محاصره در حلقهٔ جنگ؛ ساکنان تعز یمن خود را برای نبرد و محاصره‌ای دوباره آماده می‌کنند
نویسندهٔ دراپ سایت نیوز
ترجمهٔ مجلهٔ جنوب جهانی
در یک نگاه: پیشروی نظامی انصارالله و تشدید درگیری با نیروهای دولت مورد حمایت عربستان، شهر تعز را در جنوب‌غربی یمن در محاصره‌ای فزاینده قرار داده است. بسته‌شدن راه‌های ورودی، کمبود مواد غذایی، افزایش چندبرابری بهای سوخت و دشواری دسترسی به خدمات درمانی، زندگی صدها هزار نفر را تهدید می‌کند. در حالی که ساکنان میان ماندن در خانه‌های خود و فرار از نبردها گرفتار شده‌اند، بیم تکرار محاصرهٔ طولانی گذشته و گسترش بحران انسانی هر روز بیشتر می‌شود.
انصارالله اکنون همهٔ راه‌های ورودی به تعز را در کنترل دارد؛ وضعیتی که محاصرهٔ سومین شهر بزرگ یمن را تشدید کرده و موجب افزایش سرسام‌آور قیمت سوخت، کمبود مواد غذایی و وحشت ساکنان شده است.
حائل محمد، مانند دیگر ساکنان تعز، برای تأمین غذا و دیگر نیازهای اساسی خانواده‌اش با دشواری دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ آن هم در شرایطی که جنگ میان انصارالله و ائتلافی به رهبری عربستان سعودی شدت گرفته و دامنهٔ آن به اطراف شهر رسیده است.
این داروساز ۴۱ ساله و پدر سه فرزند به دراپ‌سایت نیوز گفت: «هیچ‌کس نمی‌تواند تصور کند که در این شهر، فقط برای پیدا کردن یک کپسول گاز پروپان یا یک کیسه گندم، چه مسیر دشواری را باید طی کرد. بسیاری از تاجران مواد غذایی به من گفته‌اند که ذخایر گندم، برنج و دیگر اقلام ضروری در فروشگاه‌هایشان تمام شده است. وقتی سرانجام توانستم گندم پیدا کنم، قیمت آن تقریباً دو برابر قیمت معمول بود.»
محمد گفت ساکنان سراسر تعز از ترس اینکه با نزدیک‌شدن نبردهای زمینی در خانه‌هایشان گرفتار شوند، در حال ذخیره‌کردن مواد غذایی هستند. تعز، سومین شهر بزرگ یمن که در ارتفاعات جنوب‌غربی این کشور قرار دارد، مدت‌هاست در خط مقدم جنگ داخلی یمن بوده و اکنون در حلقهٔ درگیری‌ها محاصره شده است.
استان تعز از ۲۳ شهرستان تشکیل شده است که ۲۰ شهرستان آن اکنون تحت کنترل انصارالله قرار دارند. تنها سه شهرستان همچنان در کنترل دولتِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده در سطح بین‌المللی هستند؛ همان سه شهرستانی که شهر تعز را تشکیل می‌دهند.
انصارالله اکنون همهٔ راه‌های ورودی به شهر تعز را در کنترل دارد. این ورودی‌ها به خطوط فعال جبههٔ جنگ تبدیل شده‌اند و درگیری‌ها تنها برای مدت‌های کوتاهی متوقف می‌شوند. رانندگان ناچارند منتظر وقفه‌های کوتاه در نبرد بمانند؛ وقفه‌هایی که معمولاً در طول روز بیش از چند ساعت دوام نمی‌آورند و تنها در همین فرصت‌ها می‌توان وارد شهر شد یا از آن خارج شد.
درگیری‌های مداوم، وحشت گسترده‌ای در میان ساکنان ایجاد کرده است؛ مردمی که بیم دارند جنگ هر لحظه به خانه‌هایشان برسد. مسدودشدن راه‌ها پیامدهای اقتصادی شدیدی نیز داشته است: سوخت و کالاهای اساسی دیگر نمی‌توانند به‌طور منظم وارد شهر شوند و قیمت اقلام ضروری، از جمله سوخت، تا سه برابر افزایش یافته است.
اگرچه در هفته‌های اخیر برخی کامیون‌های حامل مواد غذایی موفق شده‌اند وارد شهر شوند، میزان عرضه بسیار کمتر از نیاز مردم بوده است. در همین حال، با ادامهٔ نبردها در حومهٔ شهر، ساکنان برای ذخیره‌کردن مایحتاج خود به تکاپو افتاده‌اند.
محمد گفت: «درگیری‌ها کمتر از پنج کیلومتر، یعنی حدود سه مایل، با خانه‌ام فاصله دارد و همین به‌اندازهٔ کافی برای نگرانی من دلیل است. موفق شدم یک کیسهٔ ۲۵ کیلوگرمی آرد گندم بخرم و گاز پخت‌وپز هم دارم.»
بااین‌حال، او برای تأمین هزینهٔ غذا ناچار شده است زیر بار بدهی برود.
محمد گفت: «این تنها راهی بود که می‌توانستم از طریق آن غذای خانواده‌ام را تأمین کنم. با اینکه حقوق می‌گیرم، مجبور شدم بدهکار شوم؛ پس وضعیت کسانی که بیکارند یا آواره شده‌اند، چگونه خواهد بود؟ شرایط آن‌ها باید بسیار بدتر باشد.»
او فعلاً نان مورد نیاز خانواده‌اش را از یک نانوایی محلی می‌خرد، هرچند قیمت نان ۵۰ درصد بیشتر از حد معمول است. ترجیح می‌دهد گاز پخت‌وپز و آرد خود را برای بعد نگه دارد تا مجبور نشود بار دیگر در جست‌وجوی درمانده‌وار مایحتاج ضروری باشد.
او گفت: «تا زمانی که کاملاً نتوانیم از خانه خارج شویم، از گاز استفاده نخواهیم کرد.»
تشدید بحران انسانی
ماه گذشته، انصارالله در تهاجمی برق‌آسا از پایگاه‌های خود در شمال به‌سمت جنوب پیشروی کرد و حملات سنگینی را علیه نیروهای دولتیِ مورد حمایت عربستان در جنوب استان حدیده و غرب استان تعز آغاز کرد. انصارالله به‌سرعت کنترل شهر راهبردی مخا و سواحل دریای سرخ یمن را به دست گرفت تا بر تنگهٔ باب‌المندب، آبراهی حیاتی برای کشتیرانی جهانی، مسلط شود.
در آغاز ماه اکتبر، انصارالله حملهٔ گستردهٔ دیگری را علیه نیروهای دولتی در جنوب و غرب استان تعز آغاز کرد. تا چهارم اکتبر، این نیروها پیشروی‌های چشمگیری به دست آورده و جادهٔ اصلی اتصال شهر تعز به مناطق جنوبی و غربی استان و همچنین استان لحج را تصرف کرده بودند.
برنامهٔ جهانی غذا سازمان ملل متحد (WFP) روز چهارشنبه هشدار داد که درگیری‌ها و بسته‌شدن جاده‌ها، دسترسی حدود ۸۰۰ هزار نفر در تعز و دیگر مناطق آسیب‌دیده را به کمک‌های بشردوستانه قطع کرده است. ذخایر آرد گندم تقریباً به پایان رسیده و ممکن است مواد غذایی باقی‌مانده در بازارهای محلی نیز تنها برای مدت کوتاهی کفایت کند.
در ماه مه، حتی پیش از آغاز مرحلهٔ اخیر درگیری‌ها، سازمان ملل متحد هشدار داده بود که بیش از ۲۲ میلیون نفر در سراسر یمن به کمک‌های بشردوستانه و خدمات حمایتی نیاز دارند؛ از جمله ۵٫۲ میلیون نفر که آواره شده بودند.
بر اساس داده‌هایی که هفتهٔ گذشته سازمان بین‌المللی مهاجرت منتشر کرد، تشدید اخیر درگیری‌های نظامی باعث شده است ۲۰۱٬۲۱۷ نفر دیگر خانه‌های خود را ترک کنند. شمار آوارگان همچنان هر روز افزایش می‌یابد.
خیابان‌های شهر تعز که پیش‌تر تا دیروقت شب مملو از جمعیت بودند، اکنون عمدتاً خالی‌اند. در پی بسته‌شدن راه‌های ورودی شهر، قیمت سوخت تقریباً سه برابر شده است؛ به‌طوری‌که قیمت ۲۰ لیتر بنزین، معادل ۵٫۳ گالن، از ۳۰ هزار ریال یمن، حدود ۱۹ دلار، به ۹۰ هزار ریال، حدود ۵۷ دلار، رسیده است.
در طول روز خودروها و اتوبوس‌های اندکی در خیابان‌ها رفت‌وآمد می‌کنند و شب‌ها نیز به دلیل مخاطرات امنیتی، تقریباً هیچ وسیلهٔ نقلیه‌ای در خیابان‌ها دیده نمی‌شود.
افزون بر افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل، رساندن غذا و دیگر کالاها به شهر نیز به کاری بسیار دشوار و خطرناک تبدیل شده است.
یکی از تاجران مواد غذایی به دراپ‌سایت نیوز گفت: «همهٔ کسانی که مسئول تأمین معاش خانواده‌هایشان هستند، هم‌زمان به بازار آمدند تا غذا بخرند؛ بنابراین طبیعی است که موجودی فروشگاه‌های ما تمام شود.»
او به دلیل ملاحظات امنیتی، به شرط ناشناس ماندن حاضر به گفت‌وگو شد. چندین تاجر مواد غذایی نیز از مصاحبه دربارهٔ بحران خودداری کردند، زیرا بیم داشتند ساکنان محلی آن‌ها را به گران‌فروشی و احتکار متهم کنند.
این تاجر گفت: «رانندگانی هستند که گاهی چند روز منتظر می‌مانند تا درگیری‌ها متوقف شود؛ حتی اگر این توقف فقط چند دقیقه یا یک ساعت طول بکشد، تا بتوانند گندم، برنج یا دیگر اقلام مورد نیاز را وارد شهر کنند.»
به گفتهٔ او، تحویل کالاها بسیار بیشتر از گذشته زمان می‌برد، قیمت سوخت در شهر سه برابر شده و رانندگان هنگام ورود به تعز جان خود را به خطر می‌اندازند. همهٔ این عوامل به افزایش قیمت مواد غذایی دامن می‌زنند.
این تاجر گفت: «در شرایط کنونی، قیمت‌های بالا اجتناب‌ناپذیرند؛ اما حتی با این قیمت‌ها هم برخی خریداران حاضرند هرچه داریم بخرند. به همین دلیل مجبور شدیم گندم را در بسته‌های پنج‌کیلوگرمی تقسیم کنیم و فروش را به یک بسته برای هر نفر محدود سازیم.»
او گفت گندم و برنجی که به فروشگاهش می‌رسد، همان روز تمام می‌شود؛ زیرا به‌محض انتشار خبر رسیدن یک کامیون حامل کالا به شهر، ساکنان در صف‌های طولانی جمع می‌شوند.
این تاجر که کامیون‌های خود را در اختیار دارد، گفت رانندگانش تمایلی ندارند برای عبور از خطوط نبرد جان خود را به خطر بیندازند.
او گفت: «ما فقط برای کمک به مردم تعز این کار را انجام می‌دهیم، چون همه از آنچه در پیش است وحشت دارند و فقط امنیت می‌خواهند. اگر هدفمان این نبود، مغازه‌ام را می‌بستم و به‌جای به خطر انداختن جانم برای کمک به دیگران، در خانه می‌ماندم.»
انصارالله پیش‌تر، در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶، جاده‌های اصلی منتهی به شهر تعز را در کنترل داشت؛ تا اینکه نیروهای دولتی پیشروی کردند و راه ورودی جنوبی شهر را به کنترل خود درآوردند.
تعز در خط مقدم جنگ
تعز از سال ۲۰۱۵، زمانی که نبردهای خیابانی در شهر به کشته و زخمی‌شدن غیرنظامیان انجامید، یکی از جبهه‌های اصلی درگیری میان انصارالله و نیروهای دولتی بوده است.
این شهر سال‌ها محاصره‌ای بی‌رحمانه را تحمل کرد؛ محاصره‌ای که سرانجام با آتش‌بس مورد میانجیگری سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۲ پایان یافت. این آتش‌بس در بخش بزرگی از کشور، از جمله تعز، برقرار ماند تا اینکه ماه گذشته درگیری‌ها از سر گرفته شد.
ولید سعید، یکی از ساکنان ۵۱ سالهٔ شهر تعز، به دراپ‌سایت گفت: «می‌توانیم بحران سوخت را با استفاده از هیزم برای پخت‌وپز و پیاده‌روی به‌جای سوارشدن به اتوبوس مدیریت کنیم؛ اما نگرانی اصلی ما اکنون این است که نبردها به تک‌تک خانه‌ها برسند، همان‌طور که در سال ۲۰۱۵ اتفاق افتاد.»
سعید به همراه همسر، دو فرزند و والدینش در محلهٔ المرور تعز زندگی می‌کند. او که نبردهای سال ۲۰۱۵ در شهر را از سر گذرانده است، به‌شدت می‌خواهد از تکرار آن کابوس جلوگیری کند و ترجیح می‌دهد از شهر بگریزد.
او گفت: «آرزو می‌کنم بتوانم همین امروز از شهر فرار کنم، نه اینکه آن را به فردا موکول کنم؛ اما جاده‌ها امن نیستند و درگیری‌ها ادامه دارند. فرار در شرایط کنونی به معنای به خطر انداختن جانمان است؛ چیزی که تفاوتی با ماندن ندارد. از نظر امنیتی، تصمیم‌گرفتن برای فرار در حال حاضر آسان نیست.»
سعید که به‌عنوان برق‌کار روزمزد کار می‌کند، خاطرنشان کرد که ترک شهر مستلزم داشتن پول برای کرایهٔ وسیلهٔ نقلیه نیز هست؛ هزینه‌ای که بسیاری از مردم، از جمله او، به‌سادگی از عهدهٔ پرداخت آن برنمی‌آیند.
او گفت: «متأسفانه فرصت فرار امن را از دست داده‌ایم و اکنون چاره‌ای جز ماندن در خانه نداریم، حتی اگر نبردها تا آستانهٔ در خانه‌هایمان برسند.»
تمام خدمات عمومی در شهر تعز از تشدید درگیری‌ها آسیب دیده‌اند. مدارس و دانشگاه‌ها تعطیل شده‌اند و بسیاری از نهادهای عمومی فعالیت‌های خود را تا زمان تثبیت اوضاع متوقف کرده‌اند.
بااین‌حال، شدیدترین پیامدها در بخش خدمات درمانی مشاهده می‌شود؛ زیرا تعز مرکز مهمی برای درمان بیمارانی است که از روستاهای اطراف به این شهر سفر می‌کنند.
احمد العیسی، مردی در دههٔ شصت زندگی خود، بیش از پنج سال است که از نارسایی کلیه رنج می‌برد. او پیش‌تر هفته‌ای دو بار از روستای خود، واقع در فاصلهٔ ۴۰ کیلومتری، حدود ۲۵ مایلی، شهر تعز، برای انجام دیالیز به این شهر می‌آمد.
اما اکنون که جاده‌ها دیگر امن نیستند، ناچار شده است در حیاط بیمارستان الثورة در شهر تعز زندگی کند.
العیسی به دراپ‌سایت گفت: «هیچ بیمارستانی خارج از شهر وجود ندارد که بتواند برای بیماری من دیالیز انجام دهد و رفت‌وآمد مداوم میان روستایم و بیمارستان نیز امن نیست. از سوی دیگر، توان پرداخت هزینهٔ هتل یا اجارهٔ اتاق را ندارم، چون بیکارم؛ بنابراین مجبور شدم روی تکه‌ای مقوا در این حیاط بخوابم.»
العیسی می‌داند که اگر جلسات دیالیز خود را از دست بدهد یا به تأخیر بیندازد، با عوارضی روبه‌رو خواهد شد که می‌تواند جانش را تهدید کند.
در نتیجه، تمام زندگی او اکنون میان همان تکه مقوا و دستگاه دیالیز می‌گذرد و تنها زمانی از محوطهٔ بیمارستان بیرون می‌رود که برای یافتن غذا ناچار باشد.
او گفت: «تا زمانی که این تشدید درگیری‌ها پایان نیابد و جاده‌ها دوباره باز نشوند، حیاط بیمارستان را ترک نخواهم کرد.»
یادداشت: به دلیل وضعیت امنیتی در یمن، هویت خبرنگار تهیه‌کنندهٔ این گزارش محرمانه نگه داشته شده است.