سرگئی کاراگانوف: روسیه باید آماده باشد برای جلوگیری از جنگ بزرگ، از سلاح هسته‌ای استفاده کند
سرگئی کاراگانوف
ترجمه مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
سرگئی کاراگانوف در این یادداشت، با استناد به سخنان ولادیمیر پوتین در نشست باشگاه «والدای» دربارهٔ «تفنگی که اگر بر دیوار آویزان باشد سرانجام شلیک می‌کند»، استدلال می‌کند که بازدارندگی هسته‌ای روسیه به‌شدت تضعیف شده و غرب — به‌ویژه اروپا — با احساس شکست استراتژیک به سمت انتقام‌جویی و جنگ‌افروزی می‌رود. به باور او، سلاح هسته‌ای تنها ابزار مؤثر برای جلوگیری از جنگ بزرگ است، اما این ابزار تنها زمانی کار می‌کند که تهدیدش جدی گرفته شود؛ و از آنجا که دهه‌ها از آخرین کاربرد و آزمایش‌های هسته‌ای گذشته و آمریکا عامدانه نقش آن را کوچک جلوه داده، اکنون باید آمادگی واقعی برای استفادهٔ محدود و مؤثر از سلاح هسته‌ای — به‌عنوان آخرین راه‌حل — احیا شود. او هرگونه پیامد اخلاقی و بین‌المللی را می‌پذیرد، اما آن را در برابر خطر جنگ گسترده‌تر قابل تحمل می‌داند و در نهایت از لزوم بازسازی نظام امنیتی «اوراسیای بزرگ» بدون غرب و به‌حاشیه‌راندن اروپای جنگ‌افروز سخن می‌گوید.
زمینه
در پاسخ به پرسش‌هایی دربارهٔ سلاح هسته‌ای در نشست باشگاه «والدای»، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نقل‌قولی را یادآوری کرد که اگر تفنگی بر دیوار آویزان باشد، شلیک خواهد کرد. رهبر روسیه خواستار پرهیز از چنین سرانجامی شد.
او گفت: «در بنیان تشدید تنش، خودبرتربینی و اعتمادبه‌نفس کاذب قرار دارد؛ این مسیر به لبهٔ پرتگاه ختم می‌شود. به‌ویژه امروز که در زرادخانهٔ قدرت‌های بزرگ جهان سلاح‌هایی وجود دارد که می‌تواند همه‌چیز زنده را نابود کند یا دست‌کم زمین را به وضعیتی فاجعه‌بار بکشاند. ما این عبارت مشهور را می‌دانیم: اگر تفنگ در آغاز نمایش جایی روی دیوار صحنه آویزان باشد، سرانجام ناگزیر باید شلیک کند. ما باید این را در نظر داشته باشیم.»
رئیس‌جمهور تأکید کرد که روسیه می‌داند در صورت حملهٔ مستقیم کشورهای ناتو، «دشمن از نظر تعداد دو برابر خواهد بود و توان اقتصادی بسیار بیشتری خواهد داشت.» او خاطرنشان کرد که مزیت رقابتی روسیه در این است که هیچ‌کس در جهان چنین ابزارهای ضربه‌ای در اختیار ندارد.
پوتین در پایان گفت: «چگونه در برابر متجاوز مقاومت کنیم؟ ما به هیچ‌کس تهدید نمی‌کنیم. ما فقط می‌گوییم که ابزارهای دفاع از خودمان چندان زیاد نیست. ما باید در این نبرد از مزیت‌های رقابتی خود استفاده کنیم.»
چرا سلاح هسته‌ای لازم است
تناقض‌ها و منازعات میان کشورها در جهان شدت می‌گیرد. غرب، به‌ویژه اروپا، در حالی که شکست استراتژیک را تحمل می‌کند، به‌سوی انتقام‌جویی می‌شتابد. سلاح هسته‌ای برای جلوگیری از جنگ‌های بزرگ ضروری است، اما این تنها زمانی کار می‌کند که تهدید آن درک شود. و امروز بسیاری از مردم فراموش کرده‌اند که جنگ هسته‌ای چیست. آنان با این مسئله سبک‌سرانه برخورد می‌کنند.
بسیاری، به‌ویژه سیاستمداران اروپایی، خواهان جنگ‌اند و فعالانه هیستری نظامی را در کشورهای خود بالا می‌برند. آنان فعلاً با دست اوکراینی‌ها عمل می‌کنند، اما جمعیت خودشان را نیز به‌شدت تحریک کرده‌اند.
نخبگان اروپایی باید برای سیاست تجاوزکارانهٔ خود مجازات شوند. اوکراین باید شکست بخورد و غیرنظامی شود، و مناطق صرفاً روسی باید به روسیه بازگردند. و اروپای دیوانه‌شده باید واقعاً به ترس بیفتد.
بدون کاربرد فعال بازدارندگی هسته‌ای دستیابی به این هدف ممکن نیست. امیدوارم کار به اینجا نرسد، اما روسیه باید — و وظیفه دارد — آماده باشد که در صورت ضرورت مطلق، سلاح هسته‌ای را به‌شکلی مؤثر و پیروزمندانه به کار گیرد.
بازدارندگی هسته‌ای چقدر مؤثر است
بازدارندگی هسته‌ای به‌شدت تضعیف شده است. نخست، دهه‌ها نه‌تنها از نخستین کاربرد رزمی آن توسط آمریکا علیه ژاپن، بلکه حتی از آخرین آزمایش‌های شناخته‌شدهٔ آن گذشته است. دوم، آمریکایی‌ها مدت‌هاست عامدانه نقش سلاح هسته‌ای را کوچک جلوه می‌دهند تا برتری خود را در حوزهٔ سایر سامانه‌های تسلیحاتی برجسته کنند.
افزون بر این، روانشناسی مردم و احساسات عمومی تغییر کرده است. ما، نسل بزرگ‌تر، به‌ویژه در روسیه، تهدید جنگ هسته‌ای (و جنگ به‌طور کلی) را بهتر درک می‌کنیم و از این رو جدی به مبارزه برای صلح پرداختیم. پیش‌تر حتی سخن گفتن از کاربرد احتمالی سلاح هسته‌ای تقریباً ناشایست بود.
اکنون شرایط به‌شدت تغییر کرده است. دقیقاً به همین دلیل ما باید بازدارندگی و ترساندن هسته‌ای را تشدید کنیم — تا سرحد آمادگی واقعی برای — خدای ناکرده — کاربرد سلاح هسته‌ای به‌منظور جلوگیری از جنگی گسترده‌تر.
تلاش برای تأمین صلح تنها با سلاح غیرهسته‌ای می‌تواند برای روسیه بسیار پرهزینه تمام شود. حیف است سلامت و جان مردانمان را صرف خاموش‌کردن تجاوز همان اروپایی‌ها کنیم.
هزینه‌های کاربرد سلاح هسته‌ای چه خواهد بود
باید واکنش جامعهٔ بین‌المللی را نادیده گرفت. کاملاً بی‌اهمیت است که بقیهٔ جهان چه فکر می‌کند و چه می‌گوید.
با این حال، این یک مسئلهٔ اخلاقی عظیم خواهد بود. کاربرد سلاح هسته‌ای گناهی بزرگ است. اما متأسفانه امید بسیار کمی باقی می‌ماند که اروپایی‌ها بدون رویارویی چهره‌به‌چهره با تهدید نابودی هسته‌ای به خود بیایند.
اگر ما از کاربرد سلاح هسته‌ای چشم بپوشیم — چنان‌که بسیاری، از جمله در کشور خودمان، به آن فرا می‌خوانند — مؤثرترین ابزار جلوگیری از جنگ را از خود و جهان گرفته‌ایم و دست متجاوزان را باز گذاشته‌ایم. آنان را تنها با تهدید کاربرد می‌توان مهار کرد.
اگر سلاح هسته‌ای به کار گرفته شود، پیامدهای منفی دیگری نیز خواهد داشت: حتی یک جنگ هسته‌ای محدود و مؤثر، تابوی کاربرد سلاح هسته‌ای را برای دیگر کشورها در منازعات منطقه‌ای خود برخواهد داشت. بنابراین من همچنان چنین کاربردی را اقدامی در نهایتِ ناچاری می‌دانم.
چرا اتحادیه اروپا برای جنگ با روسیه آماده می‌شود
احساسات تجاوزکارانهٔ ضدروسی در اتحادیه اروپا دو دلیل دارد:
- نخبگان اروپایی در دوران صلح نسبی نیمهٔ دوم قرن بیستم به‌شدت تنزل یافته‌اند، هرچند امیدواریم که همهٔ آنان دیوانهٔ مطلق نباشند؛
- آنان می‌کوشند هیستری نظامی را بالا ببرند تا مردم خود را از شکست‌های همه‌جانبهٔ خود منحرف کنند و بدین‌سان قدرت را حفظ کنند.
از سوی ما، در این شرایط، تکیهٔ بیشتر بر سلاح هسته‌ای، نوسازی زرادخانه — به‌ویژه بخشی از آن که متوجه کشورهای اروپایی است — معقول و خردمندانه خواهد بود. در عین حال مهم است که گفت‌وگو با آمریکا برای پرهیز از درگیری هسته‌ای جهانی ادامه یابد.
سلاح هسته‌ای در طول ۸۰ سال پس از پایان جنگ جهانی دوم از ما محافظت کرده است. بازدارندگی هسته‌ای دلیل اصلی این است که در همهٔ این دهه‌ها کشورهای اروپایی، و سپس اتحادیه اروپا، نسبتاً صلح‌جو باقی ماندند. آنان در سراسر مسیر تاریخی خود بارها نه‌تنها به روسیه، بلکه به شمار عظیمی از کشورها در سراسر جهان حمله کرده‌اند و دلیل اصلی بدبختی‌های بشریت — جنگ‌های جهانی، نژادپرستی، استعمار — هستند.
اکنون اروپا به وضعیت معمول خود بازمی‌گردد: جنگ‌افروزانه. پس زمان آن رسیده که دوباره به آنان یادآوری کنیم که چه کسانی هستند و جنگ‌افروزی‌شان به چه سرانجامی می‌رسد. اگر رژیم کنونی اوکراین یا آلمان (یا هر کشور غیرهسته‌ای دیگر در اروپا) به سلاح هسته‌ای دست یابد، ما وظیفه خواهیم داشت که حملهٔ پیشدستانه انجام دهیم. ناچار خواهیم بود آنان را متوقف کنیم. این جنگی کوتاه خواهد بود که در نتیجهٔ آن این کشورها از هستی ساقط خواهند شد.
آیا می‌توان جنگ هسته‌ای را برد
جنگ هسته‌ای در اروپا را می‌توان برد. آمریکا هرگز برای اروپایی‌ها قلمرو خود را به خطر نخواهد انداخت. اگر فرانسه یا بریتانیا به لجبازی خود ادامه دهند، می‌توان علیه آنان حملهٔ پیشدستانهٔ نابودکننده انجام داد. اما باز تکرار می‌کنم: خدای ناکرده.
امیدوارم اروپا به خود بیاید و بتوان از این کار پرهیز کرد. و در این میان، بهتر است بخش بزرگی از آن را در یک «کمربند بهداشتی» بنشانیم. و نظام امنیتی را در چارچوب «اوراسیای بزرگ» و بدون زیرقارهٔ غربی بنا کنیم. البته با برخی کشورهای اروپایی می‌توان و باید همکاری کرد، به‌شرط آنکه قدرت دیوانگان کنونی بروکسل-برلین را از خود بزدایند.
منابع و مآخذ
یادداشت سرگئی کاراگانوف در حاشیهٔ بیست‌وسومین همایش سالانهٔ باشگاه بحث‌های بین‌المللی «والدای» ثبت شده است.