
چرا واشنگتن ممکن است بار دیگر به ایران حمله کند
نویسنده: عمرو علان
المیادین انگلیسی
ترجمه: مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
واشنگتن توان آتش لازم برای حمله دوباره به ایران ظرف چند روز را دارد، اما با انتخابی سرنوشتساز روبهروست: تن دادن به توافقی بر پایه شروط هفتگانه تهران که موازنه قدرت چنددههای غرب آسیا را دگرگون میکند، شکست آمریکا را تثبیت میسازد و روند شکلگیری جهان چندقطبی را شتاب میبخشد؛ یا به راه انداختن جنگی دیگر با این امید که اراده ایران را در هم بشکند، هرچند دو تهاجم پیشین به اهداف راهبردی خود نرسیدند.
از دید نویسنده، تصمیم نهایی واشنگتن به هزینه راهبردی توافق، محدودیتهای سیاسی پیش روی دونالد ترامپ پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، فشارهای بنیامین نتانیاهو برای ازسرگیری درگیری و توان نیروهای آمریکایی بستگی دارد. با وجود استقرار ناوهای هواپیمابر و ذخایر مهمات برای یک حمله کوتاهمدت، آرایش کنونی نیروهای آمریکا برای یک کارزار طولانی آمادگی کافی ندارد؛ و خطر اصلی آن است که واشنگتن زمان آغاز حمله را تعیین میکند، اما پاسخ ایران تعیینکننده طول مدت جنگ خواهد بود.
هفده ماه بعد، واشنگتن با انتخابی روبهروست که خود در پدید آوردن آن نقش داشته است. توافقی بر پایه شروط تهران، هژمونی آمریکا را تضعیف خواهد کرد؛ و کارزار ناکام دیگری میتواند زیانی حتی بزرگتر به بار آورد.
واشنگتن توان آتش لازم برای حمله دوباره به ایران ظرف چند روز را دارد، اما دلایل بسیار کمتری برای این باور در دست دارد که حملهای دیگر بتواند به آنچه دو تهاجم پیشین در دستیابی به آن ناکام ماندند دست یابد. با این حال، توافقی بر پایه شروط ایران، ایالات متحده را ناچار خواهد کرد ضربهای به هژمونی خود در غرب آسیا را بپذیرد؛ و واشنگتن شاید این را خطری بزرگتر از جنگی دیگر ببیند.
توافقی که به نبرد پایان دهد یا آن را متوقف کند همچنان ممکن است. تصمیم واشنگتن بیش از هر چیز به هزینه راهبردی یک توافق، محدودیتهای سیاسی پیش روی دونالد ترامپ و نوع کارزاری بستگی خواهد داشت که نیروهای آمریکایی بتوانند تاب بیاورند.
بهای یک توافق
پس از عملیات طوفان الاقصی در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، واشنگتن و «اسرائیل» به این نتیجه رسیدند که معکوس کردن پیامدهای بلندمدت این عملیات برای «اسرائیل» نیازمند تغییری بنیادین در موازنه قدرت منطقهای است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بارها از تغییر چهره خاورمیانه سخن گفت. این امر در عمل به معنای نابودی مقاومت مسلحانه در داخل فلسطین اشغالی و مرزهای آن، و شتاب بخشیدن به تلاش برای سرنگونی دولت بشار اسد در سوریه بود. سقوط این دولت در دسامبر ۲۰۲۴ موفقیتی برای آن راهبرد بود. هدف نهایی اما سرنگونی جمهوری اسلامی ایران، سنگبنای محور مقاومت، بود.
لبنان نشان داد که این راهبرد تا کجا پیش رفته است. حزبالله نزدیک به یک سال پیش از آنکه درگیری به جنگی آشکار گسترش یابد، جبهه پشتیبانی از غزه را گشوده بود. شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، آغاز این تشدید تنش را هفدهم سپتامبر ۲۰۲۴ میداند؛ روزی که «اسرائیل» پیجرها را در سراسر لبنان در حملهای تروریستی منفجر کرد. ترور سلف او، سید حسن نصرالله، نشان داد که «اسرائیل» در تلاش برای نابودی کامل حزبالله است. واداشتن این جنبش به پایان دادن به جبهه پشتیبانی از غزه تنها بخشی از هدف بود.
دو اقدام تجاوزکارانه بیسابقه علیه ایران و ترور رئیس کشور و رهبر دینی آن، سید علی خامنهای، از همین جاهطلبی در قبال ایران حکایت داشت.
به نظر میرسد ایران ابعاد این تهدید را درک کرده است. در حالی که دشمنانش در پی سرنگونی جمهوری اسلامی بودند، تهران اهداف سیاسی متناسب با اهداف آنان تعیین کرد، هرچند دو طرف با ابزارهایی بسیار متفاوت میجنگیدند. موفقیت ایران در ایستادگی در برابر هر دو تهاجم، اعتمادبهنفس این کشور را نسبت به توانمندیهای نظامیاش و تاکتیکهایی که برای پیشبرد یک جنگ نامتقارن به کار گرفته بود تقویت کرد؛ و همچنین به تهران دلیل داد تا برای دستیابی به توافقی بر پایه شروط خود پافشاری کند.
خواستههای هفتگانه ایران نشان میدهد که این امر به چه معناست. تهران در کنار پایان عملیات نظامی، خواستار لغو محاصره دریایی و تحریمهای اقتصادی، پایان جنگ علیه متحدانش در محور مقاومت و ترتیباتی جدید برای تنگه هرمز است. این شروط در مجموع موازنه قدرتی را که دههها بر غرب آسیا حاکم بوده است تغییر خواهند داد و بسیار فراتر از بازگرداندن وضعیت به آستانه هفتم اکتبر ۲۰۲۳ خواهند رفت.
همچنین به نظر میرسد تهران تمایلی ندارد اجازه دهد بنبست کنونی به درازا بکشد. پس از آنکه واشنگتن از تعهدات خود ذیل تفاهمنامه اسلامآباد عقبنشینی کرد، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفت رهبر جدید کشور، سید مجتبی خامنهای، خواستار پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز گفت ایران میتواند با ایجاد بازدارندگی پایدار به این بنبست پایان دهد و نیازی به تکیه صرف بر مذاکرات ندارد.
تنگنای واشنگتن همین است. پذیرش شروط تهران، شکست آمریکا را تثبیت خواهد کرد؛ بازدارندگی ایالات متحده را تضعیف میکند و متحدانش را در این تردید فرو میبرد که آیا واشنگتن میتواند از آنان محافظت کند یا نه. پیامدهای این امر فراتر از غرب آسیا خواهد رفت و عقبنشینی در چنین مقیاسی، ظهور جهانی چندقطبی را که در آن قدرت میان چندین مرکز توزیع شده است شتاب خواهد بخشید.
جنگی دیگر به واشنگتن این فرصت را میدهد که اراده ایران را در هم بشکند و آن زیانها را جبران کند. دو جنگ نخست دلیل چندانی برای انتظار چنین نتیجهای به دست نمیدهند، اما ایالات متحده همچنان توان آتش سهمگینی دارد و سیاستگذارانی که باور دارند این قدرت میتواند تعیینکننده باشد، دلیلی برای تلاش دوباره دارند. یک توافق جزئی نیز میتواند رویارویی را منجمد کند و زمان بخرد.
دوام چنین توافقی به این بستگی خواهد داشت که تهران دقیقاً همان بنبستی را بپذیرد که خواهان پایان دادن به آن است.
از این رو، انتخاب پیش روی واشنگتن ممکن است به شکل پذیرش یک شکست راهبردی در همین لحظه یا به جان خریدن خطر شکستی بدتر به امید گریز از شکست جلوه کند. این محاسبه کفه ترازو را به سود تشدید تنش سنگین میکند، هرچند جنگی دیگر میتواند فاجعهبار باشد.
انتخابات میاندورهای و میدان مانور ترامپ
شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، هزینه داخلی جنگهایی را که در دستیابی به اهداف راهبردی خود ناکام ماندند آشکار ساخت و همچنین نشان داد که واشنگتن بر سر گام بعدی تا چه اندازه دچار دودستگی است. دموکراتها هر دو مجلس کنگره را به دست آوردند. شماری از رهبران آنان میگویند از همان ابتدا با جنگ مخالف بودهاند، اما چهرههای شاخص دموکرات تفاهمنامه اسلامآباد را همچون تسلیم در برابر ایران محکوم کردند.
اگر دموکراتها دیپلماسی را راه برونرفت میدانند، به طرحی معتبر نیاز دارند تا شروطی بهتر از آنچه تفاهم اسلامآباد ارائه میداد به دست آورند، یا بر سر وقفهای مذاکره کنند که راه گریزی از این تنگنا پیش پای واشنگتن بگذارد. هر یک از این دو رویکرد ناگزیر باید تغییراتی را که جنگها تاکنون رقم زدهاند در نظر بگیرد. ایران دلیل چندانی ندارد طوری چانهزنی کند که گویی موازنه قدرت منطقهای همچنان همان است که پیش از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بود.
انتخابات میاندورهای و چشمانداز حزب جمهوریخواه در انتخابات ریاستجمهوری آینده ممکن است میدان مانور ترامپ را محدود کند، اما سنجش تأثیر آنها بر تصمیمهای او دشوارتر است. او دیرزمانی است که عرفهای حزب خود و نهادهای حکومت آمریکا را به چالش کشیده است. اگر او منع قانون اساسی برای دوره سوم ریاستجمهوری را قطعی بداند، شاید در باقیمانده دوره ریاستجمهوری خود برای پذیرش ریسک آزادی عمل بیشتری احساس کند.
نتانیاهو همچنان او را برای ازسرگیری جنگ تحت فشار میگذارد. او خود را «یکی از پادشاهان بنیاسرائیل» میبیند و تشدید تنش را برای بقای موجودیت اشغالگر، تداوم اشغال فلسطین و شکلگیری آنچه «دوران اسرائیلی» در سراسر منطقه میخواند ضروری میداند. از دست رفتن اکثریت ائتلاف او در کنست نیز انگیزه سیاسی فوریتری برای ازسرگیری نبرد به او میدهد.
این فشارها اهمیت دارند، اما هزینه راهبردی یک توافق همچنان وزن سنگینتری در تصمیمگیری واشنگتن دارد.
آنچه نیروهای آمریکایی میتوانند انجام دهند
ارتش آمریکا میتواند بدون نیاز به انباشت گسترده نیرو، حملهای دیگر ترتیب دهد. مؤسسه نیروی دریایی ایالات متحده دو ناو هواپیمابر آمریکایی، یعنی «جورج واشنگتن» و «جورج اچ. دبلیو. بوش»، را در دریای عرب ردیابی کرده است و ناو سوم، «تئودور روزولت»، در چارچوب چرخش نیروها در حال نزدیک شدن به منطقه است. جنگندههای مستقر در منطقه و بمبافکنهای دوربردی را که میتوانند از خاک آمریکا پرواز کنند به این مجموعه بیفزایید؛ آنگاه واشنگتن توان آتش کافی برای حملات گسترده در بازهای کوتاهمدت در اختیار دارد.
پروازهای ترابری، سوخترسانی و شناسایی بیشتری از پایگاههای اروپایی، بهویژه در آلمان و کرت، در حال عبور است. تحرکات در دیهگو گارسیا نیز از پشتیبانی لجستیکی نیرومندتر و آمادگی عملیاتی بالاتر حکایت دارد. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی برآورد میکند که ایالات متحده همچنان مهمات کافی برای یک رویارویی دیگر در اختیار دارد، هرچند برخی ذخایر بهشدت کاهش یافتهاند.
اما یک کارزار مداوم، این نیروها را تحت فشار متفاوتی قرار خواهد داد. پژوهشهای مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی و مؤسسه سلطنتی خدمات متحد نشان میدهند که جایگزینی مهمات نقطهزن و رهگیرها تا چه اندازه دشوار خواهد بود. ایالات متحده همچنین ناچار خواهد شد از پایگاههای خود در برابر موشکها و پهپادهای ایرانی دفاع کند و تدارکات نیروهایش را زیر آتش دشمن ادامه دهد. استقرارهای قابل مشاهده در منابع آشکار نشانه چندانی از ظرفیت تهاجمی مازاد و پشتیبانی لجستیکی مورد نیاز برای یک کارزار طولانی و پرشدت نشان نمیدهند.
آرایش نظامی آمریکا در کلیت خود با ارزیابی سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، همخوانی دارد. او به المیادین گفت که ترامپ و نتانیاهو برای عملیاتی حداکثر سه تا پنج روزه برنامهریزی کردهاند و هنوز هدف راهبردیای را که بتوانند در این مدت به آن دست یابند مشخص نکردهاند.
خطر اینجاست که واشنگتن میتواند درباره سرعت آغاز حمله تصمیم بگیرد، اما پاسخ ایران در تعیین اینکه جنگ چقدر به درازا بکشد نقش خواهد داشت. حتی چند روز حملات سنگین میتواند به تبادل آتشهای مکرر دامن بزند و ایالات متحده را به همان کارزار طولانی بکشاند که آرایش کنونی نیروهایش تناسب کمتری با تداوم آن دارد.
هنگامی که «اسرائیل» جنگ را در سیزدهم ژوئن ۲۰۲۵ آغاز کرد، این کار را با اطلاع و تأیید قبلی ترامپ انجام داد. ترامپ با پیوستن به جنگ، سنت دولتهای پیشین آمریکا را که از رویارویی نظامی مستقیم با ایران پرهیز کرده بودند شکست. هفده ماه بعد، واشنگتن با انتخابی روبهروست که خود در پدید آوردن آن نقش داشته است. توافقی بر پایه شروط تهران، هژمونی آمریکا را تضعیف خواهد کرد؛ و کارزار ناکام دیگری میتواند زیانی حتی بزرگتر به بار آورد.
استدلالها علیه ورود به جنگ در ژوئن ۲۰۲۵ نیرومند بود و امروز نیز نیرومند است. این استدلالها نتوانستند مانع حمله نخست شوند و بعید به نظر میرسد که بتوانند مانع حملهای دیگر شوند.
