردی دو مرحلهای برای تبدیل کشورمان تا میانه این قرن به کشوری قدرتمند، دموکراتیک، متمدن، هماهنگ و زیبا با یک نظام مدرن سوسیالیستی را تدوین کردهایم، چارچوب کلی «پنج عرصه در یک مجموعه» و چارچوب راهبردی «چهار امر در همهجانبه» را مشخص کردهایم و مجموعهای از راهبردهای مهم، از جمله راهبرد جوانسازی کشور از طریق علم و آموزش، راهبرد قدرتمند کردن کشور از طریق نیروی انسانی و راهبرد احیای روستاها را عمیقاً اجرا کردهایم تا پشتیبانی راهبردی مستحکمی برای مدرنیزاسیون به سبک چینی فراهم کنیم.» از اینجا روشن میشود که چارچوب کلی «پنج عرصه در یک مجموعه» و چارچوب راهبردی «چهار امر در همهجانبه» پشتیبانی راهبردی محکمی برای پیشبرد استوار رفاه مشترک فراهم میکنند و پیشبرد رفاه مشترک نیز به الزام درونی این راهبردها تبدیل شده است.
پیشبرد رفاه مشترک بدون چارچوب کلی امکانپذیر نیست. چارچوب راهبردی «چهار امر در همهجانبه» برای تحقق رفاه مشترک، برنامه عملی و تضمین راهبردی مشخص فراهم میکند، در حالی که چارچوب کلی «پنج عرصه در یک مجموعه» مسیر توسعه برای تحقق رفاه مشترک را فراهم میسازد. رفاه مشترک یک دگرگونی عمیق در جهت تحقق رشد همهجانبه انسان و جامعه است. رفاه در زندگی مادی، غنای زندگی معنوی، پیشرفت سیاست دموکراتیک، اعتمادبهنفس و خوداتکایی فرهنگی و بهبود وضعیت زیستمحیطی، در کنار یکدیگر و بهصورت ارگانیک، محتوای رفاه مشترک را تشکیل میدهند. همانند ساختار «پنج عرصه در یک مجموعه»، رفاه مشترک نیز کلیتی دارای پیوندهای درونی است. شی جینپینگ گفته است: «تنها زمانی که ساخت تمدن مادی و ساخت تمدن معنوی هر دو بهخوبی انجام شوند، توان مادی و توان معنوی کشور هر دو تقویت شوند و زندگی مادی و معنوی همه اقوام و گروههای قومی کشور بهبود یابد، آرمان سوسیالیسم با ویژگیهای چینی میتواند با موفقیت به پیش برود.» بنابراین، پیشبرد رفاه مشترک مستلزم آن است که بر پایه رفاه مادی، برای توسعه سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و رشد همهجانبه انسان نیز تلاش شود. در عین حال، پیشبرد رفاه مشترک از ساخت تمدن زیستمحیطی نیز جداییناپذیر است. نظریه «دو کوه» شی جینپینگ بهروشنی و با قدرت بیان میکند که کوههای سرسبز و آبهای زلال نهتنها ثروت اکولوژیک طبیعی، بلکه ثروت اجتماعی و اقتصادی نیز هستند. این امر نشان میدهد که محیط زیست مطلوب، ثروتی عمومی و بنیادین است که به گستردهترین تودههای مردم سود میرساند و ازاینرو، بخشی جداییناپذیر از پیشبرد رفاه مشترک است.
دو. مشخص کردن مسیر تحقق رفاه مشترک و توسعه نوآورانه نظریه توسعه سوسیالیستی
اصول بنیادین سوسیالیسم علمی تأکید میکند که باید تحت رهبری حزب طبقه کارگر، نیروهای مولد اجتماعی را بهطور گسترده آزاد و توسعه داد، استثمار و دو قطبی شدن را بهتدریج از میان برد و به رفاه مشترک و پیشرفت همهجانبه اجتماعی دست یافت. نظریه رفاه مشترک در عصر جدید بر هماهنگی درونی میان رفاه مشترک و پایه اجتماعی حاکمیت حزب تأکید ویژه دارد، اندیشه محوری پیشبرد رفاه مشترک در جریان توسعه باکیفیت را بهطور عمیق تشریح میکند و نظام نهادی بنیادینی را بر مبنای «هماهنگی و تکمیل متقابل توزیع اولیه، بازتوزیع و توزیع سوم» بهصورت علمی بنا مینهد. این نظریه، اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را با واقعیت مشخص چین و فرهنگ سنتی ممتاز چین پیوند داده، مسیر تحقق رفاه مشترک را مشخص کرده و اصل واقعگرایی و جستوجوی حقیقت از واقعیت را در روند کشف قوانین توسعه و پیشبرد رفاه مشترک تبیین کرده است. این امر هم بهصورت خلاقانه نظریه توسعه سوسیالیستی را به کار گرفته و هم معیار حقیقت در پیشبرد رفاه مشترک را آشکار ساخته است.
۱. پایبندی به رهبری همهجانبه حزب
پایبندی به رهبری همهجانبه حزب، تضمین بنیادین پیشبرد رفاه مشترک است. اصول بنیادین سوسیالیسم علمی بر رهبری حزب طبقه کارگر تأکید دارد. رهبری حزب کمونیست چین اساسیترین ویژگی سوسیالیسم با ویژگیهای چینی و بزرگترین برتری نظام سوسیالیستی با ویژگیهای چینی است. پیشبرد رشد همهجانبه انسان و تحقق رفاه مشترک همه مردم، از محتوای اصلی وظیفه مرکزیِ پیشبرد همهجانبه احیای بزرگ ملت چین از طریق مدرنیزاسیون به سبک چینی است. حزب کمونیست چین هسته رهبری نیرومند آرمان سوسیالیسم با ویژگیهای چینی است و تنها با تقویت همهجانبه رهبری حزب میتوان اطمینان یافت که سیاستهای مربوط به پیشبرد رفاه مشترک بهطور مستمر اجرا و محقق شوند و آرزوی مردم برای زندگی بهتر تحقق یابد.
از یک سو، اصول بنیادین سوسیالیسم علمی تأکید میکند که باید همواره به رهبری حزب طبقه کارگر پایبند بود. در چین معاصر، تحکیم رهبری همهجانبه حزب، تضمین بنیادین تحکیم دیکتاتوری پرولتاریا است. شی جینپینگ گفته است: «تلاش برای سعادت مردم و احیای ملت، هم نقطه آغاز و هم نقطه پایان رهبری مدرنیزاسیون از سوی حزب ماست و هم «ریشه» و «روح» مفهوم توسعه جدید است.» تجربه عملی نشان داده است که پایبندی به رهبری همهجانبه حزب، تضمین بنیادین پیشبرد رفاه مشترک همه مردم است. در مسیر حرکت مستمر به سوی هدف دومین سده، برای پیشبرد استوار رفاه مشترک همه مردم، باید به رهبری همهجانبه حزب پایبند بود، تلاش برای تضمین و بهبود معیشت مردم را افزایش داد و تأمین فزاینده نیازهای مردم به زندگی بهتر را نقطه آغاز و محور اصلی اقدامات قرار داد.
از سوی دیگر، از منظر الزام ذاتی سوسیالیسم، پیشبرد رفاه مشترک همه مردم با پایه سیاسی حاکمیت حزب ارتباط دارد. شی جینپینگ تأکید کرده است: «تحقق رفاه مشترک نهتنها یک مسئله اقتصادی، بلکه یک مسئله مهم سیاسی است که با پایه حاکمیت حزب ارتباط دارد.» حزب طبقه کارگر برای رفاه و رشد یکجانبه بخشی از مردم مبارزه نمیکند، بلکه برای منافع همه مردم و رشد همهجانبه انسان تلاش میکند. مارکس و انگلس گفتهاند: «جنبش پرولتاریا جنبشی مستقل و برای اکثریت عظیم مردم و در جهت منافع اکثریت عظیم مردم است.» حزب کمونیست بهعنوان پیشاهنگ طبقه کارگر، آزادی و رشد همهجانبه انسان و تحقق رفاه مشترک همه مردم را هدف خود قرار داده است. این هم آرمان و رسالت اولیه کمونیستهاست و هم اصلی و جهتی است که کمونیستها باید در عمل از آن پیروی کنند.
در همین حال، رفاه مشترک دارای ویژگی کلیت و جامعیت است. ازاینرو باید نقش هسته رهبری حزب در اداره امور کلی کشور و هماهنگ کردن همه طرفها را بهطور کامل به کار گرفت و در برنامهریزی کلان و ایجاد چارچوب کلی، پیشبرد هماهنگ رفاه مشترک را تضمین کرد. در روند پیشبرد استوار رفاه مشترک همه مردم، باید در سطح کلان برنامهریزی علمی انجام دهیم و در گامهای راهبردی مشخص نیز برنامهریزی علمی داشته باشیم و رهبری همهجانبه حزب را در همه حوزهها و مراحل پیشبرد رفاه مشترک جاری کنیم؛ بهویژه باید نقش الگو و پیشگامی سازمانهای حزبی در سطوح مختلف را بهخوبی ایفا کنیم.
۲. پیشبرد رفاه مشترک در جریان توسعه باکیفیت
آزادسازی و توسعه نیروهای مولد اجتماعی تنها مسیر اجتنابناپذیر پیشبرد رفاه مشترک است. شی جینپینگ گفته است: «در برنامهریزی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی در دوره «پانزدهمین برنامه پنجساله» نباید هدف اولیه خود را فراموش کنیم؛ باید خدمت به مردم را جهتگیری ارزشی بنیادین قرار دهیم، بر تضمین و بهبود معیشت مردم در جریان توسعه پای بفشاریم و رفاه مشترک را بهطور باثبات پیش ببریم.» چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین پیشنهاد کرده است که «بر تضمین و بهبود معیشت مردم در جریان توسعه و گسترش فضای توسعه در جریان تأمین نیازهای معیشتی مردم تأکید شود». این بیانگر شناخت عمیق حزب از رابطه میان توسعه باکیفیت و بهبود معیشت مردم است و جهت کاریِ پیشبرد هماهنگ بیشتر اقتصاد و جامعه و تمدن مادی و تمدن معنوی را مشخص میکند.
توسعه باکیفیت پایهای مستحکم برای پیشبرد رفاه مشترک فراهم میکند. توسعه باکیفیت، در مرحله کنونی، ضرورتی واقعی برای آزادسازی و توسعه نیروهای مولد اجتماعی و پیشبرد رفاه مشترک است. شی جینپینگ گفته است: «توسعه باکیفیت، وظیفه نخست ساخت همهجانبه کشور مدرن سوسیالیستی است.» در واقع، تنها با حل مسئله توسعه نامتوازن و ناکافی از طریق توسعه باکیفیت و گسترش مستمر گروههای دارای درآمد متوسط میتوان بهتدریج ساختار توزیع درآمدی معقولتری ایجاد و سطح رفاه عمومی را ارتقا داد. در همین زمینه، شی جینپینگ تأکید کرده است: «باید در جریان پیشبرد توسعه باکیفیت، جهتگیری اولویت دادن به اشتغال را تقویت کرد.» اشتغال پایه معیشت مردم است و درآمد سرچشمه معیشت مردم؛ در حالی که نظام صنعتی باکیفیت تضمینکننده توسعه اشتغال و رشد باثبات درآمد است. برخلاف الگوی سنتی توسعه، توسعه باکیفیت بر گذار صنایع به سوی سطح بالاتر، هوشمندسازی و سبز شدن تمرکز دارد و از طریق نوآوری فناورانه، ایجاد برند و گسترش زنجیرههای تولید، رقابتپذیری صنایع را افزایش میدهد؛ امری که هم به ایجاد اشتغال باکیفیت و کامل کمک میکند و هم راههای افزایش درآمد خانوارها را گسترش میدهد.
توسعه باکیفیت شرایط اساسی را برای ثروتمند شدن همه مردم از طریق کار و نوآوری فراهم میکند. ثروتمند شدن از طریق کار و نوآوری، شرطی ضروری برای دستیابی مردم به زندگی سعادتمندانه است. شی جینپینگ گفته است: «زندگی سعادتمندانه با تلاش به دست میآید و رفاه مشترک باید با کار و خرد آفریده شود.» در نظام سوسیالیستی، کار و نوآوری سرچشمههای اصلی کسب و خلق ثروت از سوی انسانها هستند. ثروتمند شدن از طریق کار، نهتنها راهی مهم برای خلق ثروت و تحقق ارزش فردی است، بلکه پیششرط حرکت کشور به سوی رفاه مشترک نیز هست. ثروتمند شدن مردم از طریق کار و نوآوری از توسعه جامعه جداییناپذیر است. توسعه باکیفیت، از طریق فراهم کردن آموزش مناسب، ایجاد محیطی عادلانه و ارتقای توانمندی افراد، به شیوهای مهم برای توسعه نیروهای مادی جامعه تبدیل میشود. افزون بر این، توسعه باکیفیت نهتنها شرایط کاری بهتری برای مردم فراهم میکند، بلکه فرصتهای بیشتری برای ثروتمند شدن از طریق کار و توسعه نوآورانه ایجاد میکند و از این طریق گرایشهای نامطلوبی مانند «درونگرایی رقابتی»، «بیخیالی و بیتفاوتی» و «دراز کشیدن و دست روی دست گذاشتن» را که در روند توسعه پدید میآیند، کاهش میدهد.
۳. پیشبرد رفاه مشترک از طریق تکمیل نظام توزیع درآمد
تکمیل نظام توزیع درآمد، مسیر کلیدی پیشبرد رفاه مشترک است. اصول بنیادین سوسیالیسم علمی اصول توزیع بر اساس کار و در آینده، توزیع بر اساس نیاز را مطرح کرده است. نظام توزیع، نظامی بنیادین برای ارتقای رفاه مشترک همه مردم است. پیشبرد رفاه مشترک همه مردم مستلزم تکمیل و بهکارگیری مناسب کارکرد و نقش توزیع است. شی جینپینگ گفته است: «باید رابطه میان کارایی و عدالت را بهدرستی مدیریت کرد و ترتیبات نهادی بنیادینی را ایجاد کرد که در آن توزیع اولیه، بازتوزیع و توزیع سوم با یکدیگر هماهنگ و مکمل باشند.» نظام کامل توزیع درآمد نهتنها میتواند وضعیت نامتوازن و ناهماهنگ میان تولید و مصرف را تنظیم کند، بلکه برای توسعه بیشتر تولید نیز سودمند است. چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین درباره «تکمیل نظام توزیع درآمد» ترتیبات مشخصی اتخاذ کرده و برای بهینهسازی بیشتر ساختار توزیع، مجموعهای جامع و نظاممند از اقدامات سیاستی پیشنهاد کرده است.
نخست، تکمیل کارکرد بنیادین توزیع اولیه. شی جینپینگ گفته است: «باید توزیع بر اساس کار را بهعنوان مبنا حفظ کرد، سهم پاداش نیروی کار در توزیع اولیه را افزایش داد و سیاستهای توزیع بر اساس عوامل تولید را تکمیل کرد.» حمایت از درآمد حاصل از کار، بنیادیترین الزام نظام توزیع است؛ بنابراین باید درآمدی را که نیروی کار در برابر کار خود دریافت میکند تضمین و بهطور باثبات افزایش داد و رشد پاداش نیروی کار را اساساً همگام با افزایش بهرهوری نیروی کار کرد. ازاینرو، در توزیع اولیه باید سازوکار تعیین پاداش بر اساس میزان مشارکت ایجاد و تکمیل شود تا کسانی که بیشتر کار میکنند، نوآوری بیشتری دارند یا مهارت بالاتری دارند، درآمد بیشتری به دست آورند. همچنین باید در عمل راههای افزایش درآمد ساکنان شهری و روستایی را گسترش داد و برای «افزایش درآمدهای پایین، گسترش گروههای متوسط و تنظیم درآمدهای بالا» تلاش کرد تا درآمد مردم بهطور باثبات افزایش یابد.
دوم، تکمیل کارکرد هدفمند بازتوزیع. شی جینپینگ گفته است: «باید نقش تنظیمی بازتوزیع را ایفا کرد، شدت تنظیم از طریق مالیات، تأمین اجتماعی و پرداختهای انتقالی را افزایش داد و دقت آن را بالا برد.» بازتوزیع، بهعنوان حلقهای کلیدی برای تنظیم شکاف درآمدی و ارتقای رفاه مشترک، با تکمیل کارکرد هدفمند خود میتواند احساس برخورداری و دستاورد همه مردم را افزایش دهد و تنظیم سیاستی را با نیازهای گروههای مختلف بهصورت دقیق هماهنگ کند. از یک سو، باید بدون آسیب زدن به انگیزه مردم برای خلق ثروت، تنظیم مالیاتی را تقویت کرد، نظام مالیاتی متناسب با توسعه نیروهای مولد جدید را ایجاد کرد، نظام مالیات بر درآمد شخصی را تکمیل کرد، درآمدهای بیش از حد بالا را بهطور معقول تنظیم کرد، درآمدهای غیرقانونی را از میان برد و به شکلگیری ساختار توزیعی شبیه «زیتون» کمک کرد. از سوی دیگر، باید نظام پرداختهای انتقالی مالی را تکمیل کرد، شکاف در سرانه هزینههای مالی مناطق مختلف را کاهش داد و از توسعه مناطق کمترتوسعهیافته حمایت کرد.
سوم، تکمیل نقش فعال توزیع سوم. شی جینپینگ گفته است: «باید نقش توزیع سوم را بهخوبی ایفا کرد و شرکتها و گروههای اجتماعی دارای تمایل و توانایی را هدایت و حمایت کرد تا فعالانه در امور خیریه و عامالمنفعه مشارکت کنند، اما نباید با فشار اخلاقی افراد را به «اجبار به کمک مالی» واداشت.» توزیع سوم بر اصل داوطلبی و معیارهای اخلاقی استوار است و با اتکا به نیروهای اجتماعی و از طریق امور خیریه و عامالمنفعه منابع را توزیع میکند. تکمیل نقش فعال آن به معنای برانگیختن تمایل گروههای توانمند در سراسر جامعه برای مشارکت است و در عین حال، از طریق تضمینهای نهادی و هدایت افکار عمومی، موجب میشود توزیع سوم به کنشی اجتماعی عادی و گسترده تبدیل شود. توزیع سوم عمدتاً از طریق جمعآوری کمک، حمایت مالی و اهدای داوطلبانه در قالب امور خیریه و عامالمنفعه انجام میشود. این امر میتواند کاستیهای احتمالی در توزیع اولیه و بازتوزیع را جبران کند و در نتیجه به هماهنگ کردن بهتر کارایی و عدالت و ایجاد نظام توزیع درآمدی معقولتر کمک کند.
۴. کشف قوانین توسعه رفاه مشترک بر اساس اصل جستوجوی حقیقت از واقعیت
پیشبرد رفاه مشترک مستلزم درک درست رابطه میان قوانین توسعه و مسیر تحقق آن است. نظریه رفاه مشترک در عصر جدید نهتنها اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را بهصورت نوآورانه توسعه داده، بلکه نگرش علمی صحیح نسبت به اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را نیز در فرایند کشف قوانین توسعه رفاه مشترک وارد کرده است. کشف قوانین توسعه رفاه مشترک مستلزم پایبندی به اصل جستوجوی حقیقت از واقعیت و شناخت عمیق از بلندمدت بودن، دشواری و پیچیدگی آن است؛ همچنین باید بر شرایط اساسی چین در مرحله مقدماتی سوسیالیسم تکیه کرد، از قوانین توسعه اقتصادی و اجتماعی پیروی نمود، بر اساس توان خود تلاش کرد و متناسب با توان پیش رفت، گامبهگام حرکت کرد و با ثبات پیش رفت.
نخست، تکیه بر شرایط اساسی کشور و پایبندی به نظام اقتصادی بنیادین مرحله مقدماتی سوسیالیسم. شی جینپینگ گفته است: «باید به نظام اقتصادیای که در آن مالکیت عمومی نقش اصلی دارد و اقتصادهای دارای انواع مالکیت در کنار یکدیگر توسعه مییابند پایبند بود، نقش مهم اقتصاد مالکیت عمومی را در ارتقای رفاه مشترک بهطور کامل به کار گرفت و در عین حال توسعه سالم اقتصاد غیردولتی و رشد سالم صاحبان اقتصاد غیردولتی را ارتقا داد.» حفظ جایگاه مسلط مالکیت عمومی، پایهای مستحکم برای پیشبرد رفاه مشترک است. در مقایسه با مالکیت خصوصی، مالکیت عمومی مستلزم آن است که ابزارهای تولید متعلق به همه مردم باشند؛ این بدان معناست که مردم، صاحبان فرایند تولید هستند و دستاوردهای تولید نیز به همه مردم تعلق دارد. مالکیت خصوصی بر ابزارهای تولید به تشدید مداوم شکاف میان فقیر و غنی میانجامد، هم مانع توسعه اجتماعی میشود و هم رشد همهجانبه انسان را محدود میکند. بنابراین، پیشبرد رفاه مشترک مستلزم پایبندی به نظام اقتصادی بنیادینی است که مالکیت عمومی در آن نقش اصلی دارد؛ همچنین باید نظام توزیع و نظام حاکمیت قانون متناسب با آن را تکمیل کرد، توسعه سالم و منظم اقتصاد غیردولتی را هدایت کرد و با شیوههای ثروتمند شدن از راه سفتهبازی و فرصتطلبی غیرقانونی و ناقض مقررات، مطابق قانون برخورد کرد.
دوم، پایبندی به اصل علمی «بر اساس توان تلاش کردن و متناسب با توان پیش رفتن». شی جینپینگ گفته است: «باید نیازها و امکانات را بهصورت هماهنگ در نظر گرفت، تضمین و بهبود معیشت مردم را بر پایه توسعه اقتصادی و پایداری مالی قرار داد، بلندپروازی غیرواقعبینانه نداشت، سطح انتظارات را بهطور مصنوعی بالا نبرد و وعدههایی نداد که امکان تحقق آنها وجود ندارد.» این امر ایجاب میکند که در عملِ پیشبرد رفاه مشترک بر واقعیت تکیه کنیم و به اصل اعتدال پایبند باشیم؛ نه میتوان با شتاب بیش از حد عمل کرد و با فشار مصنوعی رشد را تحمیل کرد و نه میتوان در برابر دشواریها منفعلانه نظارهگر ماند و از حرکت بازایستاد. اگرچه کشور ما پیوسته در حال بزرگتر و نیرومندتر کردن «کیک» ثروت است و نظام توزیع نیز همگام با آن پیوسته تکمیل میشود و احساس برخورداری مردم هر روز بیشتر میشود، اما نمیتوان انتظار داشت رفاه مشترک در فاصلهای کوتاه و یکشبه تحقق یابد. حزب و دولت، بهعنوان مسئولان اصلی پیشبرد رفاه مشترک، باید منابع محدود اجتماعی را هماهنگ و تنظیم کنند و منابع و ثروت اجتماعی را بهطور معقول توزیع نمایند تا پیشرفت واقعی رفاه مشترک را بهطور مؤثر پیش ببرند. در عین حال، برای جلوگیری از پدید آمدن وضعیت «پرورش افراد تنبل» و پدیده «منتظر ماندن، تکیه کردن و مطالبه کردن»، پیشبرد رفاه مشترک نیز باید به اصل اعتدال پایبند باشد. شی جینپینگ گفته است: «بر اساس توان تلاش کردن و متناسب با توان پیش رفتن، نظام خدمات جمعیتی را که همه مردم و تمام چرخه زندگی را پوشش دهد ایجاد و تکمیل کنید، ازدواج، فرزندآوری، پرورش کودک، آموزش، اشتغال، درمان، مسکن و سالمندی را بهصورت یکپارچه در نظر بگیرید، رشد همهجانبه انسان و رفاه مشترک همه مردم را با قدرت ارتقا دهید.» این امر هم میتواند حقوق همه مردم در زمینه زندگی و رشد اساسی را تضمین کند و هم از افتادن در «دام رفاه» جلوگیری نماید.
سوم، پایبندی به اصل حرکت گامبهگام. از منظر تضادهای اساسی جامعه و روند توسعه اجتماعی، فرایند ساخت سوسیالیسم ماهیتی بلندمدت دارد. شی جینپینگ گفته است: «رفاه مشترک هدفی بلندمدت است و به فرایندی نیاز دارد؛ نمیتوان یکشبه به آن دست یافت. باید برآورد کاملی از بلندمدت بودن، دشواری و پیچیدگی آن داشت؛ در انجام این کار نباید منتظر ماند، اما نباید نیز شتابزده عمل کرد.» بهعنوان هدفی بلندمدت، وظیفه پیشبرد رفاه مشترک طولانی و دشوار است و برای چین که مدت زیادی از پیروزی در نبرد ریشهکنی فقر نگذشته، این مسئله اهمیت بیشتری دارد. باید بر اساس شرایط موجود، اهداف مرحلهای پیشبرد رفاه مشترک را تعیین کنیم و بر پایه تحکیم دستاوردهای ریشهکنی فقر، برنامهریزی توسعه را بهخوبی انجام دهیم. رفاه مشترک در مراحل مختلف تاریخی، قوانین توسعه خاص خود را نشان میدهد. ازاینرو، تودههای گسترده مردم و کادرهای حزبی و دولتی باید ابتکار عمل تاریخی و توانایی درک قوانین را تقویت کنند و در هر مرحله برای حرکت مشترک به سوی هدف واحد تلاش نمایند. رفاه مشترک به معنای ثروتمند شدن همزمان، همگام یا یکسان همه نیست، بلکه فرایندی عملی است که از سطح ابتدایی به متوسط و سپس پیشرفته و از مرحله آغازین به میانی و سپس بلندمدت حرکت میکند. رفاه مشترک، بهعنوان آرمان و هدف مشترک مورد توجه مردم، فرایندی است که توسعه مرحلهای و تدریجی آن دارای نظم و قانونمندی خاص خود است. تنها بر پایه درک قوانین میتوان از گرایشهای نادرست و توسعه کورکورانه پرهیز کرد و رفاه مشترک را بهتر پیش برد.
سه. تعمیق شناخت از معیار ارزش رفاه مشترک و پایبندی به تحقق رشد همهجانبه انسان
پیشبرد رفاه مشترک هم از معیار حقیقتی که قوانین توسعه اجتماعی نشان میدهد پیروی میکند و هم از معیار ارزشیِ ناشی از تلاش مردم برای دستیابی به زندگی بهتر. اصول بنیادین سوسیالیسم علمی بر رشد همهجانبه انسان تأکید دارد. نظریه رفاه مشترک در عصر جدید که از دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک شکل گرفته، از نظر غایت ارزشی بر هدف نهاییِ پیشبرد رشد همهجانبه انسان و جامعه تأکید دارد؛ از نظر محتوای ارزشی، بر وحدت دیالکتیکی رفاه مادی و معنوی تأکید میکند؛ و از نظر تحقق ارزش، بر روش عملی پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا با سرمایهگذاری در انسان تأکید دارد. این نظریه، اصول بنیادین سوسیالیسم علمی را با شیوه توسعه مدرنیزاسیون به سبک چینی پیوند داده و بهطور عمیق روشن ساخته است که رشد همهجانبه انسان، معیار ارزشی پیشبرد رفاه مشترک است. این امر هم کاربرد خلاقانه نظریه رشد انسان در اصول بنیادین سوسیالیسم علمی است و هم آشکارسازی عمیق معیار ارزشی پیشبرد رفاه مشترک.
۱. پیشبرد رشد همهجانبه انسان و جامعه
هدف ارزشی محوری سوسیالیسم علمی، پیشبرد رشد مشترک انسان و جامعه است. پیشبرد رفاه مشترک، محتوای اصلی ارتقای رشد همهجانبه انسان و پیشرفت همهجانبه جامعه است. پیشبرد رفاه مشترک نهتنها مستلزم ارتقای سطح نیروهای مولد از طریق توسعه باکیفیت است، بلکه نیازمند تقویت ساخت اجتماعی برای پیشبرد رشد همهجانبه جامعه و انسان نیز هست تا الگویی از رشد مشترک با تعامل مثبت دوطرفه شکل گیرد.
نخست، توسعه همهجانبه جامعه پایهای مستحکم برای رشد همهجانبه انسان فراهم میکند. رشد انسان فرایندی اجتماعی ـ تاریخی است و رشد بشریت بهطور کلی و رشد افراد را دربرمیگیرد. از دیدگاه مارکسیستی، ماهیت انسان «مجموعه تمامی روابط اجتماعی» است. عمل اجتماعی، ارتباطات و روابط گوناگون، فضای اجتماعی و شرایط لازم برای رشد انسان را فراهم میکنند؛ هرچه این شرایط غنیتر باشد، راههای تحقق رشد فردی نیز گستردهتر خواهد بود. جامعه ماهیت خود را از طریق نظام خود محقق میکند و نظام اجتماعی مطلوب و قواعد و نظم مناسب، فضای رشد را برای اعضای جامعه فراهم میآورند. شی جینپینگ گفته است: «سوسیالیسم با ویژگیهای چینی دقیقاً برای ساخت اقتصاد بازار سوسیالیستی، سیاست دموکراتیک، فرهنگ پیشرفته، جامعه هماهنگ و تمدن زیستمحیطی، پیشبرد رشد همهجانبه انسان، ارتقای عدالت اجتماعی و تحقق تدریجی رفاه مشترک همه مردم است.» تحت تضمین نظام سوسیالیستی با ویژگیهای چینی، اهداف رفاه مشترک و رشد انسان، توسعه کامل و باکیفیت همه حوزهها را هدایت میکنند و از این طریق رشد همهجانبه جامعهای متمدن و هماهنگ، متحد و منظم، عادلانه و مبتنی بر عدالت را پیش میبرند.
دوم، رشد همهجانبه انسان نیرویی پایانناپذیر برای پیشبرد رشد همهجانبه جامعه فراهم میکند. رشد انسان و رشد جامعه رابطهای دیالکتیکی دارند. رشد همهجانبه جامعه، رشد انسان را پیش میبرد، در حالی که سرچشمه نیروی محرکه رشد همهجانبه جامعه خود انسان است. هنگامی که کیفیت، توانایی و خلاقیت انسان بهطور همهجانبه ارتقا یابد، میتوان نیروهای مولد اجتماعی را به مؤثرترین شکل آزاد و توسعه داد و بنیادیترین و پویاترین نیروی حیاتی را به توسعه اقتصادی و اجتماعی تزریق کرد.
نخست، پیشرفت همهجانبه جامعه و توسعه باکیفیت به نوآوری علمی و فناورانه وابسته است و نوآوری نیز به آموزش و نیروی انسانی وابسته است. بنابراین باید از طریق ساخت کشوری نیرومند در زمینه آموزش، نیروهای انسانی باکیفیت پرورش داد تا برای توسعه نیروهای مولد جدید، ارتقای صنایع و پیشبرد رفاه مشترک، پشتیبانی کلیدی نیروی انسانی و انرژی توسعه فراهم شود.
دوم، رشد همهجانبه انسان میتواند نیازهای مصرفی غنیتر و مشارکت اجتماعی گستردهتری ایجاد کند. این امر چرخه مطلوب توسعه اجتماعی را تقویت کرده و نیروی درونزای توسعه اقتصادی را افزایش خواهد داد.
سوم، ارتقای همهجانبه کیفیت فکری و اخلاقی انسان به شکلگیری محیط اجتماعی هماهنگتر و منظمتر کمک میکند، هزینههای اداره جامعه را کاهش میدهد و فضای توسعه اجتماعی را گسترش میبخشد.
سوم، تکمیل نظام سیاستها و نهادهای خدمات عمومی تضمین مهمی برای رشد مشترک انسان و جامعه است. شی جینپینگ گفته است: «ما باید بر اساس توان تلاش کنیم و متناسب با توان پیش برویم، تمرکز خود را بر ارتقای سطح خدمات عمومی قرار دهیم، در حوزههایی که بیش از همه مورد توجه مردم هستند، از جمله آموزش، درمان، سالمندی و مسکن، خدمات اساسی را بهصورت دقیق فراهم کنیم، کف زندگی اساسی گروههای نیازمند را تضمین کنیم و انتظارات را مصنوعی بالا نبریم و وعدههای توخالی ندهیم.» از یک سو، تکمیل نظام سیاستها و نهادهای خدمات عمومی برای تضمین شرایط اساسی زندگی و کار مردم است. تحت پوشش این سیاستها و نهادها، نیازهای اساسی مردم در حوزههای حیاتی معیشتی از طریق سازوکارهای نهادی تضمین میشوند و نیروی کار در فرایند اشتغال میتواند از حمایتهای بیشتری در زمینه حقوق، ارتقای مهارت و کمک در دوران بیکاری برخوردار شود. از سوی دیگر، تکمیل سیاستها و نهادهای خدمات عمومی اقدامی مهم برای ارتقای توسعه اجتماعی است. خدمات عمومی عمدتاً شامل آموزش، درمان، سالمندی، مسکن و دیگر حوزههایی است که بیش از همه مورد توجه مردم قرار دارند. توسعه این حوزهها بهطور مستمر کیفیت فرهنگی، سلامت جسمی و روانی و توانمندیهای اساسی اعضای جامعه را ارتقا میدهد و در عین حال، رشد اعضای جامعه باکیفیت به پیشرفت همهجانبه جامعه کمک خواهد کرد.
۲. ارتقای رفاه مشترک در زندگی معنوی همه مردم
ارتقای رفاه مشترک در زندگی معنوی همه مردم، هم بخشی جداییناپذیر و هم معیار ارزشی مهم برای تحقق رفاه مشترک همه مردم است و یکی از جنبههای مهم توسعه نوآورانه اصول بنیادین سوسیالیسم علمی به شمار میرود. «انسان، در ماهیت خود، انسانی فرهنگی است، نه انسانی «شیءشده»؛ انسانی فعال و همهجانبه است، نه انسانی منجمد و «تکبعدی».» از اینجا روشن میشود که ماهیت مدرنیزاسیون، مدرنیزاسیون انسان است و هدف نهایی آن رشد همهجانبه انسان، یعنی برخورداری مردم هم از رفاه مادی و هم از غنای معنوی است.
نخست، ارتقای رفاه مشترک در زندگی معنوی همه مردم یکی از جنبههای مهم پیشبرد رفاه مشترک است. شی جینپینگ گفته است: «ارتقای رفاه مشترک و ارتقای رشد همهجانبه انسان، بهشدت با یکدیگر وحدت دارند.» رشد همهجانبه انسان نهتنها در توانایی ثروتمند شدن از طریق کار، بلکه در توانایی آفرینشگری انسان نیز تجلی مییابد. رشد همهجانبه انسان، بهعنوان معیار ارزشی رفاه مشترک، ذاتاً مستلزم پیشرفت مشترک زندگی مادی و معنوی است. رفاه مشترک نمیتواند تنها به معنای تأمین نیازهای مادی باشد، بلکه باید نیازهای معنوی را نیز تأمین کند؛ کنار گذاشتن هر یک از این دو جنبه مانع پیشبرد رفاه مشترک خواهد شد. رفاه مشترک در زندگی معنوی در شکوفایی کامل توانایی ذهنی و اراده فعال انسان تجلی مییابد. انسانی که از غنای معنوی برخوردار است و تحت هدایت ارزشهای محوری سوسیالیستی قرار دارد، آرمانهای بلند در سر میپروراند، دل در گرو سرنوشت جهان دارد و شجاعانه مسئولیت میپذیرد؛ نهتنها اراده و منش استواری دارد، بلکه صادقانه و آشکار عمل میکند و روحیه مسئولیتپذیری دارد. ملتی که از غنای معنوی برخوردار باشد، سرشار از خلاقیت و تخیل است و از اعتمادبهنفس ملی و نیروی معنوی نیرومندی برخوردار خواهد بود.
دوم، ایجاد وحدت میان برخورداری مادی و غنای معنوی همه مردم. تصویر کامل سعادت و رشد همهجانبه مردم، هم به پشتیبانی مستحکم زندگی مادی و هم به تغذیه غنیکننده جهان معنوی نیاز دارد. شی جینپینگ تأکید کرده است: «هم برخورداری مادی و هم غنای معنوی، آرمان والای مدرنیزاسیون به سبک چینی است. فقر مادی سوسیالیسم نیست و فقر معنوی نیز سوسیالیسم نیست.» پیشبرد رفاه مشترک نمیتواند تنها به مسائل مادی توجه کند و معنویت را نادیده بگیرد؛ در غیر این صورت، گرفتار دشواری عدم توازن میان توسعه مادی و معنوی در روند مدرنیزاسیون غربی خواهد شد. در واقع، در شرایط سوسیالیستی، غنای زندگی معنوی و برخورداری از زندگی مادی رابطهای از نوع «یا این یا آن» ندارند، بلکه رابطهای مبتنی بر توسعه هماهنگ، تقویت متقابل و رشد مشترک دارند. بنابراین، باید هم پایه مادی رفاه مشترک را مستحکم کرد و هم توسعه زندگی معنوی را ارتقا داد.
سوم، ارتقای رفاه مشترک در زندگی معنوی همه مردم میتواند نیروی محرکهای قدرتمند ایجاد کند. بر پایه وحدت زندگی مادی و معنوی، ارتقای زندگی معنوی همه مردم میتواند توسعه بیشتر رفاه مشترک را به پیش ببرد.
نخست، باید نیروی انسجامبخش و هدایتکننده ایدئولوژی سوسیالیستی را به کار گرفت، اعتمادبهنفس فرهنگی را تقویت کرد و از فرهنگ ممتاز برای هدایت هنجارهای اجتماعی، آموزش مردم و خدمت به جامعه استفاده نمود تا زندگی معنوی همه مردم غنیتر شود و از این طریق انرژی مثبت قدرتمندتری ایجاد گردد.
دوم، باید ارزشهای محوری سوسیالیستی را پرورش داد و گسترش بخشید و پیوند معنویِ اجماع درباره سعادت را تقویت کرد؛ باید در سراسر جامعه باورهای آرمانی، دیدگاههای اخلاقی و روحیهای متناسب با مدرنیزاسیون سوسیالیستی شکل داد، ارزشهای محوری سوسیالیستی را در همه مراحل رشد انسان جاری کرد و نیرویی پایانناپذیر به پرورش سازندگان و جانشینان آرمان سوسیالیستی تزریق نمود.
سوم، باید فرهنگ پیشرفته سوسیالیستی را با قدرت توسعه داد، به هدایت ارزشهای محوری سوسیالیستی پایبند ماند، نوآوری و آفرینش فرهنگی را پیوسته پیش برد، محصولات متنوع فرهنگی و معنوی در اختیار مردم قرار داد و نیازهای معنوی گروههای مختلف را تأمین کرد.
۳. پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان
پیشبرد توسعه باکیفیت جمعیت و پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان، مسیری نیرومند برای پیشبرد رفاه مشترک است. شی جینپینگ گفته است: «مردم هم آفرینندگان تاریخ و هم شاهدان تاریخاند؛ هم «بازیگران تاریخ» و هم «نویسندگان تاریخ».» ساخت مدرنیزاسیون سوسیالیستی که حزب کمونیست چین مردم چین را متحد و رهبری میکند، مدرنیزاسیونی برای مردم و با اتکا به مردم است. چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین پیشنهاد کرده است که در دوره «پانزدهمین برنامه پنجساله» باید بر پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان پای فشرد، گامهایی استوار در جهت رشد همهجانبه انسان و رفاه مشترک همه مردم برداشت و کیفیت زندگی مردم را پیوسته ارتقا داد. این امر کاربرد مشخص ویژگیهای چینی، الزامات ذاتی و اصول مهم مدرنیزاسیون به سبک چینی است و الزامات بنیادینی همچون «ماهیت مدرنیزاسیون، مدرنیزاسیون انسان است» و «هدف نهایی مدرنیزاسیون، تحقق رشد آزاد و همهجانبه انسان است» را منعکس میکند؛ در عین حال، نشان میدهد که معیار ارزشی پیشبرد رفاه مشترک، رشد همهجانبه انسان است.
نخست، پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان، تجلی مهم مفهوم پیشبرد رفاه مشترک و رشد همهجانبه انسان است. در ماه مه ۲۰۲۳، شی جینپینگ در نخستین نشست کمیسیون مرکزی مالی و اقتصادی دوره بیستم، بهگونهای نوآورانه پیشنهاد کرد که «سرمایهگذاری در اشیا با سرمایهگذاری در انسان بهطور نزدیک پیوند داده شود». سرمایهگذاری، بهعنوان ابزار کلیدی تخصیص منابع، در ماهیت خود پیشبینی و تخصیص منابع بر اساس رشد ارزش در آینده است. مفهوم جدید توسعه مبتنی بر پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان، محدودیت مفهوم سنتی سرمایهگذاری را که «اشیا را میبیند اما انسان را نمیبیند» برطرف کرده و منطق توسعه را از «دیدن اشیا» به «دیدن اشیا و بیش از آن دیدن انسان» تغییر داده است. سرمایهگذاری در انسان به معنای نفی ویژگی سودمحور سرمایهگذاری نیست، بلکه ارتقا و بهینهسازی مفهوم، جهت و اولویتهای سرمایهگذاری است و برای تقویت نیروی محرکه توسعه، گسترش تقاضای داخلی و ارتقای رشد همهجانبه انسان اهمیت زیادی دارد. این رویکرد ضمن حفظ ویژگی بنیادین سرمایهگذاری یعنی جستوجوی خلق ارزش، هدف ارزشی رشد انسان را نیز به سرمایهگذاری میافزاید. محتوای فلسفی آن در نظریه سوسیالیسم علمی درباره رهایی انسان ریشه دارد و درک عمیق کمونیستهای چین از ماهیت توسعه و قوانین سرمایهگذاری را آشکار میسازد و برای توسعه باکیفیت در عصر جدید جهتگیری مشخصی فراهم میکند.
دوم، پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان، موضع بنیادین مردممحور را آشکار میسازد. الزام محوری سرمایهگذاری در انسان، تغییر و ارتقای جهتگیری ارزشی سرمایهگذاری از «اصالت دادن به اشیا» به «پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و انسان» است؛ بهگونهای که روشن شود رشد انسان هم هدف نهایی سرمایهگذاری و هم یکی از راههای تحقق بهبود بلندمدت اقتصاد است. در الگوی سنتی سرمایهگذاری، سرمایهگذاری غالباً بر زیرساختها، ماشینآلات و تجهیزات، داراییهای مالی و دیگر داراییهای عینی یا مجازی متمرکز است و معیارهای ارزیابی سرمایهگذاری نیز بر شاخصهای کمی مانند نرخ بازده و نرخ افزایش ارزش تمرکز دارند و انسان بیشتر بهعنوان عاملی ابزاری برای تحقق این شاخصها تلقی میشود. اگرچه این الگوی سرمایهگذاری میتواند در کوتاهمدت رشد حجم اقتصاد را به پیش ببرد، اما بهراحتی نیازهای واقعی و تحقق ارزش انسان را نادیده میگیرد و به گسست میان سرمایهگذاری و توسعه و حتی گسترش شکاف میان فقیر و غنی و تشدید تضادهای اجتماعی میانجامد. این منطق سرمایهگذاری در دام عقلانیت ابزاری گرفتار شده و ارزش وسیله را بر ارزش هدف مقدم کرده و از هدف ذاتی سرمایهگذاری، یعنی خدمت به رشد همهجانبه انسان، فاصله گرفته است. سرمایهگذاری در انسان این جهتگیری ارزشی را دگرگون میکند و ارزش انسان را در جایگاه نخست قرار میدهد. این رویکرد بر سرمایهگذاری در آموزش، درمان، سالمندی، آموزش مهارت و دیگر حوزههای معیشتی تأکید دارد و در ماهیت خود احترام و تضمین ارزش زندگی، ارزش رشد و ارزش کرامت انسان است. در شرایطی که رقابت صنعتی جهانی در روندی بزرگ از سرمایهمحوری به سوی نیروی انسانیمحوری در حال گذار است، برای تغییر سازوکار نیروی محرکه رشد اقتصادی کشورمان و تحقق رشد مبتنی بر نوآوری و تقاضا، افزایش سرمایهگذاری در انسان و پیشبرد رشد همهجانبه انسان ضروری است. تنها از این طریق میتوان توان رقابتی اقتصاد را برای توسعه بلندمدت بنا کرد و در انقلاب علمی و فناورانه و دگرگونی صنعتی جدید ابتکار عمل راهبردی را به دست آورد و بدینسان پایهای مستحکمتر برای پیشبرد رفاه مشترک و رشد همهجانبه انسان فراهم کرد.
سوم، پیوند نزدیک سرمایهگذاری در اشیا و سرمایهگذاری در انسان، مسیر مهمی برای ارتقای رشد همهجانبه انسان و رفاه مشترک است. سرمایهگذاری در انسان کاربردی زنده از این اصل است که «عمل، سرچشمه شناخت و نیروی محرکه پیشبرد شناخت است». هسته آن در توانمندسازی توانایی عملی انسان، فعال کردن عاملیت و ابتکار انسان و شکل دادن به الگویی از رشد مشترک «رشد فردی ـ پیشرفت اجتماعی» نهفته است. رشد انسان در رشد تواناییهای او تجلی مییابد و رشد تواناییهای انسان نیز از عمل جداییناپذیر است. سرمایهگذاری در انسان دقیقاً برای ارتقای توانایی عملی فرد شرایط ضروری فراهم میکند. انسان فعالترین، پویاترین و مثبتترین عامل در نیروهای مولد است؛ او سوژهای عملی است که در شبکه روابط اجتماعی و روند پویای تاریخی ریشه دارد و نقطه آغاز و پایان توسعه است.
از یک سو، سرمایهگذاری در انسان از طریق ایجاد نظام آموزشی کامل، سطح دانش، مهارتها و توانایی نوآوری افراد را ارتقا میدهد. در عصر تعمیق انقلاب علمی و فناورانه و دگرگونی صنعتی، چنین سرمایهگذاریای در انسان اهمیت ویژهای دارد. در عصر کنونی، پرورش نیروی انسانیِ نوآور در حوزه علم و فناوری، کلید پیشبرد جهشهای فناورانه است. آموزش نیروی انسانی ماهر، پایهای مهم برای توسعه توان نوآوری و ارتقای صنایع است. ارتقای این تواناییها نهتنها به افراد امکان میدهد در فرایند کار ارزش خود را افزایش دهند، بلکه میتواند به ارتقای بهرهوری کل عوامل تولید تبدیل شود و نیروی درونزای لازم برای توسعه اقتصادی باکیفیت و پیشبرد رفاه مشترک فراهم آورد.
از سوی دیگر، سرمایهگذاری در انسان از طریق تکمیل تأمین اجتماعی، بهینهسازی تخصیص منابع درمانی و تکمیل سیاستهای حمایت از فرزندآوری، تضمین مستحکم معیشتی برای فعالیت عملی افراد فراهم میکند. تنها هنگامی که انسان از نگرانیهای مربوط به درمان، سالمندی، مسکن و دیگر مسائل اساسی رهایی یابد، میتواند با فراغ بال بیشتری در فعالیت خلاقانه مشارکت کند. این سرمایهگذاری هماهنگ و پیشبرد هماهنگ، هم کارایی انسان را بهعنوان تولیدکننده تضمین میکند و هم کرامت انسان را بهعنوان یک موجود زنده حفظ مینماید و در نتیجه، ارتقای توانایی عملی و کیفیت زندگی انسان را همزمان محقق میسازد. تجربه عملی نشان داده است که هنگامی که عاملیت و ابتکار ذهنی فرد بهطور کامل فعال شود، میتواند به نیروی عظیمی برای پیشبرد پیشرفت اجتماعی تبدیل شده و چرخه مطلوب رشد همهجانبه انسان و جامعه را شکل دهد.
نتیجهگیری
اصول بنیادین سوسیالیسم علمی، تجلی متمرکز قوانین توسعه آرمان سوسیالیستی است و چارچوب اساسیای را تشکیل میدهد که احزاب مارکسیستی در رهبری مردم برای انقلاب، ساخت و اصلاحات سوسیالیستی از آن پیروی میکنند. اصول بنیادین سوسیالیسم علمی ایجاب میکند که این اصول با واقعیت هر کشور پیوند داده شده و پیوسته غنیتر و توسعهیافتهتر شوند و همین امر نیز در ذات خود مستلزم توسعه مداوم اصول بنیادین سوسیالیسم علمی است.
دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک، شناخت نوآورانهای از اصول سوسیالیسم علمی درباره ماهیت سوسیالیسم، نظریه توسعه سوسیالیستی و آرمانهای ارزشی آن را منعکس میکند و بهصورت علمی الزام ذاتی رفاه مشترک و الزامات توسعه در عصر جدید و همچنین معیار حقیقت و معیار ارزش در پیشبرد رفاه مشترک را مشخص میسازد.
از منظر مرحله توسعه، تأکید بر برداشتن گامهای استوار در جهت رفاه مشترک همه مردم، یکی از الزامات کلی برای هدایت توسعه اقتصادی و اجتماعی در دوره «پانزدهمین برنامه پنجساله» است و هدفی مهم در چارچوب کلی «پنج عرصه در یک مجموعه» و چارچوب راهبردی «چهار امر در همهجانبه» به شمار میرود.
از منظر جهت توسعه، تأکید بر وحدت رفاه مشترک همه مردم و رشد همهجانبه انسان، تجلی مهم وحدت دیالکتیکی معیار حقیقت و معیار ارزش در پیشبرد رفاه مشترک است.
از این منظر، نظریه رفاه مشترک در عصر جدید که از دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک شکل گرفته است، محتوای سوسیالیسم علمی را غنیتر کرده، سوسیالیسم علمی را بهگونهای نوآورانه توسعه داده، ویژگی مهم مدرنیزاسیون به سبک چینی را تبیین کرده و برای پیشبرد رفاه مشترک همه مردم و رشد همهجانبه انسان، چارچوب بنیادی فراهم آورده است.
منابع
[۱] «گزیده آثار شی جینپینگ»، جلدهای ۱ و ۲، پکن: انتشارات خلق، ۲۰۲۳.
[۲] «گزیده آثار اقتصادی شی جینپینگ»، جلد ۱، پکن: انتشارات اسناد مرکزی، ۲۰۲۵.
[۳] شین شیانگیانگ: «دیدگاه شی جینپینگ درباره رفاه مشترک»، فصلنامه علوم اجتماعی سینکیانگ، شماره ۱، ۲۰۲۲.
[۴] لیو یان: «مبانی اصلی، جوهر نظری و الزامات عملی دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک»، پژوهشهای رشته نظریه مارکسیسم، شماره ۲، ۲۰۲۲.
[۵] لو جیان: «سه منطق دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک»، پژوهشهای مارکسیسم، شماره ۴، ۲۰۲۳.
[۶] وانگ لین: «مشارکتهای اصیل دیدگاههای مهم شی جینپینگ درباره رفاه مشترک»، پژوهشهای مارکسیسم، شماره ۷، ۲۰۲۵.
مسئول تحریریه مقاله: چن دونگدونگ
منبع انتشار: آیسیشیانگ
بخش: مطالعات دانشگاهی > علوم سیاسی > اندیشهها و جریانهای سیاسی
پیوند مقاله: آیسیشیانگ، شماره ۱۸۲۶۳۲