دن استاینباک(دان استین‌بک)
ترجمه مجله جنوب جهانی
بحران ابولا در آفریقای مرکزی از آستانه خطرناک دیگری عبور کرده است. آنچه با شیوع در جمهوری دموکراتیک کنگو آغاز شد، از مرزهای ملی فراتر رفته و ضعف‌های آمادگی بین‌المللی و مدیریت کمک‌های اضطراری را آشکار کرده است.
در ۲۰ اکتبر، نیجریه یک مورد وارداتی را در آبوجا تأیید کرد. کنیا نیز نه مورد مرتبط با یک خوشه واحد را گزارش کرد. این همه‌گیری دیگر صرفاً یک وضعیت اضطراری کنگویی نیست. یک بحران منطقه‌ای با پیامدهای بین‌المللی است.
خطر این نیست که ابولا الزاماً به کووید-۱۹ دیگری تبدیل شود. ویروس بوندیبوگیو که عامل این شیوع است، شناخته نشده است که مانند یک ویروس تنفسی از طریق هوا منتشر شود، و هیچ شواهدی از چنین تحولی وجود ندارد. خطر فوری‌تر است: ادامه انتقال، تشخیص دیرهنگام، نظام‌های بهداشتی تحت فشار و احتمال عفونت‌های فرامرزی بیشتر.
جهان پیش‌تر هشدار داده شده است. پرسش این است که چرا واکنش آن هنوز تا این حد در برابر تأخیر، چندپارگی و بی‌توجهی سیاسی آسیب‌پذیر است.
از شیوع تا وضعیت اضطراری منطقه‌ای
تا ۶ اکتبر، سازمان جهانی بهداشت (WHO) ۸٬۷۲۸ مورد تأییدشده و ۴٬۲۰۵ مرگ در جمهوری دموکراتیک کنگو ثبت کرده بود و عفونت‌ها در ۶۴ منطقه بهداشتی در هفت استان گزارش شده بود. گزارش‌های بعدی نشان می‌دهد مجموع شمار ابتلاها بیشتر هم شده و تا ۲۰ اکتبر از ۹٬۴۰۰ مورد و ۴٬۵۰۰ مرگ فراتر رفته است.
این همه‌گیری به یکی از بزرگ‌ترین شیوع‌های ابولا در تاریخ ثبت‌شده و مرگبارترین شیوع در تاریخ کشور تبدیل شده است.
گسترش جغرافیایی به اندازه شمار تجمعی قربانیان اهمیت دارد. انتقال در چندین استان ادامه داشته است، در حالی که درگیری، آوارگی، زیرساخت‌های بهداشتی ضعیف و دشواری ردیابی تماس‌ها مهار بیماری را پیچیده می‌کند.
پیامدهای منطقه‌ای اکنون انکارناپذیر است. کنیا در اوایل اکتبر یک مورد وارداتی را تأیید کرد و پس از آن عفونت‌های بیشتری مرتبط با همان خوشه گزارش شد. مورد تأییدشده نیجریه در ۲۰ اکتبر هشدار دیگری است: شیوعی که در آفریقای مرکزی آغاز می‌شود می‌تواند از طریق شبکه‌های عادی سفر به مراکز جمعیتی دوردست برسد. مقامات نیجریه ۴۴ تماس را شناسایی و پایش آن‌ها را آغاز کرده‌اند.
این تحولات به معنای اثبات انتقال مهارنشده در سراسر آفریقا نیست، چه رسد به یک همه‌گیری جهانی. اما نشان می‌دهند که یک همه‌گیری چقدر سریع می‌تواند به مسئله‌ای برای هماهنگی بین‌المللی تبدیل شود.
وضعیت تا ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
قدرت بهداشتی آمریکا: منابع بدون تداوم؟
ایالات متحده همچنان منبع مهمی برای تأمین مالی، تخصص علمی، آزمایشگاه‌ها، لجستیک اضطراری و ظرفیت واکنش به همه‌گیری است.
در سپتامبر، واشنگتن نشستی بین‌المللی درباره تسریع اقدام جمعی علیه ابولا برگزار کرد. Africa CDC سپس اعلام کرد که ۲.۹ میلیارد دلار تعهد مرتبط با این نشست وجود دارد، از جمله کمک اعلام‌شده ۸۸۶ میلیون دلاری آمریکا. این تعهدها در صورت تبدیل شدن به کمک به‌موقع و پاسخگو می‌توانند تفاوت چشمگیری ایجاد کنند.
با این حال، پرسش بزرگ‌تر به تداوم مربوط است. اثربخشی هزینه‌کرد اضطراری به نظام‌های مراقبت، نیروی انسانی آموزش‌دیده، آزمایشگاه‌ها و خدمات بهداشتی محلی‌ای بستگی دارد که پیش از تبدیل شدن شیوع به بحران وجود دارند.
وقتی برنامه‌های بهداشتی بین‌المللی تضعیف می‌شوند، پیامدها ممکن است فوراً آشکار نشوند. آن‌ها زمانی پدیدار می‌شوند که ویروسی شناسایی نشود، ردیابی تماس عقب بماند یا ظرفیت درمان ناکافی از آب دربیاید. آن‌گاه مداخله اضطراری پرهزینه‌تر، دشوارتر و موفقیت آن کمتر قطعی می‌شود.
بسیج مقطعی نمی‌تواند جایگزین پیشگیری قابل اتکا شود. اعلام‌های اضطراری نیز نمی‌توانند به‌طور خودکار جبران‌کننده فرسایش نهادی پیشین باشند.
نقش چین: همکاری، نه رقابت ژئوپلیتیکی
چین همکاری بهداشتی خود با کشورهای آفریقایی را از طریق تیم‌های پزشکی، اقلام اضطراری و مشارکت‌های دوجانبه گسترش داده است. کمک آن در شیوع کنونی به واکنش بین‌المللی افزوده و ارزش عملیاتی همکاری دولت به دولت را نشان داده است.
آمریکا و چین قوت‌های متفاوتی دارند، اما هیچ‌کدام نمی‌توانند به‌تنهایی همه نیازها را تأمین کنند. شبکه‌های مالی و علمی آمریکا، همکاری پزشکی و روابط دوجانبه چین، نهادهای بهداشت عمومی آفریقا و هماهنگی سازمان جهانی بهداشت می‌توانند یکدیگر را تقویت کنند.
جایگزین آن به‌شدت زیان‌بار است: تبدیل کنترل همه‌گیری به عرصه‌ای دیگر از رقابت راهبردی.
برای دولت‌های آفریقایی، پرسش‌های مربوط عملی‌اند. چه کسی تجهیزات تشخیصی تأمین می‌کند؟ چه کسی کارکنان بهداشتی را آموزش می‌دهد؟ چه کسی از بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌های محلی حمایت می‌کند؟ چه کسی به شناسایی تماس‌ها، حفظ خدمات ضروری و تداوم مراقبت پس از فروکش توجه بین‌المللی کمک می‌کند؟
دیده‌شدن دیپلماتیک کمتر از نتایج قابل اندازه‌گیری اهمیت دارد. توانایی تحویل تجهیزات ارزشمند است؛ توانایی نگه داشتن آن در وضعیت کارکرد، آموزش نیروی انسانی و تقویت نهادهای محلی ارزشمندتر است.
رسوایی مالی: پول با حفاظت یکی نیست
شاید نگران‌کننده‌ترین تحول اخیر، جنجال بر سر تأمین مالی اضطراری باشد.
در ۱۵ اکتبر، Africa CDC گزارش داد که اهداکنندگان بین‌المللی حدود ۹۶۲ میلیون دلار را مستقیماً به سازمان‌های مجری واکنش به ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو پرداخت کرده‌اند. با این حال، بیش از ۷۰۰ میلیون دلار در اطلاعات مالی در دسترس مقامات ملی حساب‌نشده باقی مانده است. تنها حدود ۳۰ درصد سازمان‌های مربوط در جلسه‌ای برای به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات مالی شرکت کرده بودند. دولت کنگو آن ۹۶۲ میلیون دلار را دریافت نکرد.
گزارش‌های مربوط به پرداخت‌نشدن حقوق کارکنان خط مقدم و اعتراض آن‌ها به شرایط کاری خطرناک، این ناهمخوانی را هشداردهنده‌تر می‌کند. منابعی که در سطح بین‌المللی اعلام می‌شود باید به حقوق، تجهیزات حفاظتی، ظرفیت تشخیص، درمان و ارتباط با جامعه تبدیل شود.
هر تأخیر قابل پیشگیری در رساندن کمک، هزینه انسانی بالقوه‌ای دارد.
سه سناریو — و یک اولویت فوری
سه پیامد همچنان ممکن است.
نخست، مهار همراه با هزینه انسانی طولانی. مراقبت تشدیدیافته، درمان مؤثر، مشارکت جامعه و حمایت بین‌المللی پایدار به‌تدریج انتقال را قطع می‌کنند. این همچنان دست‌یافتنی است، اما بیش از اعلام وضعیت اضطراری و تعهدهای مالی نیاز دارد.
دوم، یک همه‌گیری منطقه‌ای طولانی. انتقال در بخش‌هایی از جمهوری دموکراتیک کنگو ادامه می‌یابد، در حالی که موارد وارداتی در جاهای دیگر مداخله‌های مکرر را ضروری می‌کند. حتی بدون انتقال بین‌المللی گسترده، اختلال طولانی می‌تواند خدمات بهداشتی را تضعیف کند، جوامع را آواره کند و منابع را از مراقبت مادران، واکسیناسیون و سایر خدمات ضروری منحرف کند.
سوم، گسترش منطقه‌ای بیشتر. عفونت‌های فرامرزی بیشتر زنجیره‌های انتقال جدیدی ایجاد می‌کنند و چندین کشور را به واکنش‌های همزمان وادار می‌کنند. پیامدها به سرعت تشخیص و جداسازی موارد، امکان ردیابی تماس‌ها و کفایت ظرفیت نظام‌های بهداشتی بستگی خواهد داشت.
سازمان جهانی بهداشت و Africa CDC پیش‌تر یک برنامه مشترک قاره‌ای آمادگی و واکنش تدوین کرده‌اند. چالش این است که هماهنگی را به اجرا و تعهدها را به حفاظت مؤثر تبدیل کنیم.
آمادگی همان امنیت است
بحران ابولا ضعفی بنیادین در نظام بین‌المللی را آشکار می‌کند. دولت‌ها خطرهای مشترک بیماری‌های عفونی را می‌پذیرند، اما اقدام جمعی بیش از حد به توجه سیاسی‌ای وابسته است که تنها پس از افزایش عفونت‌ها و مرگ‌ها فرا می‌رسد.
همه‌گیری‌ها عموماً زمانی مهار آسان‌ترند که موارد زود تشخیص داده شوند، زنجیره‌های انتقال قابل ردیابی بمانند و خدمات بهداشتی محلی فعال باشند. هنگامی که شیوع از طریق جوامع شکننده و شبکه‌های حمل‌ونقل به‌هم‌پیوسته گسترش می‌یابد، واکنش سخت‌تر، پرهزینه‌تر و کم‌پیش‌بینی‌تر می‌شود.
امنیت بهداشتی جهانی را نمی‌توان تنها بر اعلام‌های اضطراری، رقابت ژئوپلیتیکی یا اعلام بسته‌های مالی بنا کرد. این امر به سرمایه‌گذاری پایدار، نهادهای شفاف، مشارکت محلی مورد اعتماد و همکاری بین‌المللی‌ای نیاز دارد که از چرخه خبری جان سالم به در ببرد.
ابولا یک هشدار است، نه رویدادی منفرد. وضعیت اضطراری بهداشتی بعدی ممکن است با عامل بیماری‌زای دیگر، منطقه‌ای دیگر و مجموعه‌ای متفاوت از محاسبات سیاسی همراه باشد. با این حال، آسیب‌پذیری‌های زیربنایی یکسان باقی خواهند ماند مگر آنکه دولت‌ها اکنون به آن‌ها رسیدگی کنند.
زمان تقویت آمادگی جهانی پیش از وضعیت اضطراری بعدی است، نه پس از آنکه از مرز دیگری عبور کرده باشد.
دن استاینباک، دکترا، بنیان‌گذار Difference Group است و در مؤسسه هند، چین و آمریکا (آمریکا)، مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای (چین) و مرکز اتحادیه اروپا (سنگاپور) خدمت کرده است. برای اطلاعات بیشتر، به https://www.differencegroup.net/ مراجعه کنید.