
تبخیر ۲.۵ تریلیون دلار طی دو روز: آیا سرمایه هوش مصنوعی آمریکا به سوی چین چرخشی خواهد داشت؟
نویسنده: شن یی، استاد گروه سیاست بینالملل دانشگاه فودان
ترجمه: مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
نتایج انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۶ و پیروزی دموکراتها، تکانههای شدیدی به بازار سهام در بخش هوش مصنوعی وارد کرد و تنها ظرف دو روز کاری، حدود ۲.۵ تریلیون دلار از ارزش بازاری این صنعت را به فنا داد. این تحول، الگوی توسعه شتابان هوش مصنوعی آمریکا را که پیشتر بر پایه سه چرخدنده محرک «داده»، «زیرساخت و تقاضا» و «سرمایه مالی» استوار بود، با چالشها و محدودیتهای جدی سیاسی و ساختاری مواجه ساخته است. در این تحلیل، شن یی، استاد دانشگاه فودان، با کالبدشکافی تنگناهای نوظهور صنعت هوش مصنوعی آمریکا، نشان میدهد که چگونه منازعات حزبی و رویارویی موازنه سرمایه با خطمشیهای نظارتی، سرآمدی تکنولوژیک ایالات متحده را به سوی نوعی «خودشکستی» ساختاری سوق میدهد. وی همچنین با طرح سناریوی «دادههای آمریکایی، پردازش چینی» (美数中算)، امکان گسیل سرمایههای محاسباتی آمریکا به سمت زیرساختهای غنی و ارزانقیمت انرژی در چین را در صورت تداوم انسدادهای داخلی بررسی میکند.
با درود به همه مخاطبان، به این شماره از برنامه «کالبدشکافی شن یی» (Yi Yu Dao Po) خوش آمدید. امروز قصد داریم به بررسی تحولات و رخدادهای پس از انتخابات میاندورهای کنگره ایالات متحده بپردازیم.
نخستین برآمد پس از این انتخابات، تا حدی غافلگیرکننده بود؛ هرچند با ژرفاندیشی دقیقتر در مناسبات موجود، چندان هم دور از انتظار به نظر نمیرسید. این پیامد پیش از هر چیز، خود را در نوسانات شدید و سقوط ارزش بازاری بخش هوش مصنوعی در ایالات متحده نمایان ساخت.
پیش از این، باور غالب بر آن بود که صنعت هوش مصنوعی آمریکا تحت اتکای همافزای سه چرخدنده محرکِ «داده»، «زیرساخت» و «سرمایه»، پتانسیل توسعهای کمابیش بیمرز و نامحدود دارد. با این حال، با پایان یافتن انتخابات میاندورهای، در این سازوکار رشد که تصاعدی و شتابان مینمود، گسست و تغییری بنیادین پدیدار گشت.
به بیان ساده، طی دو روز کاری پس از اعلام نتایج انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۶، بخش هوش مصنوعی بازار سرمایه آمریکا از یک واگرایی شدید درونی به موجی گسترده و فراگیر از فروش و تخلیه سهام غلتید.
حزب دموکرات در این انتخابات موفق شد کنترل هر دو مجلس کنگره (مجلس نمایندگان و سنا) را به دست گیرد و پیروزی چشمگیری نیز در انتخابات فرمانداری ایالت تگزاس کسب کند. از آنجا که تگزاس یکی از کانونهای اصلی احداث مراکز داده در ایالات متحده به شمار میرود، فعالان بازار مواضع و سیاستهای دموکراتها را با چشمانداز آتی توسعه مراکز داده گره زدند و در ارزیابی خود پیرامون تداوم بسترهای سیاسی پشتیبانِ رشد شتابان هوش مصنوعی تجدیدنظر کردند.
در این میان، نخستین پرسش اساسی این است: منطق ارزشگذاری صنعت هوش مصنوعی آمریکا پیش از این بر چه پایهای استوار بود؟
آیا «چرخدندههای سهگانه» صنعت هوش مصنوعی آمریکا از حرکت باز میایستند؟
میتوان منطق رشد پیشین را حاصل کنش متقابل و همافزای سه چرخدنده محرک دانست: چرخدنده داده، چرخدنده زیرساخت و تقاضا، و چرخدنده سرمایه.
با ارتقای مداوم کارایی هوش مصنوعی و گسترش دامنه کاربردهای آن، کاربران هنگام بهرهبرداری، حجم انباشتهتری از دادهها را تولید میکنند. این دادهها به نوبه خود بازخورد لازم برای ارتقای مدلها و محصولات را فراهم ساخته و توانمندی هوش مصنوعی را بیش از پیش تقویت میکنند؛ پدیدهای که از آن تحت عنوان «چرخدنده داده» یاد میشود.
از سوی دیگر، جهش توانمندی هوش مصنوعی، تقاضای فزایندهای برای قدرت محاسباتی ایجاد کرده و سرمایهگذاریهای سنگین در احداث مراکز داده، خرید تراشهها، تجهیزات شبکهای و زیرساختهای برقرسانی و خنککننده را برمیانگیزد. در همین حال، تزریق توان محاسباتی و زیرساختهای جدید، چشماندازهای نوینی از کاربردهای آتی هوش مصنوعی را در اذهان شکل میدهد که تشکیلدهنده «چرخدنده زیرساخت و تقاضا» است.
بر این پایه، توسعهیافتگی روزافزون کاربردها و جهش تقاضای محاسباتی، انتظارات سودآوری را برای تراشهسازان، تولیدکنندگان سختافزار، توسعهدهندگان مدلها، شرکتهای نرمافزاری و کل زنجیره تامین بالا برده و ارزش بازاری بنگاههای مربوطه را پرواز میدهد. این ارزشگذاریِ سرسامآور نیز شرایط مساعدتری را برای جذب سرمایهگذاری و تامین مالی در دورهای بعدی فراهم میسازد و بدین ترتیب «چرخدنده سرمایه» به گردش درمیآید.
تقویت متقابل این سه چرخدنده، شالوده اصلی الگوی توسعه شتابان و بیسابقه صنعت هوش مصنوعی آمریکا در سالیان اخیر بوده است.
اما اینک، این سازوکار فرآیندی دچار گرفتاری و انسداد شده است.
اردوگاه دموکراتها رویکردهای سیاستی صریحی مبنی بر تعلیق توسعه هوش مصنوعی پیشرفته، محدودسازی احداث و گسترش مراکز داده، و تشدید پاسخگویی و نظارت بر این صنعت مطرح کرده است. این طرحها سبب شده الگوی رشتی که اتکای تام به انتظارات توسعه مداوم داشت، در سطح قیمتگذاری سرمایه با ریسک آشکار کند شدن سرعت مواجه گردد.
حتی اگر این سیاستها خواهان تعطیلی پروژههای جاری نباشند و صرفاً نظارت و ممیزی سختگیرانهتری بر طرحهای آتی اعمال کنند، ارزشگذاریهایی که بر پایه پیشبینی احداثهای آینده شکل گرفته بودند، به ناچار دستخوش ریزش میشوند. برای صنعت هوش مصنوعی آمریکا که وابستگی شدیدی به تامین مالی بیرونی دارد و به عمق مناسبات سرمایهداری مالی گره خورده است، افت سرعت یا فروپاشی موضعی هر یک از این سه چرخدنده میتواند واکنشهای زنجیرهای سهمگینی به همراه داشته باشد.
بازتاب این نگرانیها در عملکرد بازار سرمایه نمایان شده است. در ۴ نوامبر، بلافاصله پس از اعلام نتایج انتخابات، واکنش اولیه بازار تلاش برای تفکیک دقیق میان شرکتها و شناسایی ذینفعان احتمالی ساختار سیاسی جدید بود. در ساعات اولیه معاملات آن روز، شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۱.۶ درصد و شاخص ناسداک کامپوزیت حدود ۱.۴ درصد رشد داشتند. سهام مایکروسافت و آمازون نیز به ترتیب ۶.۷ درصد و ۶.۱ درصد جهش یافت. با این حال، شاخص نیمههادی فیلادلفیا ۳.۱ درصد افت کرد و سهام برخی شرکتهای مرتبط با مراکز داده بیش از ۲۰ درصد سقوط کرد.
علت این واگرایی و قطبی شدن اولیه بازار چه بود؟
یک تحلیل بر آن بود که کاهش سرعت توسعه مراکز داده میتواند بار هزینههای سرمایهای غولهای فناوری را سبکتر کند و همزمان نادربودگی و ارزش توان محاسباتی موجود را بالا ببرد. اما برای پیمانکاران احداث مراکز داده و تامینکنندگان تجهیزات که حیاتشان به سفارشهای جدید وابسته است، این کندی به معنای فشارهای عملیاتی کاملاً مستقیم بود. البته این فرضیه بسیار آرمانگرایانه و انتزاعی بود؛ چرا که فرض را بر این میگذاشت که سرمایهگذاران قادرند سود و زیان شرکتهای مختلف را به شکلی عقلانی تفکیک کرده و رفتارهای بازاری خود را هماهنگ سازند.
اما در ۵ نوامبر، موج فروش و ریزش به سرعت فراگیر شد. شاخص ناسداک حدود ۵.۵ درصد سقوط کرد و افت بخش نیمههادیها به مراتب شدیدتر از کلیت بازار بود. بر اساس برآوردهای رویترز، ارزش بازاری شرکتهای حاضر در شاخص ناسداک ۱۰۰ تنها طی یک روز حدود ۲.۵ تریلیون دلار تبخیر شد. همزمان، سواپ نکول اعتباری (CDS) پنجساله شرکت کورویو (CoreWeave) به اوج تاریخی خود رسید. بدتر شدن همزمان قیمت سهام و شاخصهای ریسک اعتباری، نشان داد که بازار عمیقاً نگران است که تاخیر در احداث پروژهها، توان تامین مالی و بازپرداخت دیون این بنگاهها را مختل سازد.
بررسی وضعیت شرکتهای شاخص نیز موید این بحران است: در حوزه تراشههای محاسباتی هوش مصنوعی، انویدیا حدود ۹.۲۶ درصد و ایامدی (AMD) حدود ۱۷.۲۶ درصد ریزش داشتند. در بخش حافظه، شرکتهای مایکرون (Micron) و سندیسک (SanDisk) به ترتیب ۱۷.۴۶ درصد و ۲۲.۲۶ درصد افت کردند. غولهای پلتفرم ابری ریزش ملایمتری را تجربه کردند؛ به طوری که مایکروسافت، آمازون و آلفابت به ترتیب ۳.۵۸ درصد، ۲.۱۹ درصد و ۲.۲۰ درصد کاهش یافتند. بنگاههای حوزه محاسبات ابری و مرکز داده نظیر کورویو (CoreWeave) و اپلاید دیجیتال (Applied Digital) به ترتیب ۹.۸۳ درصد و ۱۴.۶۹ درصد سقوط کردند و در بخش برق و تجهیزات زیرساختی، سهام ویسترا (Vistra) و جنرال الکتریک ورنوا (GE Vernova) به ترتیب ۶.۱۵ درصد و ۷.۴۸ درصد افت کرد.
باید به روشنی تصریح کرد که آنچه اکنون شاهد آن هستیم، عمدتاً بازتاب انتظارات بازار سرمایه نسبت به تغییرات آتی سیاستهاست. چرا میگوییم «انتظارات»؟ زیرا اگرچه دموکراتها کنترل هر دو مجلس را به دست گرفتهاند، اما هنوز بسته سیاستی یکپارچه و مشخصی را تدوین نکردهاند. طرحهایی نظیر تعلیق تحقیقوتوسعه هوش مصنوعی پیشرفته، توقف احداث مراکز داده جدید یا محدودسازی هوش ابرمصنوعی، فعلاً در حد پیشنهادات سیاستی و ابتکارات قانونگذاری باقی مانده و به قانون رسمی تبدیل نشدهاند، چه رسد به آنکه وارد مرحله اجرا توسط دولت آمریکا شده باشند.
البته ممکن است برخی بگویند نوسانات قیمتی طی دو روز کاری نمیتواند اثباتکننده رخدادهای قطعی بازار در آینده باشد. این سخن تا حدی منطقی است؛ اما دستکم یک نکته قطعی است: مسیر سرمایهگذاری در هوش مصنوعی که پیشتر تصور میشد به صورت نامحدود شتاب میگیرد، اکنون با محدودیتهای روزافزون سیاسی، فیزیکی و مالی مواجه شده است. یکی از پیامدهای کلیدی این تعدیل بازار، طولانیتر شدن زمان نقدشوندگی و تحقق ارزش در صنعت هوش مصنوعی است.
برای شرکتهایی که اتکای حیاتی به تحویل مراکز داده جدید دارند، اگر ارزشگذاری آنها بر اساس فرضِ تحویل مداوم سرورها و به مدار آمدن توان محاسباتی جدید بنا شده باشد، شش ماه تاخیر در اجرای پروژه میتواند به معنای تعویق خرید سرور، به تاخیر افتادن درآمدهای اجاره، انباشت جریمه و بهره وامها، و مواجهه تجهیزات با ریسک استهلاک فناوری و افت ارزش باشد.
حتی اگر انتظارات تقاضای درازمدت از بین نرفته باشد، عقب افتادن جریانهای نقدی و افزایش هزینههای تامین مالی مستقیماً ارزشگذاری فعلی بنگاه را تخریب میکند. از این رو، فرمولهای ارزشگذاری بازار سرمایه بسیار پیش از تصویب و اجرای نهایی قوانین دستخوش تغییر میشوند. مفاهیمی چون «تقاضای بیمرز» و «توسعه نامحدود مراکز داده»، در واقع فرضهایی بدون سقف در روایتهای رشد بازار سرمایه بودند.
اما در جهان واقع، چنین فرضهایی هرگز نمیتوانند تحقق یابند. تقاضای واقعی برای هوش مصنوعی همواره تابع قدرت پرداخت کاربران، میزان اثربخشی برنامهها و قیمت محصولات است؛ چنانکه احداث مراکز محاسباتی نیز همواره درگیر محدودیتهای برق، منابع آب، زمین، مجوزهای قانونی و شرایط تامین مالی است. اگر ارزشگذاریهای نجومی شکل گرفتند، به این دلیل بود که بازار سرمایه باور داشت این محدودیتها در کنترل سرمایهگذاران خواهند بود.
اما این اعتماد بنیادین، بسیار شکننده است. انتخابات میاندورهای اخیر سیگنال صریحی به بازار فرستاد: محدودیتهای بیرونی نه تنها پابرجا هستند، بلکه پتانسیل تشدید نیز دارند. در نتیجه، باور سرمایهگذاران به حل سریع این چالشها دچار تزلزل شده است.
نگاهی دقیقتر به عملکرد این سه چرخدنده بیندازیم:
نخست، «چرخدنده داده» که مستقیماً بر کارایی محصولات هوش مصنوعی اثر میگذارد. در صورت وجود مجوزهای قانونی، دادههای باکیفیت و بستر ارزیابی مناسب، استفاده بیشتر کاربران دادههای بازخوردی غنیتری تولید کرده و به ارتقای مستمر مدلها میانجامد.
اما اگر نظارتها سختگیرانهتر شود، دسترسی به داده محدود گردد یا سطح کاربری طبق پیشبینیها رشد نکند، گردش این چرخدنده کند یا متوقف خواهد شد.
دوم، «چرخدنده زیرساخت و تقاضا» که گسترش توانمندی هوش مصنوعی را به سرمایهگذاریهای عظیم تجسم میبخشد. شرکتها با این تصور که صنایع و وظایف بیشتری به هوش مصنوعی متکی خواهند شد، ظرفیتهای آموزش و استنتاج مدلها را بالا برده، پردازندههای گرافیکی (GPU)، حافظهها، تجهیزات شبکه، سیستمهای برق و خنککننده را خریداری کرده و منابع هنگفتی را صرف تحقیقوتوسعه نرمافزارها میکنند.
از نظر تئوریک، توان محاسباتی بیشتر هزینه هر واحد خدمت را کاهش داده، سناریوهای کاربردی را گسترش میدهد و تقاضای جدیدی میآفریند. همزمان، خریدهای انبوه مراکز داده، درآمد و سفارشهای هنگفتی برای بخشهای بالادستی ایجاد میکند و توازن عرضه و تقاضا را تقویت مینماید؛ روندی که شباهت زیادی به افسانه بلند شدن از زمین با فشار دادن پاهای خود دارد!
اما پرسش بنیادین اینجاست: آیا تقاضای نهایی واقعاً از جیب خریداران واقعی و کاربران نهایی تامین میشود یا حاصل سرمایهگذاریهای درونی و چرخشی میان بازیگران خودِ این زنجیره است؟ اگر ارائهدهندگان ابری تراشه بخرند، شرکتهای دارنده مدل توان محاسباتی اجاره کنند و موسسات مالی هزینه احداث مراکز داده را بپردازند، در درون زنجیره درآمد و گردش مالی انبوهی شکل میگیرد.
با این حال، در نهایت این مشتری نهایی است که باید پول واقعی بپردازد تا استهلاک تجهیزات، مصرف انرژی، هزینه تحقیقوتوسعه و سود سرمایه جبران شود. اگر تقاضای نهایی بر اساس انتظارات رشد نکند، سفارشها و درآمدهای درونی زنجیره نخواهند توانست پایداری این سازوکار توسعه را تضمین کنند.
سوم، «چرخدنده سرمایه» که در جوهر خود، تبدیل انتظارات رشد آتی به توان تامین مالی امروز است.
انتظارات رشد درآمد و پیشتازی تکنولوژیک، ارزشگذاریهای بالایی میسازند. این ارزشگذاری از طریق قیمت سهام در بازار منعکس شده و شرایط تامین مالی از طریق عرضه سهام، دریافت تسهیلات بدهی، جذب سرمایه مشارکتی و انعقاد قراردادهای پیشخرید را بهبود میبخشد. ارزشگذاری بالا هم محصول این چرخه است و هم شرط حیاتی برای حفظ سرعت آن.
برای بنگاههایی که هنوز به جریان نقدی عملیاتی پایدار نرسیدهاند یا اهرمهای مالی سنگینی به کار گرفتهاند، این چرخدنده نه تنها نباید از حرکت بایستد، بلکه حتی نباید افت سرعت ملموسی داشته باشد؛ چرا که با بالا رفتن سطح اهرمها و قیمتها، حتی احتمال کند شدن رشد نیز برای ایجاد هراس و فرار همگانی سرمایهگذاران کافی خواهد بود. پژوهشهای آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۶ نیز بسترهای واقعی این ریسک را نشان داده است.
با مقیاسپذیری روزافزون سرمایهگذاری مراکز داده، شرکتها دیگر نمیتوانند تنها اتکا به ترازنامه مالی خود داشته باشند و شرایط بازار سرمایه مستقیماً بر سرعت احداث پروژهها اثر میگذارد. در همین حال، اتصال به شبکه برق، تامین تجهیزات و پذیرش اجتماعی نیز گلوگاههای واقعی کلیدی محسوب میشوند.
این بدان معناست که توسعه صنعت هوش مصنوعی آمریکا حساسیت فوقالعادهای به فضای سیاسی و شرایط مالی پیدا کرده است. با افزایش حجم سرمایهگذاریها، این حساسیت تشدید شده و تحولات پس از انتخابات میاندورهای صرفاً ریسکهای خفته زیرپوستی را آشکار ساخته است.
محدودسازی توسعه هوش مصنوعی توسط دموکراتها: آیا حق وتوی ترامپ ارزشمندتر میشود؟
چرا موضعگیریهای سختگیرانه اردوگاه دموکراتها چنین تکانه شدیدی بر بازار وارد ساخت؟
زیرا مناقشاتی که پیشتر در سطح مباحث محلی و سیاستگذاری عمومی مطرح بود، اکنون پتانسیل تبدیل به قوانین اجرایی را پیدا کرده است. در ۴ نوامبر، یاسمین انصاری (Yasmin Ansari)، نماینده جدید دموکرات از ایالت آریزونا، اعلام کرد که تعلیق تحقیقوتوسعه هوش مصنوعی پیشرفته، تشدید نظارت بر صنعت و محدودسازی توسعه ابرهوش مصنوعی در اولویت دستورکار وی قرار دارد. پیش از آن نیز برنی سندرز (Bernie Sanders) و آلکساندریا اوکاسیو کورتز (AOC) طرحهای قانونگذاری برای توقف احداث مراکز داده جدید را ارائه کرده بودند.
این دو دسته از پیشنهادات، مرزهای پژوهش هوش مصنوعی و مرزهای توسعه زیرساختی آن را هدف قرار دادهاند.
اگر تحقیقوتوسعه مدلهای پیشرفته متوقف شود، سرعت گسترش توانمندی مدلهای پیشتاز مستقیماً کند خواهد شد و روایتهای تجاری متکی بر جهشهای بزرگ هوش مصنوعی با چالش مواجه میشوند. اگر احداث مراکز داده جدید معلق گردد، پیش از هر چیز عملیاتی شدن توان محاسباتی جدید محدود خواهد شد. اگرچه مدلها و تاسیسات فعلی به کار خود ادامه میدهند، اما منطق رشد کل این صنعت دستخوش تغییر بنیادی میشود.
در چنین شرایطی، نگاه بازار سرمایه به پرسشی معطوف میشود که غالباً در روایتهای ارزشگذاری نجومی مغفول میماند: نسبت واقعی هزینه به فایده چقدر است؟ هزینههای برق چگونه تقسیم میشود؟ بحران مصرف آب و آلودگی صوتی مراکز داده چطور حل خواهد شد؟ و این الزامات تا چه حد هزینههای احداث و بهرهبرداری را افزایش میدهند؟
البته باید نگریست که این مسائل فعلاً ریسکهای بالقوه هستند. گزارشهای خبری ۵ نوامبر نشان میدهند که در درون حزب دموکرات نیز درباره شدت نظارت بر هوش مصنوعی شکاف وجود دارد و مواضع جناح میانهرو و پیشرو یکسان نیست. علاوه بر این، هماهنگی بین دو مجلس کنگره زمانبر است و ترامپ به عنوان رئیسجمهور، همچنان حق وتو دارد.
و اینجاست که ماجرا ابعاد جالبتوجهی پیدا میکند!
برای شرکتها و سرمایهدارانی که منابع عظیمی را در هوش مصنوعی درگیر کردهاند، اگر دموکراتها بخواهند قوانین نظارتی سختگیرانهای تصویب کنند، مهمترین برگ برنده سرمایهگذاران چیست؟
لابیگری با ترامپ برای استفاده از حق وتوی ریاستجمهوری! این امر پیچیدگی ظریفی ایجاد میکند: آیا ترامپ پس از از دست دادن کنترل کنگره، روابط حسنه و نزدیکتری با غولهای فناوری پیدا خواهد کرد؟ زیرا برای این سرمایهداران، حق وتوی در دست ترامپ ناگهان ارزش فوقالعاده و ویژهای یافته است.
میبینید که سیاست چقدر شگفتانگیز است، بهویژه سیاست آمریکایی!
البته حتی اگر توقف کامل تحقیقات یا ساخت مراکز داده تصویب نشود، کنگره میتواند از طریق راههای دیگر مانند برگزاری جلسات استماع، تحقیقات نظارتی، تشدید الزامات امنیتی، حفاظت از کودکان و حقوق نیروی کار، هزینههای انطباق حقوقی بنگاهها را بالا ببرد. این اقدامات لزوماً مانع هوش مصنوعی نمیشوند، اما هزینههای جاری را دائماً افزایش میدهند. افزون بر سطح فدرال، اقدامات ایالتی و محلی ممکن است شتاب بیشتری داشته باشند.
بر اساس گزارش رویترز به نقل از برآوردهای گلدمن ساکس، حدود ۴۵ درصد از ظرفیت پیشبینیشده برای مراکز داده جدید آمریکا در مناطقی قرار دارند که در معرض ریسک تغییر سیاستهای ایالتی هستند. تاکید بر این نکته ضروری است که ۴۵ درصد پروژهها لزوماً لغو نخواهند شد، بلکه در معرض ریسکهای سیاستی بالا قرار دارند. اما همین مقدار برای تغییر منطق ارزشگذاری بازار سرمایه کافی است.
در گذشته، اعلام طرح احداث مرکز داده جدید به معنای تضمین درآمد آتی تلقی میشد؛ اما اکنون سرمایهگذاران باید بررسی کنند پروژه در کدام ایالت است، آیا مجوزها صادر میشود و زمان تحویل و هزینه واقعی آن چقدر خواهد بود.
حتی اگر پروژهای سرانجام ساخته شود، زمان طولانیتر دریافت مجوزها، شروط تکمیلی و تغییر مکان احداث، بازده سرمایهگذاری را پایین میآورد.
از منظر سه چرخدنده، ضربه مستقیم اولیه به «چرخدنده زیرساخت و تقاضا» وارد شده است.
احداث مراکز داده در آمریکا پیش از این نیز فرآیندی زمانبر بود و اضافه شدن موانع سیاستی جدید، سرعت تامین تجهیزات و تحویل توان محاسباتی را کندتر میکند. متعاقباً «چرخدنده سرمایه» متأثر میشود؛ چرا که افت انتظارات رشد، ارزشگذاریها را شکننده کرده و شرایط تامین مالی را سختتر میسازد.
اگر این افت سرعت محلی گسترش یابد، چرخهای نادرست شکل میگیرد: سخت شدن شرایط مالی موجب تاخیر پروژهها شده، تاخیر پروژهها مشتریان را به بازنگری در خرید وا میدارد، تعویق درآمدها قدرت تامین مالی را کاهش داده و نهایتاً بودجه تحقیقوتوسعه مدلها و توسعه کاربردها آب میرود. تاثیر بر «چرخدنده داده» ممکن است غیرمستقیمتر باشد اما منتفی نیست.
علاوه بر فشارهای نظارتی دموکراتها، صنعت هوش مصنوعی آمریکا با محور فشار دیگری در زمینه امنیت ملی و زنجیره تامین مواجه است.
در ۵ نوامبر، سه نماینده جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا از جنسن هوآنگ (Jensen Huang)، مدیرعامل انویدیا، خواستند تا در جلسه توجیهی غیرعلنی مشترک در ۱۸ نوامبر شرکت کند و تا ۱۱ نوامبر حضور خود را تایید نماید.
تاکید میکنم: سه نماینده جمهوریخواه.
این جلسه پیرامون تعاملات تجاری انویدیا و احتمال نشت و انتقال تراشههای پیشرفته به چین است. گرچه پیشتر اعلام شده بود مدرک قطعی یافت نشده، اما طرح مجدد آن نشاندهنده ممیزیهای سختگیرانهتر است. رصد مسیر تراشههای انویدیا توسط کنگره موضوع جدیدی نیست.
این فشار از منطق امنیت ملی و کنترل صادرات سرچشمه میگیرد، نه چالشهای زیرساختی محلی. اما هر دو جبهه فشار، صنعت هوش مصنوعی آمریکا را تحت منگنه قرار میدهند: دموکراتها با نظارتهای داخلی و جمهوریخواهان با محدودیتهای بینالمللی. بنگاهها باید همزمان با هزینههای تنظیمگری داخلی و محدودیتهای زنجیره تامین فراملی مواجه شوند.
شرکتها پاسخهای متفاوتی میدهند؛ مثلاً اوپنایآی (OpenAI) اعلام کرد هزینههای برق و زیرساخت پارکهای فناوری خود را شفافتر محاسبه کرده و روابط با جوامع محلی را بهبود میبخشد تا فشارها را کاهش دهد. اما باید تمایز گذاشت: ادامه ساخت یک پروژه به معنای حفظ نرخ سودآوری اولیه نیست.
اگر بنگاهها مجبور شوند هزینههای بیشتری برای برق، آب و خدمات عمومی بپردازند، سودآوری پروژه افت میکند. بازار سرمایه این محاسبات را به دقت انجام میدهد و نباید تصور کرد عدم لغو یک پروژه به معنای تحقق سودآوری پیشبینیشده است.
آیا سرمایه هوش مصنوعی آمریکا به سوی چین گسیل خواهد شد؟
همزمان، استراتژی عملیاتی غولهای فناوری آمریکا دستخوش تغییر شده است.
بر اساس گزارشهای رسانهای ۵ نوامبر، مایکروسافت ممیزی پروژههای مراکز داده خود را تشدید کرده و از حق گسترش اجاره توان محاسباتی در تگزاس صرفنظر نموده است. همچنین مایکروسافت خواهان تغییر طراحی شبکه و تاخیر در تحویل برخی پروژهها شده است.
گزارشها همچنین از بحثی کلیدی پرده برداشتهاند: آیا ممکن است غولهای فناوری آمریکا ساخت مراکز داده و پردازش هوش مصنوعی خود را به چین منتقل کنند؟
این امر به الگوی «دادههای آمریکایی، پردازش چینی» (美数中算) بازمیگردد. چین در تامین برق، احداث زیرساختها و زنجیره تامین صنعتی دارای مزیت نسبی برتر است. اگر آمریکا در فناوری، مدلها و سرمایه پیشتاز باشد و چین زیرساخت محاسباتی را بر عهده گیرد، آیا الگوی جدیدی از تقسیم کار فراملی شکل خواهد گرفت؟
نمونه مشابه این منطق در کسبوکار تسلای ایلان ماسک تا حدی مشاهده شده است.
آیا در هوش مصنوعی نیز چنین سناریویی ممکن است؟ نمیتوان آن را کاملاً منتفی دانست. ماسک پیشتر اشاره کرده بود که چین ظرفیت عظیم برق دارد، اما مانع اصلی، کنترلهای صادراتی آمریکا بر تراشههای پیشرفته است. این امر فرضیه بسیار جذابی را مطرح میکند.
اگر دموکراتها در کنگره قوانین محدودکننده تصویب کنند و ایالتها نیز ساخت مراکز داده را تضعیف نمایند تا جایی که احداث زیرساختهای جدید در داخل آمریکا با انسداد مواجه شود، چه خواهد شد؟
آیا شرکتها و سرمایهگذاران آمریکایی دست روی دست خواهند گذاشت تا نابود شوند؟
اگر نخواهند منفعل بمانند، باید گزینههای جایگزین بیابند. با توجه به ظرفیت برق، سرعت احداث و پشتیبانی صنعتی، چین بدون شک گزینهای کلیدی است. البته احداث مرکز داده توسط شرکتهای آمریکایی در چین با موانع واقعی روبروست که مهمترین آن، کنترل صادرات فناوری توسط دولت آمریکاست.
اما پرسش اساسی این است: آمریکا چه ماهیت ساختاری دارد؟
آیا کشوری است که سرمایه میتواند با لابیگری سیاستها را تغییر دهد و مقررات را دور بزند، یا کشوری است که دولت، سرمایه را کاملاً در خدمت اهداف استراتژیک ملی مهار کرده است؟ در این میان فضای مانور و تحلیل فراوانی وجود دارد.
اگر سیاست داخلی آمریکا رشد هوش مصنوعی را محدود کند و سرمایه در پی جغرافیای جدید باشد، تعارض میان کنترلهای صادراتی دولت و منافع تجاری شرکتها عمیقتر خواهد شد.
چشمانداز آینده میتواند بسیار پیچیده و ظریف باشد.
صرف نظر از مسیر تحولات، پدیدهای کلیدی رخ نموده است:
میان کارآمدی حکمرانی، ظرفیت اجرایی، سیاستهای حزبی داخلی و اهداف استراتژیک آمریکا برای حفظ سلطه جهانی، شکاف و تنش رو به افزایشی شکل گرفته است. این شکاف حتی میتواند سلطه آمریکا را دچار نوعی سازوکار «خودشکستی» (Self-defeating) کند.
هوش مصنوعی بدون شک حوزهای حیاتی برای حفظ برتری جهانی آمریکاست. با این حال، حتی در چنین موضوع استراتژیکی، دو حزب دموکرات و جمهوریخواه بر اساس منافع حزبی کوتهبینانه گام برمیدارند و سیاستهایی پیش میبرند که توسعه صنعتی خودشان را با چالش مواجه میسازد.
برای ناظران بیرونی، این وضعیت یادآور کلام نغز کنفوسیوس است که فرمود: «زمان همچون رودخانهای جاری است، بیوقفه در شب و روز.» سیاست داخلی آمریکا به شکلی دراماتیک صنعت هوش مصنوعی خود را تحت فشار گذاشته و بسترهای حفظ سلطه آمریکا را دگرگون میسازد؛ پدیدهای که تأملبرانگیز و معنادار است.
