از تپه کاپیتول تا کلاه «وتو»؛ پنج سال به ترامپ چه آموخت؟
نویسنده: وانگ شیانگ‌سویی
درباره نویسنده: وانگ شیانگ‌سویی، معاون دبیرکل بنیاد پژوهش‌های اصلاحات و توسعه سیتیک، سرهنگ ارشد بازنشسته ارتش آزادی‌بخش خلق چین و از نویسندگان کتاب «جنگ نامحدود» است.
ترجمه: مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا پیامد مستقیم کارنامه دو سال گذشته دولت ترامپ است؛ کارنامه‌ای آکنده از جنگ ناگهانی علیه ایران، جهش هم‌زمان قیمت نفت و تورم، و فساد مالی بی‌پرده خانواده رئیس‌جمهور.
واکنش ترامپ به این شکست — یعنی رونمایی از کلاه قرمز با عبارت «وتو» به‌جای «ماگا» و تهدید به وتوی تمام مصوبات کنگره دموکرات — در ظاهر قدرت‌نمایی و سرسختی است، اما در باطن یک عقب‌نشینی و تسلیم تمام‌عیار محسوب می‌شود؛ چرا که او برخلاف ماجرای حمله به کنگره در پنج سال پیش، این بار شکست را پذیرفته و به چارچوب اختیارات قانونی عقب نشسته است.
با این حال، هرچند ترامپ در سه سال باقی‌مانده به یک «رئیس‌جمهور اردک لنگ» در عرصه داخلی تبدیل شده، اما «ترامپیسم» به‌عنوان راهبرد کلان آمریکا برای حفظ هژمونی جهانی با کمترین هزینه و از مسیر جنگ‌های تجاری و امنیتی‌سازی همچنان پابرجاست و حتی «ترامپیسم بدون ترامپ» نیز به مسیر خود ادامه خواهد داد.
کارهای مضحک و عجیب‌وغریب دولت ترامپ در دو سال گذشته آن‌قدر روی هم تلنبار شده که دیگر برای کسی تازگی ندارد و آب از آب تکان نمی‌خورد: به راه انداختن جنگی ناگهانی علیه ایران که قیمت نفت و نرخ تورم را هم‌زمان به آسمان پرتاب کرد؛ ساخت پیاپی فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای به دست اعضای خانواده که زرق‌وبرق قدرت سیاسی را به کسب‌وکاری خانوادگی تبدیل کرده‌اند؛ راه‌اندازی ارز دیجیتال برای سرکیسه کردن هواداران خودش؛ به کار گرفتن تعرفه‌ها به‌مثابه سلاحی برای به هم ریختن نظم اقتصاد جهانی… وقتی رئیس‌جمهوری می‌تواند از زیر بار این‌همه اقدام رسوا قسر در برود، هیچ جای تعجبی ندارد که حزب جمهوری‌خواه انتخابات میان‌دوره‌ای را ببازد.
پروفسور وانگ شیانگ‌سویی، معاون دبیرکل بنیاد پژوهش‌های اصلاحات و توسعه سیتیک، تأکید می‌کند آنچه واقعاً درخور موشکافی است، واکنش ترامپ پس از این شکست است. او این بار برخلاف دفعه قبل، هوادارانش را به خیابان‌ها فرا نخواند؛ در عوض تهدید کرد که به «رئیس‌جمهور وتو» تبدیل خواهد شد و هر قانونی را که دموکرات‌ها تصویب کنند، وتو خواهد کرد. این موضع در ظاهر سرسختانه و قاطع به نظر می‌رسد، اما با نگاهی دقیق‌تر، یک تسلیم محض و بی‌پرده در دل آن نهفته است.
چرا جمهوری‌خواهان باختند؟ جنگ ایران تنها یک جرقه بود
برای درک وزن و ابعاد این تسلیم، نخست باید ببینیم او تا چه اندازه سخت شکست خورده است.
دلایل باخت جمهوری‌خواهان متعدد است. هر قانون‌گذار شکست‌خورده احتمالاً مشکلات خاص خودش را داشته است، اما در نهایت این شکست مستقیماً به کارنامه ترامپ در کاخ سفید گره خورده بود.
فوری‌ترین ماشه و عامل این شکست، جنگ ایران بود. این جنگ قیمت نفت را بالا برد، تورمی را که از پیش وجود داشت وخیم‌تر کرد و «شاخص فلاکت» مردم عادی را به سقف چسباند. رأی‌دهندگان نارضایتی خود را با برگه‌های رأی نشان دادند و خود ترامپ نیز به این واقعیت اعتراف کرد. با این حال، آنچه واقعاً گویا و معنادار است حرف بعدی اوست: این‌که اگر دوباره فرصتی به او داده شود، باز هم دقیقاً همین کار را خواهد کرد — زیرا هرگز نباید اجازه داد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد. این سخن مستقیماً به ذات مسئله اشاره دارد: اینجا با شکست در اجرا روبه‌رو نیستیم، بلکه با شکست در اصلِ تصمیم مواجهیم. او مسیری را برگزید که تاوانش را مردم آمریکا پرداختند و تا همین امروز هم باور ندارد که راه را اشتباه رفته است.
عامل دیگر، فساد وقیحانه و بی‌پرده خانواده ترامپ بود. شغل پردرآمد هانتر بایدن در اوکراین فی‌نفسه جنجال‌برانگیز بود، اما جو بایدن دست‌کم گفت این کار شایسته نبوده است؛ او در نهایت پسرش را عفو کرد، اما دست‌کم این ژست را گرفت که «می‌دانم کار اشتباهی بود». این موضوع دم‌دست‌ترین چماقی بود که ترامپ بر سر بایدن می‌کوبید. با این حال، همین که ترامپ پا به کاخ سفید گذاشت، دو پسر و دامادش برای پول‌سازی روانه خارج از کشور شدند و خود او نیز در جریان جنگ ایران از رانت اطلاعاتی سود برد؛ تا جایی که علناً به سرمایه‌گذاران بورس گفت در ازای پرداخت پول می‌توانند اخبار را زودتر دریافت کنند. از نگاه او، همه این کارها کاملاً طبیعی و عادی بود. برگ برنده‌ای که او علیه بایدن رو کرده بود، برگشت و به صورت خودش خورد. این رویه مطلقاً بی‌عذرخواهی و طلبکارانه، حتی کسانی را که پیش‌تر از جمهوری‌خواهان حمایت می‌کردند دل‌زده کرد. بدنه رأی حزب دیگر حاضر به حضور پای صندوق‌ها نبود و همین امر بیش از هر لغزش سیاستی دیگری به بنیادهای یک حزب آسیب می‌زند.
کلاه «رئیس‌جمهور وتو» در واقع کلاه تسلیم است
پس از اعلام نتایج انتخابات، ترامپ تصویری در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد: همان کلاه بیسبال قرمز معروفِ «ماگا»، با این تفاوت که به‌جای «MAGA» عبارت «VETO» (وتو) روی آن نقش بسته بود. دیری نگذشت که نمونه واقعی همین کلاه روی میز دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید ظاهر شد. پیام روشن بود: هر لایحه‌ای را که دموکرات‌ها پس از در دست گرفتن کنترل هر دو مجلس کنگره تصویب کنند، وتو خواهم کرد.
در ظاهر، این حرکت نوعی تهدید و عرض اندام در برابر کنگره‌ای است که در اختیار دموکرات‌ها قرار گرفته؛ اما با نگاهی عمیق‌تر، این دقیقاً یک سازش و عقب‌نشینی است. همه ما دیده‌ایم که ترامپِ «سازش‌ناپذیر» چه آشوبی می‌تواند به پا کند: او از پذیرش شکست سر باز زد، بارها اعلام کرد که انتخابات «دزدیده شده» است، هوادارانش را به خیابان‌ها کشاند و کار به یورش به ساختمان کنگره ختم شد. بنابراین، همین که او استدلال خود را در چارچوب استفاده از «اختیارات قانونی» رئیس‌جمهور صورت‌بندی می‌کند، هرچقدر هم که صدایش را بالا ببرد، در واقع پذیرفته است که قواعد بازی را قبول کند و در درون ساختار و نظام به مبارزه بپردازد.
وتو اختیاری است که قانون به رئیس‌جمهور داده، اما هم‌زمان این واقعیت را هم به رسمیت می‌شناسد که کنگره حق قانون‌گذاری دارد؛ یعنی شما حق دارید قانون تصویب کنید و من حق دارم وتو کنم. ترامپ سنگر دفاع سیاسی خود را از «تاکتیک‌های خارج از قواعد بازی» به درون چارچوب قانونی عقب کشیده است؛ او دیگر هوادارانش را به یورش علیه ساختار فرا نمی‌خواند، بلکه بی‌حاشیه و در چارچوب مرزهای اختیارات ریاست‌جمهوری عمل می‌کند. خودِ حق وتو نیز نامحدود نیست: این‌که کدام لوایح را می‌توان وتو کرد و آیا کنگره می‌تواند با اکثریت دوسوم آرا وتوی رئیس‌جمهور را باطل کند یا نه، همگی به‌روشنی در قانون مشخص شده است. کسی که واقعاً تن به پذیرش شکست نمی‌دهد، درباره جزئیات آیین‌نامه‌ای اختیار وتو با شما چانه نمی‌زند؛ او خیلی ساده می‌گوید این انتخابات اعتبار ندارد. ترامپ این بار چنین حرفی نزد.
بنابراین، کلاه «وتو» در ظاهر سرسختانه به نظر می‌رسد، اما او در حقیقت دارد به هوادارانش می‌گوید: من هنوز در حال جنگیدن هستم، اما این بار طبق قواعد بازی می‌جنگم. برای کسی مثل ترامپ، همین اندازه هم یک عقب‌نشینی بزرگ محسوب می‌شود.
ترامپ باخت، اما ترامپیسم شکست نخورد
ترامپ ممکن است عقب نشسته باشد، اما ترامپیسم همراه با او صحنه را ترک نکرده است. ترامپ با از دست دادن اکثریت هر دو مجلس، اکنون به یک رئیس‌جمهور «اردک لنگ» تبدیل شده است. با خروج اختیار قانون‌گذاری و تخصیص بودجه از دست او، اگر بخواهد دیوار مرزی را بسازد، کنگره به‌سادگی می‌تواند از تأمین مالی آن سر باز بزند؛ سنا مسئول تأیید انتصابات است، بنابراین اگر بخواهد کسی را جابه‌جا کند، ممکن است گزینه پیشنهادی‌اش رأی نیاورد. محدودیت‌ها در جبهه داخلی کاملاً آشکار و ملموس خواهد بود.
اما این بدان معنا نیست که دست او کاملاً بسته است. رئیس‌جمهور هنوز حق وتو، فرامین اجرایی، اختیار ۶۰ روزه برای به‌کارگیری نیروی نظامی و امکان منصوب کردن وزیران سرپرست برای دور زدن فرآیند رسمی تأیید صلاحیت سنا را در اختیار دارد. او پیش‌تر از همه این ابزارها استفاده کرده و باز هم استفاده خواهد کرد. افزون بر این، سیاست داخلی و سیاست خارجی با هم تفاوت دارند: سیاست داخلی به‌شدت در قیدوبند کنگره است، در حالی که در عرصه سیاست خارجی، قدرت رئیس‌جمهور ذاتاً دست بالاتری دارد. رئیس‌جمهوری که در داخل تضعیف شده، به‌طور متناقضی ممکن است بیش از پیش مشتاق باشد که در خارج از مرزها برگ برنده‌ای رو کند و نامی از خود به جا بگذارد.
ژاپن از این بابت دچار دلهره شده و می‌ترسد که ترامپ در جست‌وجوی دستاوردهای دیپلماتیک، توکیو را دور بزند و روابط خود را با چین و روسیه گرم کند. اما این نگرانی نوعی توهم و خیال‌پردازی است؛ ژاپن اساساً حتی صندلی‌ای بر سر آن میز ندارد. در جهانی که چین، ایالات متحده و روسیه امور جهانی را سامان می‌دهند، ژاپن نه فضایی برای اعمال نفوذ دارد و نه وزنی که بتواند به‌عنوان برگ چانه‌زنی به کار آید. افزون بر این، ژاپن طرف مقابل خود را نیز به‌اشتباه ارزیابی کرده است: توکیو تصور می‌کند ترامپ هنوز همان رئیس‌جمهور قادر مطلق است، در حالی که خودِ ترامپ در نتیجه این انتخابات تضعیف شده است.
مهم‌تر از همه، ترامپیسم ملک شخصی یک نفر نیست؛ بلکه راهبردی است که در مقطعی زاده شده که ایالات متحده در حال افول، همچنان می‌خواهد هژمونی جهانی خود را حفظ کند؛ آن هم با پرداخت هزینه کمتر از جیب خود، ارائه کالاهای عمومی کمتر به جهان، و هم‌زمان با توسل به جنگ‌های تجاری، محاصره‌های فناوری و امنیتی‌سازی همه‌چیز برای حفظ برتری‌اش. دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در بخش بزرگی از این منطق اشتراک نظر دارند. پس از آن‌که بایدن روی کار آمد، اساساً به اقداماتی که ترامپ در دور نخست ریاست‌جمهوری‌اش انجام داده بود دست نزد. بنابراین، حتی اگر ترامپ دیگر هرگز رئیس‌جمهور نشود، این دستورالعمل همچنان اجرا خواهد شد. آینده احتمالاً دوران «ترامپیسم در عصر ترامپِ ضعیف» یا حتی «ترامپیسم بدون ترامپ» خواهد بود؛ یعنی حتی با کاهش وزن سیاسی خودِ ترامپ، چارچوب سیاسی‌ای که او به حرکت درآورد همچنان به کار خود ادامه می‌دهد.
از اکنون تا ماه ژانویه که اعضای جدید کنگره کار خود را آغاز می‌کنند، یک پنجره زمانی نسبتاً باز وجود دارد که شاید آخرین فرصت ترامپ برای دست زدن به اقدامات جسورانه باشد. به محض این‌که قانون‌گذاران جدید بر کرسی‌های خود بنشینند، او با کنگره‌ای روبه‌رو خواهد شد که هم می‌تواند قانون‌گذاری کند، هم سر کیسه بودجه را در دست دارد و هم می‌تواند معیشت مردم را گروگان بگیرد. آن کلاه «وتو» نمی‌تواند این حقیقت را پنهان کند: سه سال باقی‌مانده ریاست‌جمهوری ترامپ، سه سالِ یک رئیس‌جمهور اردک لنگ است. ترامپیسم از میان نخواهد رفت، اما دوران شخصِ ترامپ در حال بسته شدن است.
ویراستار نسخه اصلی: zhangyixincq