مرحلۀ جدید تشدید فعالیتهای نظامی-بیولوژیکی آمریکا در فضای پساشوروی
شبکۀ تأسیسات دومنظوره در حال گسترش و نوسازی است
ولادیمیر پراخواتیلوف (Vladimir PROKHVATILOV)، استاد علوم سیاسی، کارشناس نظامی
ا. م. شیری– مبارزه با امپریالیسم، حتی برای یک لحظه هم نباید به تعویق بیافتد. این را بارها گفتهام و گفتن آن را همچنان ضروری میدانم. زیرا، با وجود امپریالیسم جهانی به سرکردگی امپراتوری تروریستی آمریکا، جهان روی امنیت و آسایش، توسعه و شکوفایی، آزادی و رفاه نخواهد دید. ١٣ آزمایشگاه بیولوژیکی در یک جمهوری با ٢۶ هزار کیلومتر مربع وسعت، حدود ٢ میلیون نفر جمعیت، حیرتانگیز نیست؟ فکرش را بکنید! امپریالیسم آمریکا چه نیازی به بیش از ۴٠٠ آزمایشگاه بیولوژیکی در سرتاسر جهان و تولید سلاحهای ویروسی، میکروبی و شیمیایی دارد؟ برای نجات بشریت یا برای کشتار میلیونی آن؟ قضاوت با شما.
*-*-*
پنتاگون همچنان به گسترش فعالیتهای نظامی- بیولوژیکی خود در جمهوریهای اتحاد جماهیر شوروی سابق ادامه میدهد. بهویژه، شبکۀ موجود آزمایشگاههای زیستی در ارمنستان بهطور فعال در حال توسعه است. در فوریۀ ۲۰۲۴، سورن پاپیکیان، وزیر دفاع ارمنستان، برای افتتاح یک تأسیسات دیگر در خاک ارمنستان با پنتاگون توافقنامه امضا کرد که سیزدهمین مرکز از این نوع خواهد بود.
اگر به شایعاتی که بهطور مداوم منتشر میشوند، اعتماد کنیم، قرار است این مرکز در شهر گیومری و در مجاورت محل استقرار پایگاه نظامی ۱۰۲ روسیه راهاندازی شود.
تا به امروز، در ارمنستان ۱۲ آزمایشگاه زیستی [بیولوژیکی] بهطور رسمی فعالیت میکنند که آمریکا برای ساخت آنها ۵۰ میلیون دلار اختصاص داده است. سه مرکز در ایروان، در مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها، اداره دولتی ایمنی مواد غذایی و بیمارستان بالینی عفونی نورک واقع است. سایر مراکز در محل مراکز سابق مبارزه با طاعون در ایجوان، گیومری، مارتونی، سیسیان، آرتاشات، وانادزور و دیگر مناطق پراکندهاند.
آژانس کاهش تهدیدهای دفاعی پنتاگون (DTRA)، به نمایندگی از رئیس دفتر این سازمان در ایروان، سرگرد کریستن اسمیت، پروژۀ ساخت یک «مرکز منطقهای منابع میکروبی» را در ارمنستان پیش میبرد. از جمله وظایف این مرکز، ایجاد یک شبکۀ اطلاعاتی از مجموعههای میکروبی اروپا و منطقۀ قفقاز، انجام پژوهشها، شناسایی و ذخیرهسازی سویههای ویروسهای بسیار خطرناک عنوان شده است. این امر با توجه به ویژگیهای این منطقه، که بخشهایی از آن ممکن است به «مناطق خاکستری» تبدیل شوند، میتواند پیامدهای بسیار جدی در پی داشته باشد. شرکتهای Black & Veatch و CH2M نیز بهعنوان پیمانکاران پنتاگون برای اجرای این پروژه به کار گرفته شدهاند.
در آسیای مرکزی، روند مشخصی در جهت تبدیل قزاقستان به یک مرکز منطقهای (هاب) شکل گرفته است. در همین راستا، در شهرک گواردیسکی در استان جامبیل، ساخت تأسیساتی با بالاترین سطح ایمنی زیستی، یعنی سطح چهارم رو به اتمام است. این تأسیسات به یک مخزن زیرزمینی برای نگهداری پاتوژنهای مرگبار نیز مجهز خواهد بود.
در حال حاضر، آژانس کاهش تهدیدهای وزارت دفاع آمریکا برای انتقال نمونههای مختلف پاتوژنها، نمونههایی که متخصصان آمریکایی و اوکراینی در آفریقا، جنوب و جنوبشرقی آسیا جمعآوری کردهاند، به قزاقستان و ارمنستان آماده میشود. از جملۀ این نمونهها، انواع مختلف عوامل تبهای محرک خونریزی، مانند ویروس ابولا، برخی گونههای آبله و همچنین، عامل وبا و طاعون خیارکی ذکر شده است. نظارت بر فعالیتهای مربوط به این سویهها در قفقاز جنوبی بر عهدۀ زیستشناسان نظامی آمریکاییِ مرکز تحقیقات بهداشت عمومی «ریچارد لوگار» در تفلیس خواهد بود.
پیشتر، در اواخر سال ۱۹۹۱، کنگرۀ آمریکا «برنامۀ کاهش مشترک تهدید» (Cooperative Threat Reduction) را تصویب کرد. این برنامه به نام مبتکران آن، یعنی سناتورهای آمریکایی ناننا و لوگار، نیز شناخته میشود. امروزه این برنامه توسط آژانس کاهش تهدیدهای دفاعی وابسته به وزارت دفاع آمریکا اجرا میشود.
روسیه را دهها آزمایشگاه موسوم به «مرجع» (CDL) تحت کنترل پنتاگون احاطه کردهاند. علاوه بر اوکراین، چنین آزمایشگاههایی در جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، قزاقستان، قرقیزستان، مولداوی و ازبکستان نیز دایر شدهاند.
مرکز پژوهشی بهداشت عمومی ریچارد لُوگار در تفلیس، پیشرفتهترین پایگاه آژانس کاهش تهدیدات وزارت دفاع آمریکا در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق به شمار میرود که در فاصلۀ ۱۷ کیلومتری پایگاه نیروی هوایی آمریکا در وازیانی واقع است. این پایگاه تا سال ۲۰۰۱، پایگاه نظامی شماره ۱۳۷ وزارت دفاع روسیه بود. تمامی تحقیقات توسط زیستشناسان گروه پزشکی نظامی آمریکا در گرجستان (USAMRU-G) و پیمانکاران خصوصی، بر اساس قراردادهای فدرال با آژانس کاهش تهدیدات وزارت دفاع آمریکا انجام میشود. مرکز لُوگار در تفلیس دارای سطح سوم حفاظت زیستی است و در آن تنها شهروندان آمریکایی دارای حق دسترسی به اطلاعات محرمانه و برخوردار از مصونیت دیپلماتیک، فعالیت میکنند.
در مرکز لُوگار، عوامل بیماریزا و زیستی مانند سیاهزخم و تولارمی، و همچنین بیماریهای ویروسی، از جمله، تب محرک خونریزی کریمه-کنگو، مورد مطالعه قرار میگیرند. همچنین در این مرکز بر روی «دریافت مواد بیولوژیکی برای آزمایشهای آینده» کار میشود. در واقع، مرکز لُوگار تفلیس یک مرکز پژوهشی برای ایجاد گونههای جدید سلاحهای زیستی است. سه شرکت خصوصی آمریکایی CH2M Hill، Battelle و Metabiota در این مرکز فعالیت میکنند. این موضوع در تحقیقات روزنامهنگار بلغاری، دیلیانا گایتاندژیوا، گزارش شده است.
شرکت CH2M Hill قراردادی به ارزش ۳۴۱٫۵ میلیون دلار با آژانس کاهش تهدیدات وزارت دفاع آمریکا در چارچوب برنامۀ پنتاگون برای آزمایشگاههای بیولولوژیکی در گرجستان، اوگاندا، تانزانیا، عراق، افغانستان و جنوبشرق آسیا امضا کرده است. نیمی از این مبلغ، یعنی ۱۶۱٫۱ میلیون دلار، به مرکز لُوگار گرجستان، مرکزی که در آن متخصصانی فعالیت میکنند که پیشتر در زمینۀ توسعۀ سلاحهای بیولوژیکی مشغول بودهاند، اختصاص یافته است.
شرکت Battelle بر اساس قرارداد با وزارت امنیت داخلی آمریکا، مرکز فوقمحرمانۀ «مرکز ملی تحلیل و مقابله با تهدیدات بیولوژیکی» (NBACC) در فورت دِتریک را مدیریت میکند.
در سال ۲۰۱۳، واکسن ضد سیاهزخم در مرکز لُوگار آزمایش شد. در همان سال نیز این عفونت در گرجستان شایع و همهگیر شد. از آن زمان تاکنون موارد ابتلا به سیاهزخم در این جمهوری متوقف نشده، هرچند در سالهای اخیر شمار موارد ابتلا کاهش یافته است.
در سال ۲۰۱۴، در مرکز لُوگار تأسیسات ویژهای برای پرورش حشرات ساخته شد و پروژهای با عنوان «Sandfly» (پشهخاکی) آغاز به کار کرد. این حشره خونخوار از سرده Phlebotomus و از زیرخانوادۀ پشهخاکیان است و در فیلیپین یافت میشود. در سال ۲۰۱۵، پشههای خاکی به تفلیس و داغستانِ همجوار حمله کردند.
در همان سال ۲۰۱۴، آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا یک پروژه با عنوان «ویروسها و سایر آربوویروسها در گرجستان» را آغاز کرد. منظور این پروژه ویروسهایی هستند که توسط پشهها و کنهها منتقل میشوند. اندکی پس از آن، برای نخستین بار در گرجستان پشههای گرمسیری از گونههای Aedes albopictus و Aedes aegypti [پشتههای خالدار یا پلنگی] شناسایی شدند. هر دو گونه ناقل تب زرد، تب حاد گرمسیری، تب چیکونگونیا و ویروس زیکا هستند. علاوه بر مناطق غربی گرجستان، بنا بر دادههای مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها، همین گونۀ پشه، یعنی Aedes albopictus، در کراسنادار روسیه و شمال ترکیه نیز مشاهده شده است.
در سال ۲۰۱۴، در مرکز لوگار پروژۀ آژانس کاهش تهدیدات دفاعی با عنوان «همهگیرشناسی بیماریهای تبدار ناشی از ویروس دِنگی و سایر آربوویروسها در گرجستان» آغاز شد. این پروژه شامل آزمایش بیماران دارای علائم تب و جمعآوری کنهها برای انجام آزمایشهای آزمایشگاهی، بهعنوان ناقلان احتمالی تب محرک خونریزی کریمه-کنگو، بود. اندکی بعد، در گرجستان ۳۴ نفر مبتلا به تب محرک خونریزی کریمه-کنگو تشخیص داده شدند و سه نفر از آنها جان خود را از دست دادند. همچنین همین اواخر، در اوایل سپتامبر، سرویس امنیت دولتی گرجستان و آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا رزمایشی با عنوان «نکسوس جورجیا ۲۰۲۶» (NEXUS Georgia 2026) در باتومی برگزار کردند. این رزمایش همزمان با سفر اِیمی دیاز، کاردار سفارت آمریکا در تفلیس، به مرکز لوگار انجام شد. او در جریان این سفر نهتنها با متخصصان محلی، بلکه با نمایندگان مؤسسۀ تحقیقات پزشکی نظامی والتر رید و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا نیز دیدار و گفتگو کرد.
بنابراین، آمریکاییها ظاهراً قصد ندارند حضور نظامی-بیولوژیکی خود را در گرجستان ــ و همچنین در قفقاز و آسیای مرکزی بهطور کلی کاهش دهند. بلکه برعکس، در صدد گسترش این حضور هستند. اما آمریکا با چه هدفی آزمایشگاههای نظامی خود را در سراسر جهان مستقر میکند؟ پاسخ ساده و روشن است: پنتاگون به مواد ژنتیکی جمعیت کشورهای هدف برای ایجاد سویههای سلاحهای بیولوژیکی (قومیتی و نژادی) نیاز دارد.
ساخت چنین سلاحها با کشف سازوکار موسوم به تداخل «RNA» [مولکول کلیدی در تمام سلولهای زنده] امکانپذیر شد. این فناوری توسط اندرو فایر و کریگ ملو دانشمندان آمریکایی، در سال ۱۹۹۸ کشف شد و آنان در سال ۲۰۰۶ بهخاطر این کشف جایزۀ نوبل دریافت کردند. با استفاده از تداخل RNA میتوان بر عملکرد ژنهای گروههای قومی خاص تأثیر گذاشت. بهگونهای که در افراد متعلق به آن گروه قومی یا بیماریهای شدید، برای مثال آرتریت، متوقف یا کاهش یابد، یا برعکس، تولید ایمنی در برابر یک بیماری خاص متوقف شود.
در گزارش آژانس کاهش تهدیدات دفاعی، همانطور که پیشتر نوشتیم، آمده است: «امکان استفاده از تداخل مولکول کلیدی برای ساخت سلاح بیولوژیکی وجود دارد». البته، در این گزارش تصریح شده که این یک «امکان نظری» است. بااینحال، آنچه دیروز نظریه بود، امروز میتواند ــ اگر تاکنون به واقعیت تبدیل نشده باشد ــ به عرصۀ عمل وارد شود.
با همین هدف، زیستشناسان نظامی آمریکا در آزمایشهایی که با عوامل بیماریزای بسیار خطرناک در جمهوریهای سابق شوروی انجام خواهد شد، قصد دارند تمرکز ویژهای بر مطالعۀ سازوکارهای مؤثر در انتشار ویروسها و باکتریهای خطرناک در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی و همچنین، بررسی میزان مقاومت جمعیت محلی در برابر آنها داشته باشند. آمریکاییها از جمله ککها، موشها، پشهها و کنهها را بهعنوان ناقلان بالقوه عفونتها در نظر گرفتهاند.
همچنین باید توجه داشت که آژانس کاهش تهدیدات دفاعی در چارچوب تحقیقات نظامی-بیولوژیکی خود، استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی را افزایش داده است. از جمله، این فناوریها هماکنون در مرکز لوگار در تفلیس برای پردازش و تحلیل دادههای گردآوریشده در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی دربارۀ شیوع بیماریهای مختلف خطرناک به کار گرفته میشوند.
پنتاگون بهطور فعال در حال آموزش شبکههای عصبی برای مدلسازی سناریوهای مختلف حوادث بیولوژیکی، از جمله انتشار عمدی عوامل زیستی و انجام حملات هدفمند با استفاده از عوامل بیماریزای با ویروسهای مرگبار است.
کشورهایی که آزمایشگاههای زیستی پنتاگون در آنها مستقر هستند، از این منظر باید با واقعیت صادقانه و بدون خوشبینی کاذب روبهرو شوند. سرمایهگذاریهای سخاوتمندانۀ آمریکا برای ایجاد «کارخانههای مرگ» در خاک این کشورها، شبیه همان پنیر رایگانی است که در تله موش گذاشته میشود.
یک مطلب مرتبط از میان چندین مطلب در این باره:
آزمایشگاههای بیولوژیکی با کاربرد دوگانه در جمهوریهای شوروی سابق
٣٠ شهریور- سنبله ١۴٠۵